Abstrakt
Refleksja naukowa dotycząca obecności autobiografizmu w pisarstwie kobiet jest doskonale znana polskiej myśli literaturoznawczej. Jednakże, w świetle istnienia najnowszych teorii literatury, wspominaną kategorię można badać przy użyciu nowych narzędzi, które redefiniują i dekonstruują autobiograficzne praktyki interpretacyjne opierające się na pakcie z czytelnikiem/czytelniczką. Lektura powieści Marii Ukniewskiej, Zyty Oryszyn, Magdaleny Tulli oraz Joanny Bator, które stanowią egzemplifikację w niniejszej pracy, uzupełnia teoretyczną kategorię autobiografizmu o konteksty związane z doświadczeniem osobistym i generacyjnym, przestrzenią oraz formą. Wszystkie wspomniane powieści, choć eksponują „ja” w różny sposób, skupiają się na kobiecej podmiotowości – nierzadko zdeterminowanej przez czynniki natury zewnętrznej – a także pozwalają na sformułowanie wniosku, iż autobiograficzne odczytanie nie potrzebuje odautorskiej kontrasygnaty – może być trybem lektury.
Bibliografia
Bator, Joanna. Ciemno, prawie noc. Wyd. VI. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal, 2012.
Bator, Joanna. Wyspa Łza od nowa. Esej intymny. Kraków: Znak, 2020.
Magdalena Tulli w rozmowie z Justyną Dąbrowską. Jaka piękna iluzja. Kraków: Znak, 2017.
Oryszyn, Zyta. Madam Frankensztajn. Czarna iluminacja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 2009.
Tulli, Magdalena. Sny i kamienie. Warszawa: Open, 1995.
Tulli, Magdalena. Szum. Kraków: Znak, 2014.
Tulli, Magdalena. Tryby. Warszawa: WAB, 2003.
Tulli, Magdalena. Włoskie szpilki. Wyd. III. Warszawa: Nisza, 2014.
Ukniewska, Maria. Strachy. Wyd. VII. Warszawa: Grupa Wydawnicza Foksal, 2016.
Uniłowski, Zbigniew. Wspólny pokój. Warszawa: Wydawnictwo Współczesne, 1932.
Augé, Marc. „Nie-Miejsca. Wprowadzenie do antropologii nadnowoczesności (fragmenty)”. Tłum. Dziadek Adam. Teksty Drugie 4 (2008): 127–140.
Baranowska, Agnieszka. „To nie mój pamiętnik”. W tejże: Perły i potwory. Szkice o literaturze międzywojennej, 236–248. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986.
Bednarek, Magdalena. „Powieść o kobiecym dojrzewaniu”. W: Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy, red. Ewa Kraskowska, Bogumiła Kaniewska, 55–74. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2015.
Borkowska, Grażyna. Cudzoziemki. Studia o polskiej prozie kobiecej. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 1996.
Czermińska, Małgorzata. „Miejsca autobiograficzne. Propozycja w ramach geopoetyki”. Teksty Drugie 5 (2011): 183–200.
Czyżak, Agnieszka. „Nie-Miasto Joanny Bator”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 2 (2014): 43–50.
Czyżak, Agnieszka. „Przepisywanie siebie, przepisywanie obcościprzypadek Zyty Oryszyn”. Zagadnienia Rodzajów Literackich 2 (2014), 99–109.
Dzika-Jurek, Kamila. „«Setka szarych palt». (Nie)świadomość Zagłady w powieści «Skaza» Magdaleny Tulli”. Teksty Drugie 5 (2013): 25–41.
Galant, Arleta. „Dywersje Zyty Oryszyn”. W: Pisarstwo kobiet pomiędzy dwoma dwudziestoleciami, red. Inga Iwasiów, Arleta Galant, 329–342. Kraków: Universitas, 2011.
Galant, Arleta. „Na falach, lądach, marginesach. O metaforach i możliwościach feministycznej historii literatury”. Forum Poetyki 10 (2017): 22–29. DOI: https://doi.org/10.14746/fp.2017.10.26790
Galant, Arleta. „Wariatki na prowincji. Pisarstwo Zyty Oryszyn”. W tejże: Prowincje literatury. Polska proza kobiet po 1956 roku, 28–52. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2014.
Głowacka, Dorota. „Wsłuchując się w ciszę. Estetyka pamięci o Zagładzie według Jean-François Lyotarda”. Teksty Drugie 1-2 (2007): 41–59.
Janion, Maria. „Upiór z Upity. Wobec milczenia trupa”. W tejże: Niesamowita Słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury, 125–161. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006.
Kraskowska, Ewa. „Powieść kobieca w czasach PRL”. W: Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy, red. Ewa Kraskowska, Bogumiła Kaniewska, 75–109. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2015.
Lejeune, Philippe. „Pakt autobiograficzny”. Tłum. Aleksander Wit Labuda. Teksty 5 (1975): 31–49.
Łebkowska, Anna. „Jak ucieleśnić ciało: o jednym z dylematów somatopoetyki”. Teksty Drugie 4 (2011): 11–27.
Miller, Nancy K. „Arachnologie: kobieta, tekst i krytyka”. Tłum. Krystyna Kłosińska, Krzysztof Kłosiński. W: Teorie literatury XX wieku. Antologia, red. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, 487–513. Kraków: Znak, 2006.
Pekaniec, Anna. „Zamiast wstępu. Kilka wyjaśnień”. W tejże: Uskoki i kontynuacje. Literatura kobiet w pierwszych dekadach XX wieku, 7-16. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2023.
Rybicka, Elżbieta. Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich. Kraków: Universitas, 2014.
Stanzel, Franz. „Typowe formy powieści”. W: Teoria form narracyjnych w niemieckim kręgu językowym. Antologia, wybór, oprac., tłum. Ryszard Handke, 237–287. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1980.
Świerkosz, Monika. „Atena i Arachne. W stronę innej poetyki pisarstwa kobiecego”. W tejże: Arachne i Atena. Literatura, polityka i kobiecy klasycyzm, 17–49. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.
Tabaszewska, Justyna. „Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Kategoria pamięci kulturowej w badaniach nad literaturą”. Pamiętnik Literacki 4 (2013): 53–72. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2013.4.4
Tabaszewska, Justyna. „Zatarte tryby teraźniejszości. Afektywne struktury czasowe w twórczości Magdaleny Tulli”. Teksty Drugie 5 (2020): 96–120. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2020.5.7
Ubertowska, Aleksandra. Świadectwotraumagłos. Literackie reprezentacje Holokaustu. Kraków: Universitas, 2007.
Wiegandt, Ewa. „«To» Magdaleny Tulli”. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka 22 (2013): 143–156 DOI: https://doi.org/10.14746/pspsl.2013.22.10
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Natalia Teklik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Za prawa cytowania fragmentów innych publikacji (tekstów, tabel, rycin oraz ilustracji) odpowiedzialni są autorzy artykułu.