Abstrakt
Artykuł stanowi próbę wypracowania i zastosowania w praktyce interpretacyjnej pojęcia czytania natury w odniesieniu do poetyckiej i prozatorskiej twórczości Urszuli Zajączkowskiej. W pojęciu czytania natury można wskazać co najmniej dwie odmienne tradycje myślenia. Pierwsza sięga do wyrosłego na gruncie wczesnośredniowiecznej teologii i filozofii konceptu księgi natury – liber naturae. Druga obejmuje naukowe propozycje z obszaru biosemiotyki. Czytać naturę oznaczałoby zatem w pierwszej mierze rozumieć jej istnienie, jej formy i sposoby bycia jako semiozę i jako poiesis. Po drugie zaś: dociekając jej znaczeń, stosować praktyki charakterystyczne dla lektury. W twórczości Urszuli Zajączkowskiej czytanie natury obejmuje tak dekodowanie „hieroglifów anatomii”, jak ich egzegezę oraz translację, które otwierają się na doświadczenie współ-istnienia.
Bibliografia
Borges, Jorge Luis. Fikcje. Tłum. Andrzej Sobol-Jurczykowski, Stanisław Zembrzuski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003.
Cobley, Paul. Cultural Implications of Biosemiotics. Dordrecht: Springer, 2016. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-024-0858-4
Curtius, Ernst Robert. Literatura europejska i łacińskie średniowiecze. Tłum., oprac. Andrzej Borowski. Kraków: Universitas, 2009.
Czermińska, Małgorzata. Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie. Wyd. 2, zmienione. Kraków: Universitas, 2020.
Favareau, Donald. „Introduction: An Evolutionary History of Biosemiotics”. W: Essential Readings in Biosemiotics. Anthology and Commentary, red. Donald Favareau, 1–77. Dordrecht, Heidelberg, London, New York: Springer, 2010. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9650-1_1
Favareau, Donald. „Preface: A Stroll Through the Worlds of Science and Signs”. W: Essential Readings in Biosemiotics. Anthology and Commentary, red. Donald Favareau, v–x. Dordrecht, Heidelberg, London, New York: Springer, 2010.
Fiedorczuk, Julia, Gerardo Beltrán. Ekopoetyka. Ekologiczna obrona poezji. Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Biblioteka Iberyjska, 2020.
Fiedorczuk, Julia, Maciej Rosiński. „Metafory w każdym życiu: fenomenologia, biosemiotyka, poezja”. W: Po humanizmie. Od technokrytyki do animal studies, red. Zuzanna Ładyga, Justyna Włodarczyk, 211–240. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, 2015.
Gutorow, Jacek. X. Legnica: Biuro Literackie, 2001.
Heidegger, Martin. Basic Concepts. Tłum. Gary E. Aylesworth. Bloomington: Indiana University Press, 1998.
Hoffmeyer, Jesper. Biosemiotics: An Examination into the Signs of Life and Life of Signs. Scranton: University of Scranton Press, 2008. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6706-8
Machtyl, Katarzyna. „Słoik i kładka. Humanistyka, natura i kultura w perspektywie studiów nad nauką i biosemiotyki”. Tekstualia 3 (2020): 15–30.
Manguel, Alberto. Moja historia czytania. Tłum. Hanna Jankowska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2003.
Maran, Timo. „Biosemiotics”. W: Keywords for Environmental Studies, red. Joni Adamson, William A. Gleason, David N. Pellow, 29–31. New York: NYU Press, 2016. DOI: https://doi.org/10.18574/nyu/9780814760741.003.0013
Marder, Michael. Myślenie roślin. Filozofia wegetacji. Przedm. Gianni Vattimo, Santiago Zabali, tłum. Łukasz Kraj. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2024.
Morton, Timothy. „An Object-Oriented Defence of Poetry”. New Literary History 43 (2012): 205–224. DOI: https://doi.org/10.1353/nlh.2012.0018
Nowakowski, Radosław. Traktat kartkograficzny, czyli rzecz o liBeraturze. Wyd. drugie, rozszerzone, poprawione, uaktualnione. Dąbrowa Dolna: Liberatorium, 2021.
Pluszka, Adam. „Gdzieś tam jesteśmy. Rozmowa z Urszulą Zajączkowską”. Dwutygodnik 207 (2017). Online: https://www.dwutygodnik.com/artykul/7104-gdzies-tam-jestesmy.html. Dostęp 16.09.2024.
Ponge, Francis. „Fauna i flora”. W tegoż: Utwory wybrane, tłum. Jacek Trznadel, 40–41. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969.
Rothschild, Friedrich Salomon. „Concepts and Methods of Biosemiotic”, Scripta Hierosolymitana 20 (1968): 163–194..
Schulz, Bruno. Sklepy cynamonowe. Sanatorium Pod Klepsydrą. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1978.
Sebeok, Thomas A. A Sign Is Just a Sign. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, 1991. Online: https://publish.iupress.indiana.edu/read/cf71d152-9cd8-40ad-ad4d-a2e1e92108ea/section/bef741c6-c0e9-41cd-87d3-598cf2ae603b#ch4.
Sebeok, Thomas A. A Sign Is Just a Sign. „Biosemiotics: Its roots, proliferation, and prospects”. Semiotica 134 (2001): 61–78. DOI: https://doi.org/10.1515/semi.2001.014
Uexküll, Jakob Johann von. „The Theory of Meaning”. W: Donald Favareau, Essential Readings in Biosemiotics. Anthology and Commentary, 90–114. Dordrecht, Heidelberg, London, New York: Springer, 2010.
Zajączkowska, Urszula. minimum. Wrocław: Warstwy, 2017.
Zajączkowska, Urszula. Patyki, badyle. Warszawa: Marginesy, 2019.
Zajączkowska, Urszula, Kamila Grabowska, Grzegorz Kokot, Michał Kruk. „On the benefits of living in clumps: a case study on Polytrichastrum formosum”. Plant Biology 2 (2017): 156–164 DOI: https://doi.org/10.1111/plb.12532
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz Gruszczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Za prawa cytowania fragmentów innych publikacji (tekstów, tabel, rycin oraz ilustracji) odpowiedzialni są autorzy artykułu.