Abstract
This article examines the problem of human self determination amid the accelerating technologization of everyday life and networking of contemporary society. A central concern within this context is the extent to which digital avatars determine individual autonomy. To explore this issue, the article analyzes selected works by two contemporary Russian prose writers, Viktor Pelevin and Anna Starobinets. A chronological reading of these texts reveals a growing alignment with the pessimistic assessments voiced by experts who warn of the risks inherent in unchecked technological dependence and immersion in virtual environments. In their fictional worlds, the human creator of the machine (the demiurge) ultimately becomes its slave, a puppet manipulated by higher forces.
Funding
Publication co-financed by the NCN grant 2022/47/B/HS2/01244; project manager: prof. dr hab. Boris Lanin.
References
Baudrillard, Jean. „Świat wideo i podmiot fraktalny”. Tłum. Andrzej Gwóźdź. W: Po kinie?… Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych, wybór, wprowadzenie, oprac. Andrzej Gwóźdź, 247–258. Kraków: Universitas, 1994.
Baudrillard, Jean. Symulakry i symulacja. Tłum. Sławomir Królak. Warszawa: Sic!, 2005.
Brzeziński, Artur. W świecie awatarów… Źródło: https://pracowniaintegra.pl/psycholodzy-pisza/w-swiecie-awatarow/. Dostęp 12.03.2025.
Gliniecka, Marta. „Profil na Facebookuawatar, wirtualna maska czy obraz siebie? O konstruowaniu tożsamości internetowej”. Zarządzanie Mediami 2 (2017): 89–103.
Goffman, Erving. Człowiek w teatrze życia codziennego. Tłum. Halina Datner-Śpiewak, Paweł Śpiewak. Warszawa: Aletheia, 2008.
Klichowski, Michał. Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2014.
Klichowski, Michał. „Technicyzacja: «w niewoli władzy i wolności»”. Studia Edukacyjne 54 (2019): 27–36. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2019.54.2
Klimczuk, Anna. „Hipoteza Sapira-Whorfaprzegląd argumentów zwolenników i przeciwników”. Kultura–Społeczeństwo–Edukacja 1 (2013): 165–182. Źródło: https://philarchive.org/archive/KLIHS. Dostęp 12.03.2025. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2013.3.1.08
Kuczyński, Bartosz. „Tożsamość człowieka w erze zapośredniczenia. Awatary w teatrze życia cyberrealnego”. Kultura i Wartości 35 (2023): 219–236. DOI: https://doi.org/10.17951/kw.2023.35.219-236
Leksy, Karina. „Świat wirtualny jako przestrzeń życia współczesnego człowieka. Implikacje dla stanu zdrowia”. W: Psychospołeczne i środowiskowe konteksty zdrowia i choroby, red. Katarzyna Borzucka-Sitkiewicz, 145–159. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2016.
Myoo, Sidey. Ontoelektronika. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego: 2013.
Myoo, Sidey. Tożsamość człowieka w środowisku elektronicznym. Źródło: http://www.sideymyoo.art.pl/wp-content/uploads/2018/10/Sidey-Myoo_Tozsamosc-czlowieka-w-srodowisku-elektronicznym.pdf. Dostęp: 12.03.2025.
Oramus, Dominika. Imiona Boga. Motywy metafizyczne w fantastyce drugiej połowy XX wieku. Kraków: Universitas, 2011.
Pańkowska, Ewa. „«Być albo nie być»transhumanistyczna wizja przyszłości według Wiktora Pielewina”. Bibliotekarz Podlaski 4 (2023): 83–98. DOI: https://doi.org/10.36770/bp.850
Пелевин, Виктор. Generation «П». Źródło: https://loveread.me/contents.php?id=2937. Dostęp 12.03.2025. [Pelevin, Viktor. Generation «P». Źródło: https://loveread.me/contents.php?id=2937. Dostęp 12.03.2025].
Пелевин, Виктор. Шлем ужаса. Źródło: https://loveread.ec/book-comments.php?book=2944. Dostęp: 12.03.2025. [Šlem užasa. Źródło: https://loveread.ec/book-comments.php?book=2944, dostęp: 12.03.2025].
Пелевин, Виктор. Transhumanism Inc. Москва: Эксмо, 2021.
Raulet, Gérard. „Nowa utopia. Socjologiczne i filozoficzne konsekwencje nowych technologii komunikowania”. Tłum. Krystyna Krzemieniowa. W: Po kinie?… Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych, wybór, wprowadzenie, oprac. Andrzej Gwóźdź, 137–168. Kraków: Universitas, 1994.
Sadowska, Edyta. „Myśl transhumanistyczna w perspektywie bezpieczeństwa człowieka. Szansa na rozwój czy realne zagrożenie dla populacji ludzkiej?”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Securitate 2 (2019): 34–43.
Старобинец, Анна. Икарова железа, Москва: АСТ, 2013. [Starobinec, Anna. Ikarova železa. Moskva: AST, 2013].
Zawojski, Piotr. „Monitory między nami. O byciu razem i osobno w cyberprzestrzeni”. W: Wiek ekranów. Przestrzenie kultury widzenia, red. Andrzej Gwóźdź, Piotr Zawojski, 423–432. Kraków: Rabid, 2002.
Zywert, Aleksandra. „Władcy marionetekdystopia Anny Starobiniec «Żyjący»”. Przegląd Rusycystyczny 2 (2025): 53–66 DOI: https://doi.org/10.31261/pr.18167
License
Copyright (c) 2026 Aleksandra Zywert
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors of articles are responsible for securing the rights to other publications (texts, tables, drawings and other illustrations) quoted or reproduced in their texts.