Keywords
post-medieval burial practice
radiocarbon dating
Bayesian chronological modeling
Protestants
How to Cite
Abstract
The cemetery of the abandoned village of Gać, located in Greater Poland, offers new insights into its chronology and function. Excavations conducted since 2017 have uncovered 180 burials, exhibiting stratigraphic complexity and a changing spatial organization. Based on 30 radiocarbon dates, Bayesian chronological modeling revealed that the cemetery was in use from the mid-17th to the end of the 18th century, much later than previously assumed.
The results challenge earlier interpretations of the site as a 14th-century parish cemetery. Instead, the cemetery appears to have emerged after the decline of the village parish and may have served specific purposes, such as a cemetery for Protestant communities.
By combining radiocarbon dating, stratigraphy, and Bayesian modeling, the study provides a refined chronology and highlights the cemetery’s role during the village’s decline. These findings contribute to understanding post-medieval burial practices and underscore the importance of multi-method approaches in reconstructing complex archaeological sequences.
References
Bronk Ramsey, C. (1995). Radiocarbon calibration and analysis of stratigraphy: The OxCal program. Radiocarbon, 37(2), 425–430. DOI: https://doi.org/10.1017/S0033822200030903
Dworzaczek, W. (2004). Teki Dworzaczka. Materiały historyczno-genealogiczne do dziejów szlachty wielkopolskiej XV–XX w. Kórnik – Poznań. Edycja elektroniczna. http://teki.bkpan.poznan.pl/
Klima, E., Wycichowska, B., Popek, W. (2019). Cmentarz w strukturze przestrzennej miasta. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica, 35, 73–93. DOI: https://doi.org/10.18778/1508-1117.35.05
Kozak, J. (2008). Cmentarzysko epidemiczne w Łowyniu na tle innych obiektów sepulkralnych nowożytnej Polski. W: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Funeralia Lednickie. Spotkanie 10. Epidemie, klęski, wojny (s. 175–181). Poznań: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich.
Krzepkowski, M. (2017). Osadnictwo pradziejowe, średniowieczne i nowożytne okolic Dzwonowa. W: M. Krzepkowski, M. Moeglich, P. Wroniecki (red.), Dzwonowo. Średniowieczne zaginione miasto, t. 1: Środowisko naturalne, zarys dziejów, badania nieinwazyjne (s. 77–93). Wągrowiec: Muzeum Regionalne.
Krzepkowski, M. (2020). Nekropolie skockich protestantów w świetle źródeł historycznych i archeologicznych. Wągrowieckie Studia Muzealne, 4, 35–63.
Krzepkowski, M., Moeglich, M. (2014). Zapomniane miasto, wieś i dwór Dzwonowo. Przyczynek do badań nad późnośredniowiecznym i nowożytnym zespołem osadniczym w Niedźwiedzinach (przysiółek Dzwonowo), pow. wągrowiecki, woj. wielkopolskie. Slavia Antiqua, 55, 211–236. DOI: https://doi.org/10.14746/sa2014LV.7
Krzepkowski, M., Wroniecki, P., Szymański, M., Moeglich, M. (2017). Dzwonowo przemówiło. Czy sprawa skończona? W: M. Krzepkowski, M. Moeglich, P. Wroniecki (red.), Dzwonowo. Średniowieczne zaginione miasto, t. 1: Środowisko naturalne, zarys dziejów, badania nieinwazyjne (s. 279–302). Wągrowiec: Muzeum Regionalne.
Łapo, J. M. (2008). Zarazy w Prusiech. Między historią, archeologią i etnografią. W: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Funeralia Lednickie. Spotkanie 10. Epidemie, klęski, wojny (s. 275–283). Poznań: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich.
Marciniak-Kajzer, A. (2016). Późnośredniowieczne wsie w świetle badań archeologicznych. Zeszyty Wiejskie, 22, 791–799. DOI: https://doi.org/10.18778/1506-6541.22.55
Miechowicz, Ł. (2008). Zaraza i „morowe mogiły” na nowożytnej wsi. W: W. Dzieduszycki, J. Wrzesiński (red.), Funeralia Lednickie. Spotkanie 10. Epidemie, klęski, wojny (s. 287–292). Poznań: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich.
Moeglich, M. (2017). Dzwonowo w świetle średniowiecznych i nowożytnych źródeł pisanych. W: M. Krzepkowski, M. Moeglich, P. Wroniecki (red.), Dzwonowo. Średniowieczne zaginione miasto, t. 1: Środowisko naturalne, zarys dziejów, badania nieinwazyjne (s. 94–121). Wągrowiec: Muzeum Regionalne.
Moeglich, M. (2019). Początki Skoków. W: I. Migasiewicz (red.), Skoki. Historia – Mieszkańcy – Przyroda (s. 19–31). Skoki: Urząd Miasta i Gminy Skoki.
Nowacki, J. (1964). Dzieje Archidiecezji Poznańskiej, t. 2: Archidiecezja poznańska w granicach historycznych i jej ustrój. Poznań: Księgarnia Świętego Wojciecha.
Podzerek, T. (2013). Nowożytne cmentarzysko szkieletowe w Łaziskach – podsumowanie wyników badań. Wągrowieckie Studia Muzealne, 1, 97–110.
Poliński, D. (2018). Domniemany cmentarz ludności ewangelickiej i mennonickiej w Pniu w świetle badań archeologicznych. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 66(3), 289–307.
Poliński, D. (2020). Nowożytność. W: D. Poliński (red.), Wczesnośredniowieczne i nowożytne cmentarzysko w Pniu (s. 275–287). Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”, Jagielloński Instytut Wydawniczy, Europejska Fundacja „Pamięć i Dziedzictwo”.
Przybył, M. (2017). Dzwonowo na tle sieci drożnej w późnym średniowieczu. W: M. Krzepkowski, M. Moeglich, P. Wroniecki (red.), Dzwonowo. Średniowieczne zaginione miasto, t. 1: Środowisko naturalne, zarys dziejów, badania nieinwazyjne (s. 122–137). Wągrowiec: Muzeum Regionalne.
Rutkowski, H., Słoń, M. (red.). (2017). Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2: Komentarz. Indeksy. Poznań: Wydawnictwo Instytutu Historii PAN.
Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu (red. T. J urek). Edycja elektroniczna. http://slownik.ihpan.edu.pl/
Stępnik, J., Stępnik, T. (2014). Cmentarz epidemiczny z Promnic, gm. Czerwonak, pow. poznański. Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne, 15, 255–262.
Wojcieszak, M. (2015). Obrządek pogrzebowy na cmentarzu Salwatora we Wrocławiu w świetle badań archeologicznych. W: K. Wachowski (red.), Cmentarz Salwatora. Pierwsza nekropolia wrocławskich protestantów (s. 19–58). Wrocław: Uniwersytet Wrocławski.
Wrzesińska, A., Wrzesiński, J. (1996). Cmentarzysko szkieletowe w Siemianowie – archeologiczne badania ratownicze. Studia Lednickie, 4, 313–324.
Waszczuk, K., Żychliński, D., Pachulski, P., Prawniczak, R., Smaruj, A., Rewekant, A., Bonk, M. (2022). Wstępne wyniki badań cmentarza ewangelickiego w Rogowie-Łaziskach, pow. żniński, woj. kujawsko-pomorskie, stan. 15 (AZP 45–34/113). Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne, 21, 231–237.
Żychliński, D., Waszczuk, K., Pachulski, P., Prawniczak, R., Smaruj, A., Bonk, M. (2020). Cmentarz w Gowarzewie – zaginiona nekropola. Gowarzewo, gm. Kleszczewo, pow. poznański, stan. 99 (AZP 53–29/44). W: H. Machajewski (red.), Archeologia miejsc funeralnych w Wielkopolsce (s. 199–208). Poznań: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział Wielkopolski.
License
Copyright (c) 2025 Maciej Gembicki, Marcin Krzepkowski, Marek Polcyn, Paige Lynch
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.