Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967)

Main Article Content

Dorota Zamojska

Abstrakt

Cezaria Baudouin de Courtenay-Jędrzejewiczowa (1885-1967) należała do wąskiego grona kobiet naukowców czynnych w okresie międzywojennym. Na jej sukces złożyły się nie tylko wrodzone zdolności, wytrwałość i talent organizacyjny, ale i wiele korzystnych zbiegów okoliczności. Córka wybitnego językoznawcy, Jana Baudouina de Courtenay, z domu wyniosła niemały kapitał intelektualny, ale i wsparcie rodziny dla swych naukowych ambicji. Dzięki temu wsparciu - i wyjątkowym okolicznościom politycznej odwilży w Rosji po 1905 roku - zdołała ukończyć studia wyższe na Uniwersytecie Petersburskim. Jej zainteresowania pozostawały wówczas pod silnym wpływem osobowości ojca i ogniskowały się wokół kwestii językoznawczych - chociaż szybko poza zjawiskami językowymi zaczęła dostrzegać kulturowe, kierując swą uwagę na problematykę antropologiczną. Pracę zawodową rozpoczęła jako nauczycielka łaciny w gimnazjach żeńskich w Warszawie, jednak przeprowadzka do Wilna otworzyła przed nią możliwości pracy jako wykładowca akademicki - co udało się osiągnąć dzięki habilitacji na Uniwersytecie Warszawskim w 1922 roku. W latach następnych, najpierw jako zastępca profesora, a od 1929 roku profesor nadzwyczajny etnologii i etnografii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, zorganizowała wileński ośrodek etnograficzny, nawiązała liczne więzi z lokalnymi stowarzyszeniami wspierającymi przemysł ludowy, stworzyła Muzeum Etnograficzne i rozpoczęła systematyczne badania terenowe miejscowego folkloru. W 1934 roku przeniosła się do Warszawy, gdzie uzyskała nominację na profesora zwyczajnego etnografii Polski Uniwersytetu Warszawskiego. Również Warszawa zawdzięcza jej zorganizowanie i ożywienie działalności tutejszej Katedry Etnografii, wyodrębnienie ze zbiorów państwowych Muzeum Etnograficznego, wykształcenie grona oddanych i utalentowanych uczniów. Po wybuchu drugiej wojny światowej Cezaria Baudouin de Courtenay przez Rumunię wyjechała na Bliski Wschód, gdzie prowadziła badania naukowe i uczestniczyła czynnie w tworzeniu polskich instytucji naukowych: Towarzystwa Studiów Iranistycznych w Teheranie, Biura Studiów Bliskiego i Środkowego Wschodu, Polskiego Humanistycznego Instytutu Naukowego w Jerozolimie. Po wojnie osiadła w Anglii, gdzie działała m.in. w Polskim Towarzystwie Naukowym na Obczyźnie i Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie, którego rektorem była od 1958 roku.  Wiele komentarzy wzbudzało jej życie prywatne: trzykrotna mężatka w czasach, gdy rozwody były z trudem akceptowane społecznie, za każdym razem wybierała mężczyzn nieprzeciętnych: jej pierwszym mężem był Maksymilian Vasmer, kolega ze studiów w Petersburgu, a w przyszłości profesor w Berlinie i gwiazda światowej slawistyki, drugim - Stefan Ehrenkreutz, działacz PPS, a następnie profesor dawnego prawa litewskiego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie i ostatni tegoż Uniwersytetu rektor, trzecim - Janusz Jędrzejewicz, działacz PPS i POW, współpracownik Józefa Piłsudskiego, minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i premier RP Nieżyczliwi twierdzili, że pozycja zwłaszcza ostatniego małżonka nie pozostawała bez wpływu na naukową karierę Cezarii Baudouin de Courtenay. W takich sytuacjach zwykle odwołujemy się do wyroku upływającego czasu: w wypadku naszej bohaterki wypada on chyba korzystnie dla niej: jej prace są nadal wznawiane, a idee i koncepcje - wciąż żywe i cenione. Strona internetowa Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW wita nas jej zdjęciem jako „matki założycielki”.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Zamojska, D. (2011). Cezaria Anna Baudouin de Courtenay- -Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa (1885-1967). Nauka I Szkolnictwo Wyższe, (2(38), 15-25. Pobrano z https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/3245
Dział
Oryginalny artykuł naukowy

Bibliografia

  1. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz C. 1918 Echa stosunków polsko-rosyjskich w Bylinach, Warszawa.
  2. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz C. 1922 Św. Cecylia, przyczynek do genezy apokryfów, „Lud”, z. 2.
  3. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz C. 1929 Ze studiów nad obrzędami weselnymi ludu polskiego, Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Wilno.
  4. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz C. 1934 Zakład Etnologii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i jego zadania, Wilno.
  5. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa C. 1944 Wskazówki dla zbierających przedmioty dla muzeów i archiwów etnograficznych w Polsce, Związek Harcerstwa Polskiego na Wschodzie, Jerozolima.
  6. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowa C. 2005 Łańcuch tradycji. Teksty wybrane, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
  7. Bazylow L. 1984 Polacy w Petersburgu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław - Warszawa - Kraków.
  8. Bystroń J.S. 1929 Opinia o dorobku Cezarii Ehrenkreutz, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, j. 3142 (akta personalne C. Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowej).
  9. Czajecka B. 1990 Z domu w szeroki świat...". Droga kobiet do niezależności w zaborze austriackim w latach "1890-1914, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, Kraków.
  10. Małachowska E. 1973 Jan Baudouin de Courtenay w życiu prywatnym: wspomnienia o moim ojcu, „Przegląd Humanistyczny”, nr 3, s. 91-104.
  11. Muzalewska-Aleksandrowicz H. 2007 Korespondencja Cezarii Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowej z Marią Znamierowską-Prufferową. Przyczynek do historii etnologii polskiej, „Rocznik Muzeum Etnograficznego w Toruniu”, Toruń, t. 3, s. 119-142.
  12. Stowarzyszenie... 1936 Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym Wykształceniem w latach 1926-1936, Warszawa.
  13. Zachara J. 1937 Historia pierwszego na ziemiach Polski Gimnazjum Żeńskiego im. E. Plater w Krakowie (przemówienie na uroczystości czterdziestolecia), Drukarnia Polska F. Zemanka, Kraków.
  14. Zamojska D. 2009 Akademicy i urzędnicy. Kształtowanie ustroju państwowych szkół wyższych w Polsce 1915-1920, Wydawnictwo Instytutu Historii Nauki PAN, Warszawa.