Dwa cele kształcenia

Main Article Content

Ireneusz Białecki

Abstrakt

Kształceniu na poziomie wyższym i selekcji, która mu towarzyszy, można przypisać dwie funkcje. Pierwsza - to jak najlepsze wyselekcjonowanie i przygotowanie kształconych do przyszłych ról zawodowych. Chodzi o to, by zawodom, specjalnościom i kompetencjom cenionym na rynku pracy odpowiadały szkoły, wydziały i kierunki kształcące jak najlepszych specjalistów w danej dziedzinie. Drugą funkcją kształcenia jest wyrównywanie szans tak, aby do najlepszych szkół, na najbardziej pożądane kierunki dostawali się uczniowie niezależnie od swego pochodzenia i miejsca zamieszkania. Wydaje się, że w praktyce skuteczne połączenie obu funkcji nie jest możliwe. Jeżeli istnieją szkoły elitarne, ostro selekcjonujące przyjmowanych studentów, szkoły, których dyplom jest wysoko ceniony na rynku pracy, to prawie zawsze selekcji według uzdolnień i przygotowania towarzyszy selekcja środowiskowa. Na ogół bywa tak, że im więcej kandydatów na jedno miejsce, tym większy odsetek wśród przyjętych studentów wywodzi się z środowisk uprzywilejowanych kulturowo i materialnie. W Polsce przed 1989 rokiem obie funkcje kształcenia nie były realizowane w stopniu zadowalającym. Wyniki badań wskazują, że w ciągu powojennego 40-lecia nierówność szans na wykształcenie wyższe utrzymała się mniej więcej w tej samej rozpiętości. Można przewidywać, że większe niż dotychczas zróżnicowanie zarobków i różnicowanie się ich w przyszłości - wedle wykonywanego zawodu, nie zaś jak dotychczas w zależności od sektora gospodarki czy typu zakładu pracy - będzie sprzyjać wyodrębnianiu się kierunków i szkół, których dyplom zagwarantuje wysokie zarobki. Nauka w tych szkołach może być droga, zaś rekrutacja do nich - oparta na bardzo ostrej selekcji. Oba te czynniki zapewne zwiększą nierówności w dostępie do kształcenia w tych szkołach. Z drugiej strony planowane zwiększenie odsetka młodzieży studiującej przyczyni się do zrównania szans na traktowane całościowo wykształcenie wyższe. Oba te mechanizmy doprowadzą zapewne do większego niż dotychczas różnicowania kształcenia na poziomie wyższym - zarówno pod względem dostępności, jak i poziomu kształcenia.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Białecki, I. (1). Dwa cele kształcenia. Nauka I Szkolnictwo Wyższe, (1), 31-39. Pobrano z https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/article/view/4299
Dział
Oryginalny artykuł naukowy
Biogram autora

Ireneusz Białecki, Uniwersytet Warszawski

Ireneusz Białecki - profesor, obecnie dyrektor d/s naukowych Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego przy Wydziale Resocjalizacji, Profilaktyki i Problemów Społecznych UW, poprzednio pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Opublikował dwie książki na temat nierówności w dostępie do wykształcenia, oraz szereg prac na temat struktury społecznej, wykształcenia i socjologii polityki. Był jednym ze współautorów czterech raportów z serii Polacy (r98o; 1981; 1985; 1990) opublikowanych pod redakcją W. Adamskiego. Jest członkiem zespołu redakcyjnego kwartalnika "Nowa Res Publica" oraz wydawanego przez American Sodological Association - dwumiesięcznika "Contemporary Sociology". 

Referencje

  1. Białecki I. 1975 Funkcjonowanie olimpiad matematycznych. Warszawa: Ossolineum, IFiS PAN.
  2. Białecki J. 1989 Dostępność wyższego wykształcenia w Polsce powojennej. „Przegląd Socjologiczny” XXXVIII.
  3. Białecki I. 1982 Antropologiczne przejawy rozwoju społecznego współczesnej ludności polskiej. (Ekspertyza PAN). Warszawa.
  4. Heyns B., Białecki I. 1992 Educationał lnequality in Poland. In Persistent Inquality. W: Y. Shavit, H.P. Blossfeld (red): Changing Educational Stratijication in Thirteen Comtries, Boulder (Colorado): Westview Press.
  5. Heyns B., Szczucki J. 1992 „Educating Entrepreneurs: The New Polish Business Schools” (niepublikowany raport z badań).
  6. Domański H. 1987 Zróżnicowanie dochodów oraz jego percepcja. W: K. Janicka (red.): Zróżnicowanie społeczne i jego percepcja. Wrocław: Ossolineum.
  7. Kwieciński Z. 1975 Środowisko a wyniki pracy sokoły. Warszawa: PWN.
  8. Kwieciński Z. 1980 Dynamika funkcjonowania sokoły. Warszawa: PWN.
  9. Psacharopoulos G. 1973 Return to Education: An International Comparison. Amsterdam and New York: Elsevier and Jossey-Bass.
  10. Sadlak J. 1992. „In Search o f the »Post-communist« University - The Background and Scenario of Transformation in Higher Education in East and Central Europe” (maszynopis wykładu wygłoszonego w Waszyngtonie 18 lutego 1992 r.)
  11. Schultz T.W. 1963 The Economic Value o f Education. New York: Columbia University Press.
  12. Sawiński Z. 1988 „Nierówności edukacyjne w polskim szkolnictwie po wojnie” (niepublikowany referat wygłoszony na konferencji)