O niemożliwości zaistnienia kapitalistycznych rynków w szkolnictwie wyższym

Main Article Content

Simon Marginson

Abstrakt

Przez ponad dwie dekady rządy na całym świecie, ukierunkowane na realizację polityki wywodzącej się z anglojęzycznej sfery politycznej, dostosowywały podległe sobie systemy szkolnictwa wyższego do podręcznikowych przykładów postaci rynków. Reformy, w ramach których zachodziły te procesy, obejmowały korporatyzację, wprowadzanie konkurencyjnych mechanizmów finansowania, opłat dla studentów, standaryzacji wyników pracy oraz raportowania jej efektów. Niemniej żaden z krajów nie stworzył autentycznych mechanizmów gospodarki rynkowej w ramach kształcenia krajowych studentów na pierwszym stopniu. Żaden uniwersytet badawczy nie jest kierowany przez interesariuszy, napędzany motywem zysku, zwiększeniem udziału w rynku, efektywnością alokacji zasobów ani nie uważa, by praca odbywająca się w jego ramach przybierała formę towarową. Rynkowo określane czesne funkcjonuje jedynie w odniesieniu do niektórych form kształcenia zawodowego i kształcenia studentów zagranicznych. Podczas gdy zaostrzanie się konkurencji, przedsiębiorczość czy mówienie o konsumentach dominuje w szkolnictwie wyższym, kapitalizm nie jest istotną częścią jego krajobrazu. Co najwyżej mamy do czynienia z quasi-rynkami, jak w przypadku Wielkiej Brytanii po reformach Browne’a. Sytuacja ta różni się od doświadczeń wielu krajów w zakresie prywatyzacji i komercjalizacji transportu, sieci komunikacyjnych, radia i telewizji czy ubezpieczeń zdrowotnych. W niniejszym artykule twierdzę, że autentyczna reforma rynkowa w szkolnictwie wyższym skrępowana jest przez ograniczenia wpisane w istotę tego sektora (dobra publiczne, konkurencja o status) oraz polityczne czynniki powiązane z tymi ograniczeniami. Sugeruję tym samym, że reforma rynkowa jest utopią, a jej abstrakcyjne wyobrażenie podtrzymywane jest ze względów politycznych, które nie są związane z sektorem (np. ograniczeń fiskalnych, potrzeby państwowej kontroli czy porządkowania treści sektora). Jeśli jednak kapitalistyczne rynki są czymś nieosiągalnym w szkolnictwie wyższym, to potrzebujemy bardziej realnego planu modernizacji.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Marginson, S. (2015). O niemożliwości zaistnienia kapitalistycznych rynków w szkolnictwie wyższym. Nauka I Szkolnictwo Wyższe, (1(45), 11-37. https://doi.org/10.14746/nsw.2015.1.1
Dział
Oryginalny artykuł naukowy
Biogram autora

Simon Marginson, Institute of Education, University College London

profesor badań nad szkolnictwem wyższym. Zanim w październiku 2013 r. rozpoczął pracę w Institute of Education, University College London, przez długie lata był związany z University of Melbourne w Australii. W swoich badaniach, w których obficie czerpie z dorobku badań społecznych i filozofii politycznej, skupiony jest przede wszystkim na polityce w stosunku do sektora szklnictwa wyższego, jak również systemach i instytucjach szkolnictwa wyższego. Większość jego projektów ma charakter międzynarodowy i porównawczy. W ostatnich latach zajmował się głównie problematyką globalizacji w szkolnictwie wyższym, rynków w szkolnictwie wyższym, globalnych rankingów uniwersytetów, dóbr publicznych czy problemami dynamicznego rozwoju szkolnictwa wyższego w Azji Wschodniej. W 2014 r. wygłosił kilka prestiżowych wykładów o szkolnictwie wyższym w cyklu „Clark Kerr lectures”, które organizowane są co dwa lata w systemie Uniwersytetu Kalifornijskiego. Jest autorem takich książek, jak: Markets in Education (1997), The Enterprise University (2000), International Student Security (2010), Global Creation (2010), Ideas for Intercultural Education (2011), a także współautorem Handbook on Globalization and Higher Education (2011). Pełni funkcję współredaktora naczelnego (razem z Jussi Valimaa) czasopisma naukowego Higher Education.

Referencje

  1. Abbott, M. (2006). Competition and reform of the New Zealand tertiary education sector. Journal of Education Policy. 21(3) 367-387.
  2. Academic Ranking of World Universities (ARWU). 2011, 2012. http://www.arwu.org [30. 12.2015].
  3. Ainley, P. (2004). The new “market-state” and education. Journal of Education Policy. 19(4): 497-514.
  4. Aspers, P. (2009). Knowledge and valuation in markets. Theory and Society. 38: 111-131.
  5. Bashir, S. (2007). Trends in international trade in higher education: Implications and options for developing countries. Education Working Paper, nr 6, Washington, DC: World Bank.
  6. Beaton-Wells, M., Thompson, E. (2011). The economic role of international students fees in Australian Universities (PowerPoint presentation). Melbourne: University of Melbourne.
  7. Boer, H. de, Enders, J., Jongbloed, B. (2009). Market governance in higher education. W: B. Kehm, J. Huisman, B. Stensaker (red.), The European higher education area: Perspective on a moving target (79-104). Rotterdam: Sense.
  8. Bok, D. (2003). Universities in the marketplace: The commercialization of higher education. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  9. Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production. New York, NY: Columbia University Press.
  10. Breneman, D., Pusser, B., Turner, S. (2006). Earnings from learning: The rise of for-profit universities. Albany, NY: Suny Press.
  11. Brint, S. (2002). Higher education in “The age of money”. Paper to a Ford Foundation Meeting on markets in higher education, Tampa, June, Riverside: University of California.
  12. Brown, R. (red.) (2011). Higher education and the market. New York, NY: Routledge.
  13. Buchanan, J., Tullock, G. (1965). The calculus of consent: Logical foundations of constitutional democracy. Ann Arbor, MI: Michigan.
  14. Cerny, P. (2007). Paradoxes of the competition state: The dynamics of political globalisation. Government and Opposition. 32(2): 251-274.
  15. Clark, B. (1998). Creating entrepreneurial universities: Organisational pathways of transformation. Oxford: Pergamon.
  16. Clarke, J. (2007). Citizen-consumers and public service reform: At the limits of neoliberalism? Policy Futures in Education. 5(2): 239-248.
  17. Department of Education, Employment and Workplace Relations (DEEWR). 2011. Statistics relating to higher education. http://www.dest.gov.au/sectors/higher_education/publications_resources/statistics/publications_higher_education_statistics_collections.htm [30.12.2015].
  18. Dill, D. (1997). Higher education markets and public policy. Higher Education Policy. t. 10, nr 3-4: 167-185.
  19. Frank, R., Cook, P. (1995). The winner-take-all society. New York, NY: The Free Press.
  20. Friedman, M. (2008). Rola rządu w edukacji. W: Kapitalizm i wolność (171-210). Tłum. B. Sałbut. Gliwice: Onepress.
  21. Geiger, R. (2004). Market coordination of higher education: The United States. W: P. Teixeira, B. Jongbloed, D. Dill, A. Amaral (red.). Markets in higher education: Rhetoric or reality? (161-183). Dordrecht: Springer.
  22. Gulson, K.N. (2007). “Neoliberal spatial technologies”: On the practices of educational policy change. Critical Studies in Education. 48(2): 179-195.
  23. Hansmann, H. (1999). Higher education as an associative good. Working Paper nr 99-13, Yale Centre for International Finance, Yale Law School. New Haven, CT: Yale University.
  24. Harvey, D. (2005). A brief history of neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
  25. Hay, C. (2001). The “crisis” of Keynesianism and the rise of neoliberalism in Britain. W: J. Campbell, O. Pedersen (red.). The rise of neoliberalism and institutional analysis (193-218). Princeton, NJ: Princeton University Press.
  26. Hayrinen-Alestalo, M., Peltola, U. (2006). The problem of a market-oriented university. Higher Education. 52: 251-281.
  27. Hirsch, F. (1976). Social limits to growth. Cambridge: Harvard University Press.
  28. Horta, H. (2009). Global and national prominent universities: Internationalisation, competitiveness and the role of the State. Higher Education. 58: 387-405.
  29. Lewis, N. (2005). Code of Practice for the pastoral care of international students: Making a globalising industry in New Zealand. Globalisation, Societies and Education. 3(1): 5-47.
  30. Lomax-Smith, J. (2011). Higher education base funding review. Final report. Canberra: Commonwealth of Australia.
  31. Marginson, S. (2006). Dynamics of national and global competition in higher education. Higher Education. 52: 1-39.
  32. Marginson, S. (2008). Global field and global imagining: Bourdieu and relations of power in worldwide higher education. British Journal of Sociology of Education. 29(3): 303-316.
  33. Marginson, S. (2011). Higher education in East Asia and Singapore: Rise of the Confucian model. Higher Education. 61: 587-611.
  34. Marginson, S., Considine, M. (2000). The Enterprise University: Power, governance and reinvention in Australia. Cambridge: Cambridge University Press.
  35. McMahon, W. (2009). Higher learning, greater good: The private and social benefits of higher education. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
  36. Mok, K. (2009). When neo-liberalism colonizes higher education in Asia: Bringing the “public” back in the contemporary university? Hong Kong: University of Hong Kong.
  37. Murphy, P. (2012). The collective imagination: The creative spirit of free societies. Farnham: Ashgate.
  38. Naidoo, R. (2004). Fields and institutional strategy: Bourdieu on the relationship between higher education, inequality and society. British Journal of Sociology of Education, 25(4): 457-471.
  39. Naidoo, R. (2008). The competitive state and the mobilised market: Higher education policy reform in the United Kingdom (1980-2007). Critique Internationale. 39(2): 47-65.
  40. Niklasson, L. (1996). Quasi-markets in higher education – a comparative analysis. Journal of Higher Education Policy and Management. 18(1): 7-22.
  41. Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) (2004). Internationalisation and trade in higher education. Paris: OECD.
  42. Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) (2008). Tertiary education for the knowledge society. t. 1 i 2. Paris: OECD.
  43. Organisation for Economic Cooperation and Development (OECD) (2011). Education at a glance 2011: OECD indicators. Paris: OECD.
  44. Podolny, J. (1993). A status-based model of market competition. American Journal of Sociology. 98(4): 829-872.
  45. Porter, T. (2008). Locating the domain of calculation. Journal of Cultural Economy. 1(1): 9-50.
  46. Rizvi, F., Lingard, B. (2010). Globalizing education policy. London: Routledge.
  47. Samuelson, P. (1954). The pure theory of public expenditure. Review of Economics and Statistics. 36(4): 387-389.
  48. Santiago, R., Carvalho, T., Amaral, A., Meek, V. (2006). Changing patterns in the middle management of higher education institutions: The case of Portugal. Higher Education. 52: 215-250.
  49. Shattock, M. (2012). Making policy in British higher education 1945-2011. Maidenhead: Open University Press.
  50. Stiglitz, J. (1999). Knowledge as a global public good. W: I. Kaul, I. Grunberg, M. Stern (red.). Global public goods: International cooperation in the 21st century (308-325). New York, NY: Oxford University Press.
  51. Taylor, C. (2002). Modern social imaginaries. Public Culture. 14(1): 91-124.
  52. Teixeira, P., Jongbloed, B., Dill, D., Amaral, A. (red.) (2004). Markets in higher education: Rhetoric or reality? Amsterdam: Springer.
  53. Thompson, J., Bekhradnia, B. (2011). Higher education: Students at the heart of the system. An analysis of the higher education White Paper. London: Higher Education Policy Institute.
  54. UNESCO (2012). Institute for Statistics. Tertiary Indicators. http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=167&IF_Language=eng [30.12.2015].
  55. University of Phoenix (2012). University of Phoenix releases 2011 Academic annual report. http://www.phoenix.edu/news/releases/2012/02/university-of-phoenix-releases-2011-academic-annual-report.html [30.12.2015].
  56. Vedder, R. (2007). Over invested and over priced: American higher education today. Washington, DC: Center for College Affordability and Productivity.
  57. Verbik, L., Lasanowski, V. (2007). International student mobility: Patterns and trends. London: Observatory on Borderless Higher Education (OBHE).
  58. Williams, G. (1997). The market route to mass higher education: The British experience. Higher Education Policy. 16(3-4): 275-289.
  59. Winston, G. (2003). Towards a theory of tuition: Prices, peer wages, and competition in higher education. Discussion Paper 65, Williams Project on the Economics of Higher Education. Williamstown: Williams College.