Abstract
The article reflects on the need to modernize Old Polish texts from a didactic perspective. It addresses questions raised during a debate on the modernization of the language of early literature and introduces new issues related to this topic. The discussion is based on an attempt to modernize a sermon about St. Bartholomew. The translation is preceded by a pre-translational preparation, which includes an analysis of the sender–receiver relationship in both the original sermon and its modernized version,
the determination of the new function of the sermon, as well as the establishment and hierarchy of criteria for a good translation. The post-translational commentary compares the challenges encountered during the modernization process with common myths about translation. The findings emphasize the necessity of continuing efforts to modernize historical texts included in the school reading canon.
References
Bortnowski Stanisław, 1972, Młodzież a lektury szkolne, w: „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 6.
Chętkowski Dariusz, 2003, Z budy. Czy zwolnić ucznia z łańcucha?, Kraków.
Hejwowski Krzysztof, 2006, Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, Warszawa.
Janowska Aleksandra, Pastuchowa Magda, 1995, Niebezpieczna kompetencja, w: „Poradnik Językowy” t. 8, s. 11-20.
Mazur Ewa, 2012, Lektury licealistów. Kanon – badania – wnioski, w: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego”, nr 72, Seria Filologiczna, Dydaktyka 7, Rzeszów.
Mika Tomasz, 2015, Tekst staropolski jako odmienny obiekt badań? W poszukiwaniu narzędzi opisu, w: LingVaria, 10(20), pp. 235–250: https://journals.akademicka.pl/lv/article/view/2731/2477 [dostęp: 09.11.2025]
Morawska Iwona, 2013, Nowe pomysły na znane lektury, czyli klasyka literacka jako wyznanie dla twórczości metodycznej, w: Jaskółowa Ewa, Jędrych Karolina (red.) Nowe odsłony klasyki w szkole. Literatura XIX wieku, Katowice, s. 203-216.
Nabokov Vladimir, 1955, Problems of translation: “Oniegin” in English, w: Venuti Lawrence (red.), The Translation Studies Reader, Londyn.
Nowa podstawa programowa, 2017, https://podstawaprogramowa.pl/Liceumtechnikum/Jezyk-polski [dostęp: 04.11.2025]
Przepisywanie kanonu – zagadnienia modernizacji języka literatury dawnej, 06.05.2015, https://teatrnn.pl/przepisywanie/uwspolczesniac#mazurkiewicz [dostęp: 04.11.2025]
Słownik języka polskiego PWN: https://sjp.pwn.pl/sjp/mit;2568108.html [dostęp: 15.02.2025]
Wydra Wiesław, Rzepka Wojciech Ryszard, 1984, Kazanie VI. O św. Bartłomieju, w: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław.
Żurek Sławomir Jacek, 2013, Jak reanimować klasykę w szkole, czyli o medycynie i czytelnictwie, w: Jaskółowa Ewa, Jędrych Karolina (red.) Nowe odsłony klasyki w szkole. Literatura XIX wieku, Katowice, s. 11-21.
License
Copyright (c) 2025 Julia Trojanowska

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
