Słowa kluczowe
dydaktyka języka
uczenie ucieleśnione
gest
ciało i afekt
środowisko
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł prezentuje koncepcję dydaktyki językowej opartej na paradygmacie ucieleśnionego poznania (embodied cognition), zakładającej ścisły związek między procesami poznawczymi, emocjonalnymi i cielesnymi. Autorki proponują model zintegrowanej dydaktyki ucieleśnionej, oparty na triadzie ciało–afekt–środowisko, który ukazuje język jako formę działania, a nie wyłącznie jako system symboli. Tekst ma charakter teoretyczno-syntetyczny – łączy ustalenia neuronauk, psycholingwistyki i pedagogiki performansu z analizą praktyk dydaktycznych, takich jak gest, drama, spoken word choreographies oraz narracje immersyjne w środowiskach VR/AR. Celem artykułu jest pokazanie, że uczenie się języka ma charakter zmysłowy, afektywny i sytuowany, a nauczyciel pełni funkcję facylitatora doświadczenia, wspierając refleksję, ekspresję i empatię w procesie poznawczym.
Bibliografia
Barsalou Lawrence. W., 1999, Perceptual symbol systems, „Behavioral and Brain Sciences”, 22(4), 577–660.
Barsalou Lawrence. W, 2008, Grounded cognition. „Annual Review of Psychology”, 59, 617–645.
Bielas Jacek, 2025, Ucieleśnione poznanie. „Słowniki Społeczne. Kognitywistyka”, tom XIII, 98–116.
Clark Andy, 1997, Being there: Putting brain, body, and world together again. MIT Press.
Clark Andy & Chalmers David, 1998, The extended mind. Analysis, 58(1), 7–19.
Fornal Marzena, 2021, Ucieleśniony umysł, ucieleśnione poznanie, ucieleśniony język, czyli jak rozwój nauk kognitywnych doprowadził do rewolucji w językoznawstwie, „Lingwokulturologia w glottodydaktyce i badaniach językoznawczych”, Kusal K. (ed.), Łódź, s. 19–37.
Gallagher Shaun, 2005, How the body shapes the mind, Oxford University Press.
Glenberg Arthur M., 1997, What memory is for, „Behavioral and Brain Sciences”, 20(1), 1–55.
Glenberg Arthur. M, 2010, Embodiment as a unifying perspective for psychology, „WIREs Cognitive Scienceˮ, 1(4), 586–596.
Glenberg Arthur M. & Kaschak Michael P., 2002, Grounding language in action, „Psychonomic Bulletin & Review”, 9(3), 558–565.
Goldin-Meadow Susan, 2005, Hearing gesture: How our hands help us think, Harvard University Press.
Hauk Olaf, Johnsrude Ingrid & Pulvermüller Friedemann, 2004, Somatotopic representation of action words in human motor and premotor cortex, „Neuron”, 41(2), 301–307.
Hostetter Autumn B. & Alibali Martha W., 2008, Visible embodiment: Gestures as simulated action, „Psychonomic Bulletin & Review”, 15(3), 495–514.
Immordino-Yang Mary Helen & Damasio Antonio, 2007, We feel, therefore we learn: The relevance of affective and social neuroscience to education, „Mind, Brain, and Education”, 1(1), 3–10.
Jackson Naomi & Shapiro-Phim Toni (red.), 2008, Dance, human rights, and social justice: Dignity in motion, Scarecrow Press.
Jędrzejczak Beata & Körpe Kemer Seyyal, 2023, Kultura lokalna w nauczaniu języka polskiego jako obcego a nowoczesne narzędzia dydaktyczne (na podstawie internetowej gry o Gdańsku) „Studia Filologiczne Uniwersytetu Jana Kochanowskiego”, 36, 339–353.
Jędrzejczak Beata, Körpe Kemer Seyyal, Kulczykowski Wacław & Reglińska-Jemioł Anna, Tropem nadbałtyckich tajemnic, www.tnt.ug.edu.pl
Johnson-Glenberg Mina C., 2018, Immersive VR and education: Embodied design principles that include gesture and hand controls, „Frontiers in Robotics and AI”, 5, 81.
Kao Shin-Mei, & O’Neill Cecily, 1998, Words into worlds: Learning a second language through process drama, Ablex.
Kontra Carly, Goldin-Meadow Susan & Beilock Sian L., 2012, Embodied learning across the lifespan, „Topics in Cognitive Science”, 4(4), 731–739.
Krashen Stephen, 1981, Second language acquisition and second language learning. Pergamon.
Lakoff George & Johnson Mark, 1980, Metaphors we live by, University of Chicago Press.
Lakoff George & Johnson Mark, 1999, Philosophy in the flesh: The embodied mind and its challenge to Western thought, Basic Books.
Lindgren Robb & Johnson-Glenberg Mina, 2013, Emboldened by embodiment: Six precepts for research on embodied learning and mixed reality, Educational Researcher”, 42(8), 445–452.
Maley Alan, & Duff Alan, 2005, Drama techniques: A resource book of communication activities for language teachers (3rd ed.), Cambridge University Press.
McNeill David, 2005, Gesture and thought, University of Chicago Press.
Nemirovsky Ricardo & Ferrara Francesca, 2009, Mathematical imagination and embodied cognition, „Educational Studies in Mathematics” 70(2), 159–174.
Novack Miriam, Congdon Eliza. L., Hemani-Lopez Naureen, & Goldin-Meadow Susan, 2014, From action to abstraction: Using the hands to learn math, Psychological Science”, 25(4), 903–910.
O’Toole Johna, 1992, The process of drama: Negotiating art and meaning. Routledge.
Podlozny Ann, 2000, Strengthening verbal skills through the use of classroom drama: A clear link, „The Journal of Aesthetic Education”, 34, 239–275.
Pulvermüller Friedemann, 2005, Brain mechanisms linking language and action, “Nature Reviews Neuroscience”, 6(7), 576–582.
Stinson Madonna & Winston Joe, 2011, Drama education and second language learning: A growing field of practice and research, „Research in Drama Education”, 16(4), 479–488.
Swain Merrill, 2006, Languaging, agency and collaboration in advanced second language learning. In H. Byrnes (ed.), Advanced language learning (pp. 95–108), Continuum.
Tettamanti Marco, Buccino Giovanni, Saccuman Maria Cristina, Gallese Vittorio, Danna Massimo, Scifo Paola, ... Perani, Daniela, 2005, Listening to actionrelated sentences activates fronto-parietal motor circuits, „Journal of Cognitive Neuroscience”, 17(2), 273–281.
Wagner Betty. J., 1998, Educational drama and language arts: What research shows, Heinemann.
Walczyk Tomasz, 2017, Poznanie ucieleśnione w rzeczywistości wirtualnej, „Kultura i Wartości”, 21, 99–115. https://journals.umcs.pl/kw/article/view/5483
Winiarska Justyna, Załazińska Aneta, 2019, Ucieleśnienie języka – rola zmysłów i percepcji w komunikacji multimodalnej, „Widzieć – rozumieć – komunikować: Obrazowanie w Komunikacji”, Vol. 2, 7–28.
Ziemke Tom, 2015, Czym jest to, co zwiemy ucieleśnieniem?, „AVANT”, 3, 161– 174.
Zwaan Rolf. A. & Taylor Lawrence J., 2006, Seeing, acting, understanding: Motor resonance in language comprehension, „Journal of Experimental Psychology: General”, 135(1), 1–11.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Beata Jędrzejczak, Klaudia Zientek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.