O zapomnianych XIX-wiecznych wyrazach i związkach wyrazowych z kręgu leksyki religijnej (na przykładzie dokumentów Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej)

Main Article Content

Małgorzata Wojtaszek

Abstrakt

W artykule zaprezentowane zostały wyrazy i związki wyrazowe z kręgu leksyki religijnej, które funkcjonowały w XIX-wiecznej polszczyźnie, a które nie występują we współczesnych tekstach o tematyce religijnej. Źródłem badanego materiału językowego są teksty XIX-wiecznych dokumentów Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej stanowiących normę prawną tej rodziny zakonnej: Zbiór Ustaw Zgromadzenia Panien Opatrzności (1857) i Ustawy Zgromadzenia Sióstr Opatrzności z 1882 roku. Analiza etymologiczno-strukturalna i semantyczna wyodrębnionych jednostek językowych, poświadczona cytatami odpowiednich zapisów, w których te wyrazy i połączenia występują, wskazuje, że prawie wszystkie wymienione w artykule zapomniane wyrazy i związki wyrazowe wyekscerpowane z dokumentów Zgromadzenia to archaizmy leksykalne. Archaizmem rzeczowym jest leksem pokutnica. Najczęściej powtarzającymi się w analizowanym materiale wyrazami są rzeczowniki admonitorka i pokutnica, następnie próbantka i kolejno frazeologizmy dawać pokuty, cnota gruntowna, rzeczownik szafarka i wyrażenie postępek duchowny. Leksemy cnota i pokora nabrały z kolei nieco negatywnego zabarwienia, zwłaszcza w rzeczywistości laickiej.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Wojtaszek, M. (2018). O zapomnianych XIX-wiecznych wyrazach i związkach wyrazowych z kręgu leksyki religijnej (na przykładzie dokumentów Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej). Poznańskie Spotkania Językoznawcze, (33), 131–142. https://doi.org/10.14746/psj.2017.33.11
Dział
Artykuły naukowe
Biogram autora

Małgorzata Wojtaszek, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Fredry 10, 61-701 Poznań, Polska

magister; doktorantka w Zakładzie Frazeologii i Kultury Języka Polskiego Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; zainteresowania naukowe: język religijny, komunikacja językowa, leksykologia. Siostra zakonna ze Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej, autorka książki o historii tego zgromadzenia Nasza historia (2016).

Bibliografia

  1. Ahearn Laura A., 2013, Antropologia lingwistyczna, Kraków.
  2. BJ – Biblia Jerozolimska, Poznań 2006.
  3. Franciszek, 2014, List apostolski do wszystkich osób konsekrowanych z okazji Roku Życia Konsekrowanego, https://w2.vatican.va/content/francesco/pl/apost_letters/documents/papafrancesco_lettera-ap_20141121_lettera-consacrati.html [dostęp: 23.09.2015].
  4. Grzegorczykowa R., 2012, O istocie, zakresie i cechach swoistych języka religijnego, w: R. Grzegorczykowa, Świat widziany poprzez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej, Warszawa, s. 256–263.
  5. Jan Paweł II, 2005, Pamięć i tożsamość, Kraków.
  6. SW – Karłowicz J., Kryński A., Niedźwiedzki W., Słownik języka polskiego, t. 1–8, Warszawa 1900–1927, http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/publication?id=254 [dostęp: 8.07.2016].
  7. Korczak J., 1992, Dziecko salonu, w: Dzieła, t. 1, Warszawa.
  8. Kumaniecki K., 1983, Słownik łacińsko-polski według słownika Hermana Mengego i Henryka Kopii, Warszawa.
  9. SL – Linde S.B., Słownik języka polskiego, t. 1–6, Warszawa 1807–1814, http://kpbc.umk.pl/publication/8173 [dostęp: 8.07.2016].
  10. Markowski A., 2009, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa.
  11. Markowski A., 2012, Wykłady z leksykologii, Warszawa.
  12. SJPD – Słownik języka polskiego, t. 1–11, red. W. Doroszewski, Warszawa 1958–1969, http://doroszewski.pwn.pl/ [dostęp: 8.07.2016].
  13. ESJP XVII–XVIII – Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, Kraków 1996–, http://xvii-wiek.ijp-pan.krakow.pl/pan_klient/index.php [dostęp: 8.07.2016].
  14. SPXVI – Słownik polszczyzny XVI wieku, t. 1–36, red. M.R. Mayenowa (później F. Pepłowski, K. Mrowcewicz), Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–2012, http://kpbc.umk.pl/publication/17781 [dostęp: 8.07.2016].
  15. SStp – Słownik staropolski, t. 1–11, red. S. Urbańczyk, Kraków 1953–2002, http://www.rcin.org.pl/publication/39990 [dostęp: 8.07.2016].
  16. USJP – Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, red. S. Dubisz, E. Sobol, wersja 2.0, Warszawa 2006.
  17. Wojtaszek M. s., 2016, Nasza historia, Zielona Góra.
  18. Wojtaszek M. s., w druku, Kto jest kim w domu zakonnym? O sposobach nominacji na przykładzie Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej.
  19. Wytrwał T., 2012, Przełożony, w: Encyklopedia katolicka, red. E. Gigilewicz, t. 16, Lublin, s. 64.
  20. SWil – Zdanowicz A. (i in.), Słownik języka polskiego, cz. 1–12, Wilno 1861, http://eswil.ijp-pan.krakow.pl/ [dostęp: 8.07.2016].