„Obejmuję spojrzeniem duszy całą Ojczyznę umiłowaną” – ojczyzna jako wartość w homiliach Jana Pawła II

Main Article Content

Małgorzata Rybka
Marta Wrześniewska-Pietrzak

Abstrakt

Ojczyzna to pojęcie wielowymiarowe, wielopoziomowe, abstrakcyjne i konkretne, które obejmuje przestrzeń, miejsca, dom, ludzi, ich dobro, rodzinę. Ojczyzna jest również wartością. O ojczyźnie wielokrotnie mówił i pisał Jan Paweł II. Analizie pod tym kątem poddane zostały teksty jego homilii i przemówień wygłoszonych przez podczas kolejnych pielgrzymek do kraju, które wydane zostały w zbiorze Pielgrzymki do Ojczyzny 1979–1983–1987–1991–1995–1997–1999–2002. Przemówienia, homilie, Kraków 2006. W sposobie pojmowania ojczyzny przez Karola Wojtyłę szczególną uwagę zwraca wyraźny antropocentryzm. Ojczyzna to wartość wymagająca zaangażowanej postawy, patriotyzmu i odpowiedzialności. Relacja ojczyzna – osoby związane z tą określoną przestrzenią geograficzno-społeczno-historyczno-kulturowo-aksjologiczno-symboliczną w papieskich tekstach zyskuje ramy zależności rodzinnych. Najczęściej konceptualizowana jest ona jako kochająca matka, wobec której odczuwa się miłość, szacunek i wdzięczność. Ojczyzna w tekstach Jana Pawła II to przede wszystkim ludzie, rodacy, których właśnie ona łączy we wspólnotę mimo dzielących ich różnic. Ojczyzna to także wielka ponadczasowa wartość duchowa, transcendentna, łącząca sanctum z sacrum.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Rybka, M., & Wrześniewska-Pietrzak, M. (2018). „Obejmuję spojrzeniem duszy całą Ojczyznę umiłowaną” – ojczyzna jako wartość w homiliach Jana Pawła II. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, (35-36), 93-116. https://doi.org/10.14746/psj.2018.8
Dział
Artykuły naukowe
Biogramy autorów

Małgorzata Rybka, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej

Małgorzata Rybka
doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, językoznawca w Zakładzie Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego i Onomastyki Instytutu Filologii Polskiej UAM. Członek Zespołu Języka Religijnego przy Radzie Języka PAN. Główne kierunki badawcze to stylistyka, tekstologia i teolingwistyka. Autorka książek Zamieszkać w zdaniu. O składni tekstów poetyckich Czesława Miłosza (2002) i Kształtem jest MIŁOŚĆ. Obraz miłości w tekstach Jana Pawła II (2014).

Marta Wrześniewska-Pietrzak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej

Jolanta Sławek
doktor habilitowany, językoznawca, neurologopeda, terapeuta AAC; członek zespołu dydaktycznego specjalności logopedycznej w Instytucie Filologii Polskiej UAM w Poznaniu. Autorka książek Czytelnik uwolniony? Perswazja w informacji prasowej (2007), Poetyckie żywioły sacrum. Obrazy świętości w utworach Janusza Stanisława Pasierba, Karola Wojtyły/Jana Pawła II, Anny Kamieńskiej i Zbigniewa Jankowskiego (2018).

Referencje

  1. Bartmiński J., 2002, Jak biegną drogi Ojczyzny, w: Z Karolem Wojtyłą myśląc Ojczyzna, red. W. Chudy, Lublin, s. 41–49.
  2. Bartmiński J. (red.), 2006, Język, wartości, polityka. Zmiany rozumienia nazw wartości w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. Raport z badań empirycznych, Lublin.
  3. Bartmiński J. (red.), 1993, Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich, Lublin.
  4. Bartmiński J., Grzeszczak M., 2014, Jak rekonstruować kanon wartości narodowych i europejskich?, „Etnolingwistyka”, nr 26, s. 21–44.
  5. Boryś W., 2005, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków.
  6. Chrząstowska B., Wysłouch S., 2000, Poetyka stosowana, Warszawa.
  7. Czuba K., 1990, Ojczyzna w nauczaniu Jana Pawła II, Olsztyn.
  8. Dunaj B., 2001, Słowniki współczesnego języka polskiego, t. 1–2, Kraków.
  9. Fleischer M., 2003, Polska symbolika kolektywna, Wrocław.
  10. Fleischer M., 2002, Stabilność polskiej symboliki kolektywnej, w: M. Fleischer, Konstrukcja rzeczywistości, Wrocław, http://www.fleischer.pl/text/symbolika_kolektywna.pdf [dostęp: 10.01.2018].
  11. Grabowska M., 2013, Filozofia personalistyczna Karola Wojtyły a personologiczna perspektywa rozwoju, „Polityka i Społeczeństwo” 4 (11), s. 129–138.
  12. Grzegorczykowa R., 2009, Rozumienie pojęcia odpowiedzialności w wypowiedziach Jana Pawła II skierowanych do młodzieży, w: Jan Paweł II Odnowiciel Mowy Polskiej, red. S. Mikołajczak, M. Wrześniewska-Pietrzak, Poznań, s. 199–207.
  13. Jan Paweł II, 1996, Dar i Tajemnica. W pięćdziesiątą rocznicę moich święceń kapłańskich, Kraków.
  14. Jan Paweł II, 1996, Nauczanie społeczne Kościoła integralną częścią jego misji, Rzym.
  15. Jan Paweł II, 2005, Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci, Kraków.
  16. Jan Paweł II, 2006, Pielgrzymki do Ojczyzny 1979–1983–1987–1991–1995–1997–1999– 2002. Przemówienia, homilie, Kraków.
  17. Jan Paweł II, 2007, Przekroczyć próg nadziei, Warszawa.
  18. Karolak I., 1993, Patriotyzm, w: Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne, red. J. Bartmiński, M. Mazurkiewicz-Brzozowska, Lublin, s. 157–176.
  19. Kłoskowska A., 1981, Socjologia kultury, Warszawa.
  20. Laskowska E., 2001, Wartościowanie w wypowiedziach Jana Pawła II, „Język Polski”, nr 1–2 (LXXXI), s. 20–23.
  21. Legomska J., 2010, Państwo, naród, ojczyzna w dawnej polszczyźnie. Leksykalno-semantyczny opis pojęć, Katowice.
  22. Lizak J., 2009, Ojczyzna – o sposobie definiowania pojęcia w nauczaniu Stefana Kardynała Wyszyńskiego i papieża Jana Pawła II, w: Język religijny dawniej i dziś, t. 5, red. P. Bortkiewicz, S. Mikołajczak, M. Rybka, Poznań, s. 47.
  23. Osborne R., 2002, Megawords, Sage, Londyn.
  24. Pisarek W., 2002, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków.
  25. Pisarek W., 1989, Inauguracja Okrągłego Stołu jako akt medialnej komunikacji politycznej, „Zeszyty Prasoznawcze”, nr 4, s. 29–48.
  26. Rybka M., 2014, Kształtem jest MIŁOŚĆ. Obraz miłości w tekstach Jana Pawła II, Poznań.
  27. Rybka M., Sławek J., Wrześniewska-Pietrzak M., 2011, „O właściwe używanie wolności” – rozumienie pojęcia „wolności” w homiliach Jana Pawła II wygłoszonych podczaspielgrzymek do Ojczyzny, w: Jan Paweł II w trosce o słowo i prawdę, red. S. Mikołajczak, M. Wrześniewska-Pietrzak, Poznań, s. 223–247.
  28. Skrzypczak R., 2011, Personalizm Karola Wojtyły na tle myśli polskiej, „Warszawskie Studia Teologiczne” XXIV/1, s. 63–80.
  29. Tokarski R., 1993, Słownictwo jako interpretacja świata, w: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, t. 2, Wrocław, s. 335–362.
  30. Wierzbicka A., 2007, Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, przeł. I. Duraj-Nowosielska, Warszawa.
  31. Wierzbicki A., 2009, Papież, który żył Polską Jana Pawła II interpretacja polskości, „Ethos” 22 (3–4(87–88)), s. 128–144.
  32. Wojtyła K., 1979, Myśląc Ojczyzna, w: Poezje i dramaty, Kraków.
  33. Wojtyła K., 1969, Osoba i czyn, Kraków.