Słowa kluczowe
surnames
German surnames
Polonization
graphic variants; phonetic variants
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 32
Liczba pobrań: 28
Abstrakt
The aim of the article is to analyze surnames in terms of their variants in order to determine whether the onymic system was stabilized in this respect and what its nature was. The analyzed material comes from the civil registry records of Zagórów (Słupca district) from the years 1843–1856. Their author was Father Karol Orive. The variants of surnames are primarily determined by the mutual influence of the Polish and German languages. The text examines graphic and phonetic variants. The examined onymic system was based mainly on the principles of the German language with an admixture of Polish; however, it was not fully stable, which is reflected in the existence of variants and rare types. In line with German orthography, [č] was written as tsch, [š] as sch, while such changes as replacing th with t, removing double letters and making sonority and voicelessness visible were influenced by Polish. The instability of the system resulting from the competition between the two languages in question can be seen in the use of the letter z to denote [c] or [z] and the trouble with the notation [ś].
Bibliografia
DFD: Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands, https://www.namenforschung.net/dfd/woerterbuch/liste/ [dostęp: 13 marca 2025].
Internetowy słownik nazwisk w Polsce, https://nazwiska.ijppan.pl/ [dostęp: 13 marca 2025].
Biolik Maria (1997), Germanizacja nazwisk polskich mieszkańców Węgorzewa w latach 1653–1853, „Zeszyty Naukowe WSP w Olsztynie”, z. 7, „Prace Językoznawcze”, nr 1, s. 5–19.
Czopek-Kopciuch Barbara (2004), Nazwiska polskie w Zagłębiu Ruhry, Kraków.
Grzonkowski Bogdan (2024), Ewangelicy na ziemi zagórowskiej (wieku XVI do XXI), oprac. i do druku podała Katarzyna Połom, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 33–56.
GUS – Główny Urząd Statystyczny (2024), Tablice z ostatecznymi danymi w zakresie przynależności narodowo-etnicznej, języka używanego w domu oraz przynależności do wyznania religijnego, https://tiny.pl/c4b4p [dostęp: 13 marca 2025].
Heinz Adam (1974), Pojęcie i rola wariantu językowego, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, t. 32, s. 137–157.
Jaracz Małgorzata (2001), Nazwiska mieszkańców Kalisza od XVI do XVIII wieku, Bydgoszcz.
Kowalski Przemysław (2024), Osadnictwo olęderskie i kolonizacja pruska w okolicach Zagórowa w latach 1746–1806, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 57–70.
Lica Zenon (2009), Sposoby adaptacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich w polszczyźnie, Gdańsk.
Lica Zenon (2020), O niemieckich nazwiskach współczesnych Polaków, Gdańsk.
Nowak Ewa (2012), Funkcjonowanie nazwisk pochodzenia niemieckiego w siedemnasto- i osiemnastowiecznych rejestrach poznańskich podatników czopowego. Świadectwa polonizacji, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 19, nr 1, s. 132–139. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2012.19.1.9
Polska w liczbach, https://www.polskawliczbach.pl/Zagorow [dostęp: 13 marca 2025].
Raszewska-Klimas Agnieszka (2015), Wariantywność dziewiętnastowiecznych nazwisk piotrkowian, „Onomastica”, t. 59, s. 169–179. DOI: https://doi.org/10.17651/ONOMAST.59.10
Rymut Kazimierz (2003), „Wencel, Stencel, Boncel” w polskiej antroponimii, w: tenże, Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe, Kraków, s. 121–125.
Słowiński Mirosław (2007), Zagórów. Album miasta 1407–2007, Warszawa.
Słowiński Mirosław (2024), Wprowadzenie, w: Zerwane ogniwo. Ewangelicy na ziemi zagórowskiej, red. Mirosław Słowiński, Katarzyna Połom, Zagórów, s. 5–30.
Stegner Tadeusz (1989), Polonizacja Niemców-ewangelików w Królestwie Polskim 1815–1914, „Przegląd Historyczny”, t. 80, nr 2, s. 301–315.
Sudakiewicz Lidia B. (2003), Polonizacja niemieckich nazwisk mieszkańców Złotowa i okolic (od 2. połowy XVI do 2. połowy XIX wieku), w: Dzieje wsi pomorskiej. II Międzynarodowa Konferencja Naukowa,, red. Radosław Gaziński, A. Chludziński, Dygowo–Szczecin, s. 171–180.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Błażej Osowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).