Słowa kluczowe
regiolect
regional language
sociolinguistics
language policy
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 86
Liczba pobrań: 50
Abstrakt
This article provides an overview of the complex situation surrounding ongoing efforts to legalise Silesian as a regional language. The debate on this issue is multifaceted, involving an interplay of scientific, political and social dimensions. This mixing of orders leads to a deconstruction of traditional concepts such as language and dialect. Two primary positions emerge in the academic discussion. The traditional view, grounded in linguistic arguments, classifies Silesian as a dialect of the Polish language. In contrast, the opposing view, based on socio-political considerations, asserts that the former Silesian dialect has evolved into a language distinct from Polish. The most accurate perspective for describing the current situation seems to be an intermediate one. According to this view, Silesian, due to its rich body of literature and presence in the public sphere, has transcended the boundaries of a dialect. It now meets the criteria of a regiolect, which will continue to undergo codification and normative development – though this will be a long-term process.
Bibliografia
Cząstka-Szymon Bożena (2013), Opinia o projekcie zmiany ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, a także niektórych innych ustaw, „LingVaria”, t. 8, 1 (15), s. 185–198. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.16
Czesak Artur (2015), Współczesne teksty śląskie na tle procesów językotwórczych i standaryzacyjnych współczesnej Słowiańszczyzny, Kraków.
Dubisz Stanisław (2024), Lingwistycznie o godce ślunskij i języku regionalnym, „Poradnik Językowy”, z. 6, s. 105–110. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2024.6.9
Greń Zbigniew (2014), Tożsamość śląska: etniczna czy regionalna?, w: Konstrukcje i dekonstrukcje tożsamości, red. Ewa Golachowska, Anna Zielińska, Warszawa, s. 251–267.
Greń Zbigniew (2021), Przekraczanie granic dialektu – przypadek śląski. Analiza funkcjonalna, „Slavia Meridionalis”, t. 21, s. 1–21. DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2421
Hentschel Gerd (2022), Socjodialektologia ilościowa. Zróżnicowanie regionalne i społeczne regiolektu śląskiego na przykładzie żywotności zapożyczeń niemieckich, „Postscriptum Polonistyczne”, t. 29, nr 1, s. 1–28. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2022.29.14
Hentschel Gerd, Tambor Jolanta, Fekete István (2022), Das Schlesische und seine Sprecher. Etablierung in der Gesellschaft, Attitueden, Vitalitaet der Germanismen [Śląski lekt i jego użytkownicy. Rozpowszechnienie, postawy społeczne wobec śląszczyzny, żywotność germanizmów w śląskim lekcie], Berno.
Jaroszewicz Henryk (2019a), Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna naukowa (lingwistyczna), „Slavia Occidentalis”, t. 76/1, s. 21–47. DOI: https://doi.org/10.14746/so.2019.76.2
Jaroszewicz Henryk (2019b), Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna prawno-ustrojowa, społeczno-polityczna i personalna, „Slavica Wratislaviensia”, t. 169, s. 137–166. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1150.169.11
Jaroszewicz Henryk (2020), Czasowniki współczesnego śląskiego języka literackiego (płaszczyzna semantyczna, etymologiczna i morfologiczna), „Poznańskie Studia Polonistyczne”, t. 27, nr 2, s. 53–64. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2020.27.2.3
Jaroszewicz Henryk (2022a), Leksyka współczesnego śląskiego języka literackiego, „Slavica Wratislaviensia”, s. 77–85. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1150.175.6
Jaroszewicz Henryk (2022b), Zasady pisowni języka śląskiego. Studium normatywne, Siedlce.
Jaroszewicz Henryk (2023), Próby zmiany urzędowego statusu etnolektu śląskiego w latach 2006–2023, w: Człowiek – język – prawo. Studia legilingwistyczne, red. Romana Łapa, Magdalena Graf, Łukasz Piosik, Poznań, s. 223–243.
Kowalska Alina (1976), Ewolucja analitycznych form czasownikowych z imiesłowem na -ł w języku polskim, Katowice.
Lewaszkiewicz Tadeusz (2023), Status prawny słowiańskich mikrojęzyków literackich (ze szczególnym uwzględnieniem kaszubskiego, śląskiego w Polsce, języków łużyckich w Niemczech oraz rusińskiego w Serbii), w: Człowiek – język – prawo. Studia legilingwistyczne, red. Romana Łapa, Magdalena Graf, Łukasz Piosik, Poznań, s. 205–221.
Lubaś Władysław (2013), Studia socjolingwistyczne, Opole.
Maciołek Marcin, Tambor Jolanta (2024), Głoski śląskie. Z zagadnień fonetyki i fonologii współczesnego języka śląskiego, Katowice.
Mazurek Monika (2021), Język kaszubski – analiza sytuacji socjolingwistycznej, „Poradnik Językowy”, z. 7, s. 7–18. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2021.7.1
Mętrak Maciej (2016), Gwara? Godka? Język? Śląska tożsamość językowa w mediach elektronicznych, w: Młodzi o języku regionów, red. Monika Kresa, Warszawa, s. 97–109.
Niewiara Aleksandra (2024), Słuchajmy językoznawców, „Do Rzeczy”, nr 21, https://dorzeczy.pl/kraj/587916/sluchajmyjezykoznawcow.html [dostęp: 15 lutego 2025]
Rak Maciej (2023), Dialektologia i socjolingwistyka – nowe ujęcie w nowych warunkach językowych Polski, „Język Polski”, z. 3, s. 5–15. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.00231
Siuciak Mirosława (2012), Czy w najbliższym czasie powstanie język śląski?, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 19, z. 2, s. 31–44. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2012.19.2.3
Siuciak Mirosława (2015), Ideologizacja pojęć naród i język w świetle dyskusji o statusie Ślązaków i ich mowy, w: Odkrywanie słowa – historia i współczesność, red. Urszula Sokólska, Białystok, s. 147–160.
Skłod Rady Ślōnskigo Jynzyka, w: Rada Ślōnskigo Jynzyka, https://radaslonskigojynzyka.org/sklod/ [dostęp: 15 lutego 2025].
Tambor Jolanta (2009), Propozycje kodyfikacji ortograficznej śląszczyzny, „Socjolingwistyka”, t. 22, s. 83–92.
Tambor Jolanta (2014), Status języka a wola ludu i kodyfikacja. Przypadek śląski, „Forum Lingwistyczne”, s. 37–50.
Ustawa – Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz.U. 2005, Nr 17, poz. 141.
Uzasadnienie – Sejm Rzeczpospolitej Polskiej. XX Kadencja (2024), Uzasadnienie, w: Projekt ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym oraz niektórych innych ustaw, druk nr 233, 25 stycznia 2024 r., https://tiny.pl/mcxbvg9g [dostęp: 20 stycznia 2015].
Wronicz Jadwiga (2013), Mowa Ślązaków – gwara, dialekt czy język regionalny (w związku z próbą zmiany statusu prawnego), „LingVaria”, z. 1, s. 173–184. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.15
Wyderka Bogusław (2014), O rozwoju polskich dialektów, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 21 (41), nr 2, s. 103–113. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2014.21.2.7
Wyderka Bogusław (2019), Kształtowanie się normy składniowej w pisanej odmianie etnolektu śląskiego, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. 67, s. 403–420. DOI: https://doi.org/10.26485/RKJ/2019/67/26
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Mirosława Siuciak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).