Słowa kluczowe
diachronic linguistics
word formation
semantics
feminine names
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 37
Liczba pobrań: 13
Abstrakt
This article discusses the state of research on the 16th-century chronicle Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiéj Rusi (Chronicle of Poland, Lithuania, Samogitia and all of Ruthenia) by Maciej Stryjkowski, first published in 1582. Linguistic research to date (earlier studies by Zenon Klemensiewicz, Maria Karpluk, Karol and Zofia Zierhoffer and more recent studies – Olga Gaiseniuk’s doctoral thesis) has focused primarily on the phonetic, grammatical, lexical and onymic layer of the text, and to a lesser extent on the problem of the influence of other languages (Latin and Ruthenian languages) on the Polish language of the text. Using feminine names as an example, it is shown that the lexical material of the text can contribute to research in cultural linguistics. The role of women in ancient societies, although important and recognised by modern researchers, is not always sufficiently visible. This may be due to the range of themes and topics taken up in a given text, as is the case with Stryjkowski’s chronicle dominated by war issues, traditionally reserved mainly for men. In conclusion, the most important linguistic research perspectives on the text in question are indicated: pragmatic and discursive conditions as well as cross-cultural contexts related to social and moral transformations.
Bibliografia
KMS – Stryjkowski Maciej (1980), Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkowskiego. t. 1–2, wyd. nowe, będące dokładném powtórzeniem wydania pierwotnego królewskiego z roku 1582, Warszawa.
Kronika… – Stryjkowski Maciej (1582), Kronika Polska Litewska, Zmodzka, y wszystkiey Rusi Kijowskiey, Moskiewskiey, Siewierskiey, Wołynskiey, Podolskiey, Podgorskiey, Podlaskiey, etc. Y rozmaite przypadki woienne y domowe, Pruskich, Mazowieckich, Pomorskich, y inszych krain Krolestwu Polskiemu y Wielkiemu Xięstwu Litewskiemu przyległych […], Drukowano w Krolewcu: v Gerzego Osterbergera, https://tiny.pl/6fdxpwms [dostęp: 15 listopada 2023]
Bogucka Maria (1998), Białogłowa w dawnej Polsce: kobieta w społeczeństwie polskim XVI–XVIII wieku na tle porównawczym, Warszawa.
Clark Alice (1919), Working Life of Women in the Seventeenth Century, London.
Dubisz Stanisław (2005), Słownictwo różnych zakresów tematycznych, w: tenże, Język – Historia – Kultura (wykłady, studia, analizy), wyd. II, Warszawa, s. 132–140.
Gaiseniuk Olga (2017), Pospolite nazwy osobowe w „Kronice…” Macieja Stryjkowskiego na tle słowiańskim (studium leksykalno-słowotwórcze), Łódź (niepublikowana rozprawa doktorska), https://tiny.pl/stknthyn [dostęp: 15 listopada 2023].
Jadacka Hanna (2007), Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa.
Karpiński Andrzej (1990), Przekupki, kramarki, straganiarki. Zakres feminizacji drobnego handlu w miastach polskich w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. 38, nr 1–2, s. 81–91.
Karpiński Andrzej (1995), Kobieta w mieście polskim w drugiej połowie XVI i w XVII wieku, Warszawa.
Karpluk Maria (1977), O języku Macieja Stryjkowskiego historyka i poety z drugiej połowy XVI wieku, cz. 1: Regionalizmy, cechy ruskie i poetyzmy w dziedzinie fonetyki, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Karpluk Maria (1985), Cechy regionalne oraz rutenizmy morfologiczne i składniowe w języku Macieja Stryjkowskiego (2. połowa XVI w.), „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej”, t. 23, s. 44–45.
Karpluk Maria (2010), O językowych środkach ekspresji w wierszowanych opisach bitew przez historyka Litwy i Rusi Macieja Stryjkowskiego, „LingVaria”, nr 2 (10), s. 121–139, https://tiny.pl/b5r5w41x [dostęp: 16 listopada 2023].
King Margaret L. (1991), Women of the Renaissance, Chicago–London. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226436166.001.0001
Klemensiewicz Zenon (1985), Historia języka polskiego II, Warszawa.
Kleszczowa Krystyna, red. (1996), Słowotwórstwo języka doby staropolskiej: przegląd formacji rzeczownikowych, Katowice.
Kreja Bogusław (1964), Słowotwórstwo nazw żeńskich we współczesnym języku polskim, „Język Polski”, z. 3, s. 129–140.
Kuklo Cezary (1998), Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej: studium demograficzno-społeczne, Białystok.
Kuran Michał (2011), Spór o autorstwo Sarmatiae Europae descriptio a działalność translatorska Marcina Paszkowskiego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, t. 14, nr 2, s. 9–23. DOI: https://doi.org/10.18778/1505-9057.14.19
Kwapień Ewelina (2010), Kształtowanie się zasobu leksykalnego polszczyzny XIX wieku – rzeczowniki (na podstawie danych leksykograficznych), Warszawa.
Luto-Kamińska Anetta (2021), Kim były szesnastowieczne malarki, murarki i mydlarki?, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 55, s. 11–35. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.01
Małocha-Krupa Agnieszka (2018), Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych, Wrocław.
Markowski Andrzej (1992), Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1–2, Warszawa.
Oszczęda Aleksandra (2020), Wokół „Zwierciadła kroniki litewskiej” Macieja Stryjkowskiego, „Pamiętnik Literacki”, z. 2, s. 259–274. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2020.2.19
Radziszewska Julia (1978), Maciej Stryjkowski, historyk-poeta z epoki odrodzenia, Katowice.
Tomala Karolina (2021), Kształtowanie się w polszczyźnie formacji feminatywnych o nacechowaniu pejoratywnym (na przykładzie derywatów formowanych od męskich podstaw na -nik i -arz), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 55, s. 89–104. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.05
Wojtkowiak Zbysław (1990), Maciej Stryjkowski dziejopis Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kalendarium życia i działalności, Poznań.
Woźniak Ewa (2014), Język a emancypacja, feminizm, gender, „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego”, t. 60, s. 295–312, https://tiny.pl/h6k2cy_h [dostęp: 16 listopada 2023].
Zierhoffer Karol, Zierhofferowa Zofia (2000), Nazwy zachodnioeuropejskie w języku polskim a związki Polski z kulturą Europy, Poznań.
Zierhofferowa Zofia, Zierhoffer Karol (1992), Adaptacja zachodnioeuropejskiego nazewnictwa przejętego z łaciny przez polszczyznę XVI wieku, „Onomastica”, t. 37, s. 13–39.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Rafał Zarębski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu publikowanego w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym umową autorską, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób, ani innych praw osób trzecich, w tym dóbr osobistych.
Autor(zy) zachowują pełne prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem, udzielając Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji CC BY-ND 4.0 Międzynarodowe na korzystanie z utworu bez ograniczeń terytorialnych przez czas nieokreślony na określonych umową autorską polach eksploatacji.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Językoznawczej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).