Motyw szaleństwa w opowiadaniach Brunona Schulza. Studium psychologiczno-literackie

Main Article Content

Barbara Sienkiewicz
Julia Sienkiewicz-Wilowska

Abstrakt

Representation of various modes, forms, symptoms and degrees of mental illnesses, frequent in The Street of Crocodiles, are analysed in two perspectives: psychological and literary-cultural. Using the tools of modern psychology, the article interprets the pathological symptoms of Touya, Maria, aunt Agatha, and various other characters, most importantly the advancing illness of father Joseph, who displays symptoms of schizophrenia. Schulz uses a language filled with metaphors, blurring the border between symptoms of illness and metaphors, between the imaginary and the real, and between health and illness, norm and pathology, between the human and the animal. Schulz’s representation of madness opposes the modern understanding, which is dominated by analytical, rationalist identification of an illness, related to a socially determined norm of mental health. It brings back the premodern quality to madness, which becomes a divine phenomenon, related to the pagan rite of fertility, to the “orgy of life” and Dionysian element, and to Freudian life drive. Dionysius and Freud meet in an area independent from the rules of culture and reason: the return to nature, including the nature in a human being. Here, madness becomes a “basic figure” and “the ultimate ur-schema”, as they belong to the unintellectual, basic, ecstatic sphere. This is related to the imperative of penetration of areas that threaten the “balance of the soul”, to address the topic that shows “the scar of removal”, and forces us to ask the question of limits of humanity.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Polsko-żydowskie, żydowsko-polskie
Biogramy autorów

Barbara Sienkiewicz, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Instytut Filologii Polskiej.

profesor zwyczajny, kierownik Zakładu Antropologii Literatury Instytutu Filologii Polskiej UAM. Autorka książek: Literackie „teorie widzenia” w prozie dwudziestolecia międzywojennego (1993), Między rewelacją a repetycją. Od Przybosia do Herberta (1999), Poznawanie i nazywanie. Refleksja cywilizacyjna i epistemologiczna w polskiej poezji modernistycznej (2007). Badawczo zajmuje się problemami szeroko rozumianego modernizmu, koncepcjami epistemologicznymi i estetycznymi określającymi jego charakter w polskiej literaturze, związkami tych koncepcji z myślą filozoficzną i relacjami z innymi sztukami, a także z nurtami metodologicznymi w literaturoznawstwie. W ostatnich latach dominujący nurt jej zainteresowań badawczych stanowi antropologia literatury.

Julia Sienkiewicz-Wilowska, Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu. Wydział Wychowania Fizycznego, Sportu i Rehabilitacji.

absolwentka psychologii, edukacji artystycznej (specjalność krytyka i promocja sztuki), obecnie doktorantka na Wydziale Wychowania Fizycznego, Sportu i R ehabilitacji Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu. Autorka książki Dziecko rysuje, maluje, rzeźbi… Jak wspomagać rozwój dzieci i młodzieży? (2010) oraz publikacji dotyczących osób w wieku późnej dorosłości, w szczególności dotyczących problematyki usprawniania osób starszych przy zastosowaniu terapii zajęciowej i arteterapii; edukacji artystycznej osób dorosłych i starszych oraz edukacji kulturowej.

Bibliografia

  1. Cioran E., Na szczytach rozpaczy, przeł. I. Kania, Warszawa 2007.
  2. Foucault M., Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, przeł. H. Kęszycka, wstęp M. Czerwiński, Warszawa 1987.
  3. Foucault M., Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wybór, oprac. T. Komendant, przeł. B. Banasiak et al., posłowie M.P. Markowski, Warszawa 1999.
  4. Jarzębski J., Wstęp, w: B. Schulz, Opowiadania. Wybór esejów i listów, oprac. J. Jarzębski. Wrocław 1989.
  5. Jaspers M.T., Taurodontism in the down syndrome, „Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology” 1981, t. 51, z. 6.
  6. Kępiński A., Schizofrenia, Kraków 2001.
  7. Madejska N., Malarstwo i schizofrenia, Kraków 1975.
  8. Matthews-Brzozowska T., Walasz J., Matthews Z., Zespół Downa – wczesna terapia ortodontyczna płytką Castillo-Moralesa, „Nowiny Lekarskie” 2009 (78), z. 3–4.
  9. Pueschel S.M., Clinical Aspects of Down Syndrome from Infancy to Adulthood, „American Journal of Medical Genetics” 1990, supl. 7.
  10. Schulz B., Opowiadania. Wybór esejów i listów, oprac. J. Jarzębski. Wrocław 1989.
  11. Seligman M.E.P., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, przeł. J. Gilewicz, A. Wojciechowski, Poznań 2003.
  12. Sheppard R., Problematyka modernizmu europejskiego, przeł. P. Wawrzyszko, w: Odkrywanie modernizmu. Przekłady i komentarze, red. R. Nycz, Kraków 2004.
  13. Sikorska-Wiśniewska G., Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” 2007, z. 6 (55).