Abstrakt
The focus of this article is a manuscript entitled “The Union of Lithuanian Nobility against the Sapieha Family in 1700 in gloria, or the battle of Olkieniki in verse described by Korytyński,” reference no. BN acc. 11696, stored at the National Library in Warsaw. The manuscript includes works by Elżbieta Drużbacka, an 18th-century poet, and was long considered lost. Known as the “Herburt Manuscript,” the artifact contains 16 works by Drużbacka, including eight completely unknown to modern readers. The text discusses the poet’s works preserved in the manuscript, the publishing history of titles known from other printed sources, and stipulates next steps to be taken in the research process.
Finansowanie
Prolegomena filologiczne do „Zbioru rytmów” Elżbiety Drużbackiej nr PN/02/0038/2023 w ramach programu Perły Nauki II
Bibliografia
AGAD 1/354/0/2.2/46 – Miscellanea. Mowy, listy, wiersze i pisma rozmaite w materiach politycznych, prywatnych, familijnych i prywatnych za panowania Augusta III, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, sygn. 1/354/0/2.2/46.
AGAD 1/336/0/2/5 – Arch. Roskie. Suplement, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, sygn. 1/336/0/2/5.
ANK 1030 – [Sylwa lubartowska], Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 1030.
BN 11696 – Związek Szlachty Litewskiey przeciwko Familij Sapiehów w 1700 Roku in glori czyli bitwa pod Olkienikami wierszem opisana przez Korytyńskiego, Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. BN akc. 11696.
BN 17992 – [Historia chrześcijańska księżniczki Elefantyny Eufraty oraz różne wiersze w odpisach], Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. BN rps 17992.
NID 17992 – Elżbieta Drużbacka dla J.K. Branickiego i jego żony. Archiwum Roskie, kopiarz, Narodowy Instytut Dziedzictwa w Warszawie, sygn. TG 302.
Ossol. 13564/I – Odpisy wierszy poetów polskich, głównie Adama Naruszewicza, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. Ossol. rkps 13564/I.
Ossol. 13732/II – Miscelanea przeważnie dotyczące panowania Augusta III oraz bezkrólewia po nim. Odpisy listów, mów, różnych pism oraz druki z lat 1681–1764, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. Ossol. rkps 13732/II.
Bogusławski Józef Konstanty, red. (1801), Mowy i wiersze moralne autorów klasycznych, t. 2, Drukarnia XX. Scholarum Piarum, Wilno.
Drużbacka Elżbieta (2003), Wiersze wybrane, oprac. Krystyna Stasiewicz, Neriton, Warszawa.
Drużbacka Elżbieta (2024), Przykładne z wiernej i statecznej miłości małżeństwo, wyd. Aldona Sieradzka-Krupa, IBL, Warszawa.
Drużbacka Elżbieta, Konarski Stanisław (1903), Skarbiec poezji polskiej, t. 1, oprac. Antoni Lange, Wydawnictwo Alfreda Zonera, Warszawa.
DW – Poezje niedrukowane Drużbackiej (1816), „Dziennik Wileński”, t. 3, nr 21.
PW – Wiersze wyięte z rękopismu Drużbackiey dotąd niedrukowane (1823), „Pamiętnik Warszawski”, t. 6, nr 4.
ZPP – Wiersze Drużbackiej z jej rękopisu wybrane a od X.B.W. poprawione (1776), „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, t. 13.
Aleksandrowska Elżbieta (1992), O Barbarze Sanguszkowej, jej literackim salonie i nieznanej twórczości poetyckiej, w: Kultura literacka połowy XVIII wieku. Studia i szkice, red. Teresa Kostkiewiczowa, „Wiedza o Kulturze”, Wrocław.
Borowy Wacław (1938), Elżbieta Drużbacka, „Ateneum”, nr 3.
Borowy Wacław (1950), Drużbaciana, „Pamiętnik Literacki”, nr 41, z. 3–4.
Czeppe Maria (1999), „Tytularne” urzędy ziemskie w czasach Augusta III, „Kwartalnik Historyczny”, R. 106, nr 3.
Jakuboszczak Agnieszka (2008), Sarmacka dama. Barbara Sanguszkowa (1718–1791) i jej salon towarzyski, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
Janas Eugeniusz, Kłaczewski Witold, oprac. (2002), Urzędnicy województw kijowskiego i czernihowskiego XV–XVIII wieku: spisy, Biblioteka Kórnicka, Kórnik.
Kalamon Ilona (2026), Nieznane utwory Elżbiety Drużbackiej z odnalezionego kopiariusza Antoniego Langego, „Pamiętnik Literacki” [w druku].
Katalog BN – Związek Szlachty Litewskiey przeciwko Familij Sapiehów w 1700 Roku in glori czyli bitwa pod Olkienikami wierszem opisana przez Korytyńskiego, https://tinyurl.com/4mb7udkw [dostęp: 28.12.2024].
Kowal Jolanta (2016), Tradycja oświecenia stanisławowskiego na łamach „Dziennika Wileńskiego” z lat 1815–1830, „Prace Polonistyczne”, t. 71.
Kozłowska-Studnicka Jadwiga (1929), Katalog rękopisów polskich (poezyj) wywiezionych niegdyś do Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, znajdujących się obecnie w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, PAU, Kraków.
Lange Antoni (1903), Elżbiety Drużbackiej pisma nieznane, „Wędrowiec”, R. 41, nr 5.
Pułaski Franciszek (1915), Opis 815 rękopisów Biblioteki Ord. Krasińskich, Muzeum Konstantego Świdzińskiego, Warszawa.
Rittel Teodozja (2006), Metafora krytyczna i „oczyszczanie” tekstów Elżbiety Drużbackiej przez Ignacego Krasickiego, w: Staropolszczyzna piękna i interesująca, t. 2, red. Elżbieta Koniusz, Stanisław Cygan, Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej, Kielce.
Stasiewicz Krystyna (1992), Elżbieta Drużbacka. Najwybitniejsza poetka czasów saskich, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Olsztyn.
Stasiewicz Krystyna (1998a), Przygoda literacka Krasickiego z Drużbacką, w: Autor – tekst – cenzura. Prace na Kongres Slawistów w Krakowie w roku 1998, red. Jerzy Pelc, Marek Prejs, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Stasiewicz Krystyna (1998b), Związki poetki czasów saskich Elżbiety Drużbackiej z ziemią przemyską, „Rocznik Przemyski”, t. 34, z. 1.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ilona Kalamon
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).