Abstrakt
As a young student at the Warsaw Academy of Fine Arts, Aleksander Sochaczewski (1843–1923) became involved in the patriotic movement, which led to his arrest in 1862. After his return to Europe, he devoted his work to documenting the tragedy of Polish exiles by creating the Siberian Collection – a collection of paintings created throughout his life, currently held in its entirety in the Museum of the 10th Pavilion of the Warsaw Citadel. The collection consists of paintings (portraits and genre scenes), oil sketches and drawings depicting the life of Polish exiles to Siberia, whom Sochaczewski remembered during his own 22-years-long exile to a salt mine in Usolye-Sibirskoye. He presented his works in Western Europe in an attempt, as he said himself, to show “the civilised world at least some of the sufferings endured out of love towards a nation that refuses to die.” In 1913, Sochaczewski moved his entire Collection to an exhibition in Lviv at his own expense. Once it was closed, he donated it to the city in exchange for a life pension. Sochaczewski died in 1923 in Austria.
Bibliografia
Bałaban Majer (1927), Studja Historyczne, skł. gł. Księgarnia M.J. Freid, Warszawa.
Boczek Helena (1993), Biografia artysty, w: Aleksander Sochaczewski 1843–1923 malarz syberyjskiej katorgi (życie, twórczość i dzieje kolekcji), oprac. Helena Boczek, Beata Meller, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Warszawa.
Boczek Helena, Meller Beata, oprac. (1993), Aleksander Sochaczewski 1843–1923 malarz syberyjskiej katorgi (życie, twórczość i dzieje kolekcji), Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Warszawa.
Borzymińska Zofia (2025), Szames [hasło], w: Polski słownik judaistyczny, https://delet.jhi.pl/pl/psj?articleId=14808 [dostęp: 5.08.2025].
Brus Anna, Kaczyńska Elżbieta, Śliwowska Wiktoria (1992), Zesłanie i katorga na Syberii w dziejach Polaków 1815–1914, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Chudzyński Marian (1998), Aleksander Sochaczewski z Iłowa – malarz polskiego losu na Syberii, „Notatki Płockie. Kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego”, vol. 43, nr 1 (174).
Daniłowski Władysław (1908), Notatki do pamiętników, Akademia Umiejętności, Kraków.
Dębska Anna (b.r.), Analiza próbek pobranych z obrazu na płótnie „Wieczór. Zakładanie kajdan” autorstwa Aleksandra Sochaczewskiego [sprawozdanie z badań laboratoryjnych prowadzonych pod kierunkiem dr inż. Jeżewskiej Elżbiety, mps], Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, Zakład Badań Specjalistycznych i Technik Dokumentacyjnych, [b.m.].
Houck Max M. (2009), Ways of identifying textile fibres and materials, w: Identification of Textile fibres, ed. Max M. Houck, Woodhead Publishing Ltd, Cambridge,
Jerzy Pyszyński [hasło] (2023), https://tinyurl.com/47j2zuy2 [dostęp: 11.04.2023].
„Kurier Warszawski” (1861), nr 147, Instytut Sztuki PAN, Materiały Słownika Artystów Polskich, teczka z wypisami dotyczącymi Aleksandra Sochaczewskiego, s. 421.
Lasocki Wacław (1934), Wspomnienia z mojego życia, t. 2: Na Syberji, przygotowali do druku Michał Janik, Feliks Kopera, nakł. Gminy Stoł. Król. Miasta Krakowa, Kraków, https://tinyurl.com/ft6f8ywy [dostęp: 14.01.2026].
Marat Emil (2023), Helena Kirkorowa: aktorka, emisariuszka, opiekunka dyktatora, zesłanka, https://tinyurl.com/59eccpb9 [dostęp: 26.08.2025].
Milewska-Młynik Anna (2014), Syberyjskie obrazy Aleksandra Sochaczewskiego: prawdy i fikcje, „Niepodległość i Pamięć”, nr 1–2 (45–46).
mm (2023), Julian Kędrzycki (1827–1889)…, https://sochaczewski.com.pl/julian-kedrzycki/ [dostęp: 14.01.2025].
Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej (2023), https://tinyurl.com /y8skud7s [dostęp: 3.09.2025].
Piekarska Małgorzata Karolina (2023), Aleksander Sochaczewski – artysta w służbie umęczonego narodu, w: Aleksander Sochaczewski. O Syberii pędzlem i piórem, red. Tadeusz Skoczek, Wydawnictwo Muzeum Niepodległości, Warszawa.
Pokorska Barbara (2010), Aleksander Sochaczewski i jego malarski reportaż z zesłania, „Zesłaniec”, nr 43.
Pokorska Barbara (b.r.), Tematyka syberyjska w twórczości Aleksandra Sochaczewskiego, mps, Materiały Słownika Artystów Polskich, teczka z wypisami dotyczącymi Aleksandra Sochaczewskiego, Archiwum IS PAN.
Skoczek Tadeusz, red. (2023), Aleksander Sochaczewski. O Syberii pędzlem i piórem, Wydawnictwo Muzeum Niepodległości, Warszawa.
Sochaczewski Aleksander (1987), Figures d’exilés politiques: extraites du tableau d’Alexandre Sochaczewski: les exilés à la frontière de Sibérie, [b.w.], Bruxelles, https://tinyurl.com/y8tt9jbr [dostęp: 5.08.2025].
Stols-Witlox Maartje (2017), A perfect ground. Preparatory Layers for Oil Paintings 1550–1900, Archetype Publications, London.
„Tygodnik Ilustrowany” (1908), nr 9.
Wachowiak Mirosław, Trykowski Grzegorz (2016), Badania składu pierwiastkowego zapraw dziewiętnastowiecznych obrazów – nowe możliwości wspomagania datowania i atrybucji na podstawie nieinwazyjnych badań in situ z wykorzystaniem przenośnego spektrometru XRF, „AUNC. Zabytkoznawstwo i konserwatorstwo”, R. 47.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Dębska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
