Abstrakt
The article presents the lives of Wacław and Jadwiga Łuszczewscy who spent almost two years in exile deep into Russia. Forced to abandon life filled with the ferment of literary salon meetings, placed at the edges of European cultural influence, and, one should say, edges of the Mediterranean civilisation, they created – often from nothing – their own elite exile daily reality. The article presents the mental durability of the idea of the salon; an idea which was understood, while located at Asia’s edges, as an internal imperative to support one’s sense of cultural belonging and also, more importantly, participation in cultural life. This imperative, exhibited by people taken out of, or rather torn out of, their familiar cultural circle and immersed in foreignness. Based on the available testimonies, the article presents the activities of Łuszczewscy who organised their life in such a way so as to create an environment of an intellectual mini-centre despite being in exile, so far from the elegance of aristocratic salons.
Bibliografia
DDMN – Listy Jadwigi i Wacława Łuszczewskich do Magdaleny Łuszczewskiej i ciotki Konstancji Wodzińskiej (1863–1865), Dział Dokumentacji Muzeum Narodowego w Warszawie, sygn. 796.
SJAM VIII – Górski Konrad, Hrabec Stefan, red. nacz. (1974), Słownik języka Adama Mickiewicza, t. 8, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Bąbel Agnieszka (2015), Kłopoty z Deotymą, „Napis”.
Bystroń Jan (1938), Literaci i grafomani z czasów Królestwa Kongresowego 1815–1831, Książnica Atlas, Lwów.
Deotyma [właśc. Jadwiga Łuszczewska] (1968), Pamiętnik 1834–1897, wstęp i przyp. Juliusz W. Gomulicki, Czytelnik, Warszawa.
Gomulicki Juliusz W. (1968), O salonie literackim dwóch pań Łuszczewskich, w: Deotyma [Jadwiga Łuszczewska], Pamiętnik 1834–1897, wstęp i przyp. Juliusz W. Gomulicki, Czytelnik, Warszawa.
Guzek Andrzej Krzysztof (1996), Salon [hasło], w: Słownik literatury polskiego oświecenia, red. Teresa Kostkiewiczowa, wyd. 2 poszerz. i popr., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Ihnatowicz Ireneusz (1983), Bywalcy salonów warszawskich w połowie XIX w., w: Francja–Polska XVIII–XIX w. Studia z dziejów kultury i polityki poświęcone Profesorowi Andrzejowi Zahorskiemu w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, [kom. red. Antoni Mączak et al.], PWN, Warszawa.
Józef Wacław Łuszczewski [hasło] (20215), https://tinyurl.com/5a4db9ew [dostęp: 20.08.2025].
Kieniewicz Stefan (1983), Powstanie styczniowe, PWN, Warszawa.
Kowalska Aniela (1961), Warszawa literacka w okresie przełomu kulturalnego 1815–1822, PIW, Warszawa.
Kraushar Alexander (1916), Salony i zebrania literackie warszawskie na schyłku XVIII-go i w ubiegłym stuleciu, Towarzystwa Miłośników Historii, Warszawa.
Król Małgorzata (2024), Opisania, plany, rysunki, zdobienia w zesłańczej korespondencji – nie tylko filomackiej, „Roczniki Humanistyczne”, t. 72, z. 1 [specjalny],
Krzywobłocka Bożena (1970), Wieszczka Deotyma, w: tejże, Delfina i inne, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.
Krzyżanowski Julian (1962), Dobre chęci Deotymy, w: tegoż, W kręgu wielkich realistów, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Kulczycka-Saloni Janina (1970), Życie literackie Warszawy w latach 1864–1892, PIW, Warszawa.
Leskiewiczowa Janina (1987), Korespondencja z Warszawy 25 marca 1861 r., w: Losy Polaków w XIX i XX w. Studia ofiarowane Profesorowi Stefanowi Kieniewiczowi w osiemdziesiątą rocznicę Jego urodzin, red. Barbara Grochulska, Jerzy Skowronek, Maria Skowronek, PWN, Warszawa.
Makowiecki Andrzej Z. (2013), Warszawskie kawiarnie literackie, Iskry, Warszawa.
Michałowska Helena (1973), Wacław Łuszczewski [hasło], w: Polski słownik biograficzny, t. 18: Lubomirski Aleksander – Machowski Walenty, [red. nacz. Emanuel Rostworowski, współprac. Elżbieta Aleksandrowska i in.], Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Michałowska Helena (1974), Salony artystyczno-literackie w Warszawie 1832–1860, PWN, Wrocław.
Osiński Dawid Maria (2017), Nie tylko salon… – czyli o wspólnotowych formach życia literackiego na przestrzeni wieków, „Przegląd Humanistyczny”, nr 4(459).
Poklewska Krystyna, Kowalczykowa Alina (1994), Salon [hasło], w: Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. Józef Bachórz, Alina Kowalczykowa, wyd. 2, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław.
Ramotowska Franciszka (2018), Warszawa przedstyczniowa 1861–1862. Przebudzenie: „rewolucja moralna”, oprac. Dorota Lewandowska, Małgorzata Osiecka, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa.
Skrodzki Eugeniusz (Wielisław) (1962), Wieczory piątkowe i inne gawędy, oprac. Mieczysław Opałek, PIW, Warszawa.
Wilkońska Paulina (1959), Moje wspomnienia o życiu towarzyskim w Warszawie, oprac. Zofia Lewinówna, PIW, Warszawa.
Żychliński Teodor (1883), Złota księga szlachty polskiej, t. 5, Jarosław Leitgeber, Poznań.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Małgorzata Król
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).