Abstrakt
The article attempts to interpret Frigate “Pallada” (1858) by Ivan Goncharov (1812–1891) from the perspective of the “self–other” opposition and the postcolonial theory. The methodological framework is based on the works of Tzvetan Todorov and Ewa Thompson on colonialism, as well as on Larry Wolff’s concept of the “invention” of territory. The author, a renowned Russian novelist and literary critic, participated in a circumnavigation of the globe from 1852 to 1855. The return route to the Russian capital led through Siberia. The article advances the thesis that, for Goncharov, Siberia constitutes a Russian colony at an early stage of development (a colonial laboratory). Goncharov’s work makes it possible to identify the characteristic features of Russia as a colonial state (in the sphere of economic, social and other relations) and to reconstruct the relationships between state authority and the indigenous population. Goncharov treats Siberia as a specific region of Russia (“after all, it is Rus’, although Siberian Rus’”), which differs from the European part in terms of climate, architecture, language, religion, customs and culture.
Bibliografia
Gonczarow Iwan (1960), Fregata Pallada, przeł. Roman Auderski, Państwowe Wydawnictwo Iskry, Warszawa.
Гончаров Иван (1855), Манилла. От Лю-чу до Маниллы, «Отечественные записки», № 10.
Гончаров Иван (1986a), Фрегат «Паллада». Очерки путешествия в двух томах, изд. подготов. Тамара Орнатская, отв. ред. Дмитрий Ознобишин, Издательство «Наука». Ленинградское отделение, Ленинград.
Гончаров Иван (1986b), По Восточной Сибири. В Якутске и в Иркутске, в: Гончаров Иван, Фрегат «Паллада». Очерки путешествия в двух томах, изд. подготов. Тамара Орнатская, отв. ред. Дмитрий Ознобишин, Издательство «Наука». Ленинградское отделение, Ленинград.
Гончаров Иван (1986c), Письма, в: Гончаров Иван, Фрегат „Паллада”. Очерки путешествия в двух томах, изд. подготов. Тамара Орнатская, отв. ред. Дмитрий Ознобишин, Издательство «Наука». Ленинградское отделение, Ленинград.
[Gončarov Ivan (1855), Manilla. Ot Lû-ču do Manilly, «Otečestvennye zapiski», №10.
Gončarov Ivan (1986a), Fregat «Pallada». Očerki putešestviâ v dvuh tomah, izd. podgotov. Tamara Ornatskaâ, otv. red. Dmitrij Oznobišin, Izdatelʹstvo «Nauka». Leningradskoe otdelenie, Leningrad.
Gončarov Ivan (1986b), Po Vostočnoj Sibiri. V Âkutske i v Irkutske, v: Gončarov Ivan, Fregat «Pallada». Očerki putešestviâ v dvuh tomah, izd. podgotov. Tamara Ornatskaâ, otv. red. Dmitrij Oznobišin, Izdatelʹstvo «Nauka». Leningradskoe otdelenie, Leningrad.
Gončarov Ivan (1986c), Pisʹma, v: Gončarov Ivan, Fregat „Pallada”. Očerki putešestviâ v dvuh tomah, izd. podgotov. Tamara Ornatskaâ, otv. red. Dmitrij Oznobišin, Izdatelʹstvo «Nauka». Leningradskoe otdelenie, Leningrad.]
Dąbrowski Mieczysław (2009), Swój / obcy / inny. Kontynuacja, „Anthropos”, nr 12-13, https://tinyurl.com/3w4x7jew [dostęp: 14.03.2025].
Gandhi Leela (2008), Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne, przeł. Jacek Serwański, posł. Ewa Domańska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
Gawrycki Marcin Florian (2010), W pogoni za wyobrażeniami. Próba interpretacji polskiej literatury podróżniczej poświęconej Ameryce Łacińskiej, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Gołda Marcin (2021), Szlachetny dzikus Jeana-Jacques’a Rousseau, a anarchoprymitywistyczny powrót do natury, „Hybris”, nr 54, https://tinyurl.com/2zukdayf [dostęp: 13.07.2025].
Kamionka-Straszakowa Janina (1991), Podróż [hasło], w: Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. Józef Bachórz, Alina Kowalczykowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Lemann Natalia (2019), Naturalizacja władzy a kolonializm. Uwagi na marginesie „Robinsona Crusoe” Daniela Defoe i „Piętaszka, czyli Otchłani Pacyfiku” Michela Tourniera, z Szekspirowską „Burzą” w tle, „Porównania”, nr 2.
Lis Kazimiera (2009), Syberia w historii literatury Rosji carskiej: realia i mity, Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, Kielce.
Łozowski Przemysław (2018), Obcy, czyli Swój w poszukiwaniu tożsamości w przestrzeni, w: Obcy/Inny – propozycje aplikacji pojęciowych, red. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec, Wydawnictwo UMCS, Lublin.
Plezia Marian, red. (1998), Słownik łacińsko-polski, t. 2-3, PWN, Warszawa.
Popkowska Agata (2008), Negacja grzechu pierworodnego zawarta w idei mitu „dobrego dzikusa” w dziełach J.J. Rousseau, „Studia Theologica Varsaviensia”, nr 2.
Rohoziński Jerzy (2022), „Zgrzeszyłeś bracie Jefimyczu”, czyli orientalizm po rosyjsku. Przedmowa do przekładu polskiego, w: Austin Jersild, Orientalizm po rosyjsku. Górale Kaukazu Północnego i pogranicze gruzińskie. 1845-1917, przeł. Jerzy Rohoziński, PIW, Warszawa.
Thompson Ewa (2000), Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, przekł. Anna Sierszulska, Universitas, Kraków.
Todorov Tzvetan (1996), Podbój Ameryki. Problem innego, przeł. Janusz Wojcieszak, Fundacja Aletheia, Warszawa.
Wolff Larry (2020), Wynalezienie Europy Wschodniej. Mapa cywilizacji w dobie Oświecenia, przeł. Tomasz Bieroń, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków.
Геденштром Матвей (1830), Отрывки о Сибири, В типографии Медицинского департамента Министерства внутренних дел, Санкт-Петербург.
[Дружинин Александр] (1856), «Русские в Японии в конце 1853 и в начале 1854 годов». Из путевых заметок И. Гончарова. СПб., 1855, „Современник”, № 1, отд. 3.
Колесов В.В. (2025), Путь дорога, «Ученые записки Казанского университета. Серия Гуманитарные науки», https://tinyurl.com/a3h5wpte [доступ: 13.07.2025].
Курило С.А. (2018), Тема английского и российского колониализма в книге И.А. Гончарова «Фрегат «Паллада», «Вестник Томского государственного университета», № 434.
[Gedenštrom Matvej (1830), Otryvki o Sibiri, V tipografii Medicinskogo departamenta Ministerstva vnutrennih del, Sankt-Peterburg.
[Družinin Aleksandr] (1856), «Russkie v Âponii v konce 1853 i v načale 1854 godov». Iz putevyh zametok I. Gončarova. SPb., 1855 „Sovremennik”, № 1, otd. 3.
Kolesov V.V. (2025), Putʹ doroga, «Učenye zapiski Kazanskogo universiteta. Seriâ Gumanitarnye nauki», https://tinyurl.com/a3h5wpte [dostup: 13.07.2025].
Kurilo S.A. (2018), Tema anglijskogo i rossijskogo kolonializma v knige I.A. Gončarova «Fregat «Pallada», «Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta», № 434.]
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Magdalena Dąbrowska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka” udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2016 roku w „Poznańskich Studiach Polonistycznych. Serii Literackiej” pod następującymi warunkami:
- uznanie autorstwa – obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
- bez tworzenia utworów zależnych – utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2016 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
