Performatywność wypowiedzi manifestacyjnej w demokracji – na przykładzie protestów kobiet w Polsce
PDF

Słowa kluczowe

performatywne akty mowy
analiza dyskursu
manifestacje
Strajk Kobiet
demokracja

Jak cytować

Dąbrowska, A. (2024). Performatywność wypowiedzi manifestacyjnej w demokracji – na przykładzie protestów kobiet w Polsce. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 86(1), 115–132. https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.1.07

Liczba wyświetleń: 116


Liczba pobrań: 82

Abstrakt

Dyskurs publiczny jest jedną ze sfer, w której kształtowane jest potoczne rozumienie pojęć języka prawnego, a także wielu instytucji prawnych. Współcześnie wiele elementów dyskursu możemy odnaleźć w mediach społecznościowych. Innym elementem dyskursywnym w przestrzeni publicznej mogą być manifestacje, podczas których uczestnicy przedstawiają na transparentach zróżnicowane hasła. Celem artykułu jest określenie charakteru wypowiedzi formułowanych przez uczestników manifestacji w Polsce, w szczególności w kontekście performatywnego potencjału prezentowanych haseł, z punktu widzenia ich społecznego oddziaływania. Tło teoretyczne badań stanowiła koncepcja performatywnych aktów mowy Johna L. Austina oraz Johna R. Searle’a. Przeprowadzono analizę materiału empirycznego dostępnego w sferze publicznej. W procesie badawczym wykorzystano metodę analizy dyskursu ze szczególnym uwzględnieniem elementów analizy lingwistycznej i kontekstowej. Materiał obejmuje przede wszystkim komunikaty uczestników tak zwanego Czarnego Protestu oraz – będącego jego kontynuacją – Strajku Kobiet. Tak przeprowadzona interdyscyplinarna analiza materiałów umożliwia odkodowanie sensu komunikatów tworzonych przez obywateli uczestniczących w manifestacjach. Przeprowadzone badania pozwalają na odkrycie performatywnych praktyk związanych z działaniami władzy publicznej w kontekście dostępności aborcji w Polsce w ramach wypowiedzi manifestacyjnych. Zaprezentowane wnioski prowadzą do jakościowego rozszerzenia sposobu postrzegania aktywności obywateli w ramach procesów demokratycznych. I podnoszą potrzebę prowadzenia dalszych badań nad zjawiskami społecznej aktywności sferze publicznej oraz dyskursu prawnego z udziałem obywateli niebędących prawnikami.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2024.86.1.07
PDF

Bibliografia

Augustyniak, M. (2017). Czarny Protest – antropologiczna analiza zrywu społecznego polskich kobiet [niepublikowana praca magisterska, Uniwersytet Warszawski]. Repozytorium Centrum Otwartej Nauki. https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/18311/3002-MGR-KU-WOK-91051112585.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Austin, J. L. (1993). Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne (B. Chwedeńczuk, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Baluch, W. (2017). Peryperformatyka. W: E. Bal i D. Kosiński (red.), Performatyka: terytoria (s. 181–189). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bułhakow, M. (1990). Mistrz i Małgorzata (A. Drawicz, tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Coupland, N. (1988). Introduction: Towards a stylistics of discourse. W: N. Coupland (red.), Styles of discourse (s. 1–19). Croom Helm.

Czyżewski, M. (2008). Elementy i całości. O niektórych dylematach analizy dyskurus. W: A. Horolets (red.), Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii 19–29 Wydawnictwo Adam Marszałek.

Czyżewski, M., Otrocki, M., Piekot, T., i Stachowiak, J. (2017). Wprowadzenie. W: M. Czyżewski, M. Otrocki, T. Piekot i J. Stachowiak (red.), Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych (s. 9–27). Wydawnictwo Akademickie SEDNO.

Domańska, E. (2007). „Zwrot performatywny” we współczesnej humanistyce. Teksty Drugie, 5, 48–61.

Dziergawka, A. (2021). Prawna ochrona życia dziecka poczętego w aspekcie prawa kobiety do aborcji – glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22.10.2020 r. (K 1/10). Palestra, 66(5), 96–113. https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/5-2021/artykul/prawna-ochrona-zycia-dziecka-poczetego-w-aspekcie-prawa-kobiety-do-aborcji-glosa-do-wyroku-trybunalu-konstytucyjnego-z-22.10.2020-r.-k-1-20

Frąckowiak-Sochańska, M., Zawodna-Stephan, M., Żurek, A., Brzozowska-Brywczyńska, M., i Nymś-Górna, A. (2022). Wstęp: Socjologiczne spojrzenie na Strajk Kobiet. Studia Socjologiczne, 1(244), 5–7. DOI: https://doi.org/10.24425/sts.2022.140593

Garlicki, L. (2019). Constitutional Court and politics: The Polish crisis. W: C. Landfried (red.), Judicial power (s. 141–162). Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108348669.007

Grzebyk, P. (2021). Ogólnopolski Strajk Kobiet, aborcja i prawo do strajku. Państwo i Prawo, 76(8), 184–185.

JK (2021, 29 stycznia). Najlepsze hasła na transparentach. Te banery to prawdziwe MEMY ulicy i hity internetu. Pomysłowe slogany na protest. Polska Times. https://polskatimes.pl/najlepsze-hasla-na-transparentach-te-banery-to-prawdziwe-memy-ulicy-i-hity-internetu-pomyslowe-slogany-na-protest/ar/c15-15263946

Kloch, Z. (2022). Hasła Strajku Kobiet i języki wernakularne. Pamiętnik Literacki, 113(1), 117–130. DOI: https://doi.org/10.18318/pl.2022.1.12

Korolczuk, E. (2017). Społeczeństwo obywatelskie w Polsce – kryzys czy nowe otwarcie? (Seria Analizy). Instytut Studiów Zaawansowanych. https://krytykapolityczna.pl/kraj/spoleczenstwo-obywatelskie-w-polsce-kryzys-czy-nowe-otwarcie/

Korolczuk, E., Kowalska, B., Ramme, J., i Snochowska-Gonzalez, C. (red.). (2019). Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet. Europejskie Centrum Solidarności. https://depot.ceon.pl/handle/123456789/18107

Kosofsky Sedgwick, E. (2015). Wokół tego, co performatywne: performatywne okolice w dziewiętnastowiecznych narracjach (T. Bilczewski i A. Kowalcze-Pawlik, tłum.). Didaskalia, 129, 24–36.

Kreatywność protestujących nie zna granic. Hasła na transparentach to kopalnia złota – WP Książki. (2020, 29 października). https://ksiazki.wp.pl/kreatywnosc--protestujacych-nie-zna-granic-hasla-na-transparentach-to-kopalnia-zlota-6569857190284064a

Krzywik, A. (2021). Dekodowanie komunikatów wizualnych sztuki protestów przeciwko zaostrzeniu praw aborcyjnych w Polsce. Dyskurs i Dialog, 1(7), 111–124.

Kurosz, K. (2021). Wypowiedź symboliczna na ubraniu jako instrument ekspresji własnej osobowości (kiedy błyskawica przestaje być błyskawicą?). Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 3(153), 5–54.

Matynia, E. (2008). Demokracja performatywna. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Nijakowski, L. M. (2021). Kim jest Annuszka? Strategie dyskursywne tekstów na transparentach w czasie protestów po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w 2020 roku. Dyskurs i Dialog, 7(1), 95–109.

Nowak, L. (1968). Performatywy a język prawny i etyczny. Etyka, 3, 147–158. DOI: https://doi.org/10.14394/etyka.221

Pałuszyńska, E. (2010). Analiza tekstu jako zdarzenia komunikacyjnego. Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców, 17, 157–165. https://bibliotekanauki.pl/articles/680106

Pytel-Pandey, D. (2012). Dyrektywne akty mowy realizowane jako akty pośrednie. Acta Universitatis Wratislaviensis. Slavica Wratislaviensia, 156, 151–156. https://wuwr.pl/swr/article/view/4125

Pyziak-Szafnicka, M. (2020). Trybunał Konstytucyjny á rebours. Państwo i Prawo, 75(5), 25–45.

Rakowska-Trela, A. (2021). Wyrok czy „niewyrok”. Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22.10.2020 r., K 1/20, dotyczącego możliwości przerywania ciąży. Przegląd Sądowy, 6, 106–118.

Rosanvallon, P. (2011). Kontrdemokracja. Polityka w dobie nieufności (A. Czarnacka, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Ruta, P. (1995). Wybrane aspekty filozoficzne teorii wypowiedzi performatywnych. Roczniki Filozoficzne, 43(1), 117–137. https://www.jstor.org/stable/43408042

Searle, J. R. (1980). Czym jest akt mowy? (H. Buczyńska-Garewicz, tłum.). Pamiętnik Literacki, 71(2), 241–248. https://bazhum.muzhp.pl/czasopismo/8/?idno=11130

Searle, J. R. (1987). Czynności mowy (B. Chwedeńczuk, tłum.). Wydawnictwo Pax.

Słownik języka polskiego PWN. (b.d.-a). Demonstracja. Pobrane 10 marca 2024, z: ttps://sjp.pwn.pl/sjp/demonstracja;2554651.html

Słownik języka polskiego PWN. (b.d.-b). Manifestacja. Pobrane 10 marca 2024, z: https://sjp.pwn.pl/szukaj/manifestacja.html

Słownik języka polskiego PWN. (b.d.-c). Protest. Pobrane 10 marca 2024, z: https://sjp.pwn.pl/szukaj/protest.html

Suchomska, J., i Urzędowska, D. (2021). Działania protestacyjne strajku kobiet w ujęciu teorii nowych ruchów społecznych. Dyskurs i Dialog, 7(1), 9–22.

Szreder, K. (2021). Podmiot i orzeczenie. W: P. Kosiewski (red.), Język rewolucji (s. 57–60). Fundacja im. Stefana Batorego.

Wysocki, G. (2020, 29 października). Strajki kobiet. 100 najlepszych haseł z protestów. Gazeta Wyborcza. https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,26458584,jarek-tak-naprawde-lubikobiety-ale-nie-wie-jak-zagadac-100.html