Pytania prejudycjalne Naczelnego Sądu Administracyjnego: aspekt proceduralny i gwarancyjny
PDF

Słowa kluczowe

dialog sądowy
multicentryczność
pytanie prejudycjalne
orzeczenie wstępne (prejudycjalne)
sąd krajowy
sąd unijny
ochrona prejudycjalna
orzecznictwo sądowoadministracyjne
współstosowanie prawa unijnego z krajowym
TSUE
Polska

Jak cytować

Kalisz, A., & Chmielarz-Grochal, A. (2023). Pytania prejudycjalne Naczelnego Sądu Administracyjnego: aspekt proceduralny i gwarancyjny. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny I Socjologiczny, 85(4), 5–25. https://doi.org/10.14746/rpeis.2023.85.4.01

Abstrakt

Artykuł dotyczy zagadnienia ochrony prejudycjalnej, oznaczającej działanie sądu w trybie prewencyjnym, co może uchronić jednostkę przed naruszeniem jej praw. Pytania prejudycjalne można uznać za mechanizm skutecznej ochrony prawnej jednostki. Inicjowany przez pytania prejudycjalne dialog sądowy ma, oprócz wpływu na wynik konkretnej sprawy, dwojaki skutek: buduje acquis de l’Union oraz wpływa na prawo krajowe i jego stosowanie. Celem artykułu jest spojrzenie na pytania prejudycjalne: (1) z perspektywy krajowej, (2) sądowoadministracyjnej oraz (3) z pozycji Naczelnego Sądu Administracyjnego jako sądu, którego orzeczenia „nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego”. Analizie poddano podstawy normatywne pytań prejudycjalnych (w kontekście zasad prawa UE oraz modelu współstosowania prawa unijnego z krajowym), a następnie wybrane przypadki wykorzystania tego mechanizmu przez NSA. Przeprowadzona analiza przepisów oraz relewantnego orzecznictwa prowadzi do konkluzji, że doświadczenia NSA potwierdzają, że we współpracy z Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej skutecznie realizuje zadania służące zapewnieniu poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu traktatów. Sąd ten korzysta z procedury prejudycjalnej w sposób uzasadniony, co potwierdza rolę sądu krajowego jako sądu unijnego. Pytania prawne i orzecznictwo wydawane w następstwie orzeczeń prejudycjalnych stanowią wkład w rozwój unijnego acquis w różnorodnych dziedzinach podlegających kognicji sądów administracyjnych. Dlatego analizowane zagadnienie – wraz z praktycznym schematem procedury prejudycjalnej – jest istotne, a zaktualizowany „przegląd” orzecznictwa NSA stanowi element nowatorski.

https://doi.org/10.14746/rpeis.2023.85.4.01
PDF

Bibliografia

Arnull, A. (2012). Judicial Dialogue in the European Union. W: J. Dickinson (ed.). Philosophical Foundation of European Union Law (s. 109-133). Oxford: Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199588770.003.0005

Baran, M. (2020). Stosowanie z urzędu prawa Unii Europejskiej przez sądy krajowe. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Biernat, S. (2021). Czego uczą pytania prejudycjalne sądów administracyjnych. Rocznik Administracji Publicznej 7: 110-113. DOI: https://doi.org/10.4467/24497800RAP.21.006.14822

Broberg, M. (2015). Judicial coherence and the preliminary reference procedure: Article 267 TFEU as a private party remedy for ensuring judicial coherence in Europe. Review of Administrative Law 8(2): 9-37. DOI: https://doi.org/10.7590/187479815X14465419060262

Dąbrowska, P. (2004). Skutki orzeczenia wstępnego ETS. Warszawa: Dom Wydawniczy ABC.

Dąbrowska-Kłosińska, P. (2010). Skutki wyroków prejudycjalnych TS w postępowaniu przed sądami krajowymi w świetle orzecznictwa i Traktatu z Lizbony. Europejski Przegląd Sądowy 12: 4-15.

Grzeszczak, R., Krajewski, M. (2014). Pojęcie „sądu” w świetle przepisów art. 47 KPP oraz art. 267 TFUE. Europejski Przegląd Sądowy 6(105): 4-14.

Grzybowski, T. (2019). Pytanie prejudycjalne sądu administracyjnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W: B. Dauter (red.), Lex Navigator Postępowanie Administracyjne Warszawa: Lex/el.

Kalisz, A. (2007). Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Kalisz, A. (2019a). Reguły systemowe wykładni prawa UE. W: A. Wróbel (red.), System prawa Unii Europejskiej. Tom 3: Wykładnia prawa Unii Europejskiej (s. 153-171), red. L. Leszczyński. Warszawa: C.H. Beck.

Kalisz, A. (2019b). Zasady prawa w wykładni prawa UE. W: A. Wróbel (red.), System prawa Unii Europejskiej. Tom 3: Wykładnia prawa Unii Europejskiej (s. 204-224), red. L. Leszczyński. Warszawa: C.H. Beck.

Łazarska, A. (2020). Refleksje na temat czynników „mrożących” europejski dialog prejudycjalny. Europejski Przegląd Sądowy 12(183): 4-9.

Łukańko, B. (2020). Pytanie prejudycjalne w sprawie prejudycjalnej. Studia Prawnoustrojowe 50: 255-274.

Miąsik, D. (2008). Sprawa wspólnotowa przed sądem krajowym. Europejski Przegląd Sądowy 9(36): 16-22.

Miąsik, D. (2020). Instytucja pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości w praktyce Sądu Najwyższego RP. Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny 82(1): 5-25. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2020.82.1.1

Mik, C. (2006). Trybunał Sprawiedliwości wobec autonomii sądu krajowego w zakresie wnoszenia pytań prejudycjalnych. W: C. Mik (red.), Pytanie prejudycjalne w orzecznictwie ETS. Funkcjonowanie procedury prejudycjalnej w Polsce (s. 59–94). Toruń: Dom Organizatora.

Safjan, M. (2019). Rządy prawa a przyszłość Europy. Europejski Przegląd Sądowy 8(167): 4-11.

Sikora, A. (2019). Zaniechanie skierowania do TS pytania prejudycjalnego jako przedmiot uchybienia na podstawie art. 258 TFUE. Glosa do wyroku C-416/17. Europejski Przegląd Sądowy 3(162): 24-30.

Stankiewicz, R. (2016). Pytania prejudycjalne do TSUE a polskie sądownictwo administracyjne (zagadnienia wybrane). Studia Iuridica 66: 355-370.

Wahk, N., Prete, L. (2018). The gatekeepers of Article 267 TFEU: on jurisdiction ad admissibility of references for preliminary rulings. Common Market Law Review 2: 511-548. DOI: https://doi.org/10.54648/COLA2018035

Wilbrandt-Gotowicz, M. (2010). Instytucja pytań prawnych w sprawach sądowoadministracyjnych. Warszawa: Wolters Kluwer Polska.

Wróbel, A. (2010). Pytania prawne sądów państw członkowskich do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W: A. Wróbel (red.), Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy. Tom 1 (s. 566-633). Warszawa: Wolters Kluwer Polska.