Keywords
instrumentalization of the law
autonomy of the law
legal communicative competence
pluralistic instrumentalization of the law
How to Cite
Number of views: 312
Number of downloads: 227
Abstract
The paper traces the evolution of the concept of the rational legislator as shaped by Polish theoretical and legal debates. The research aims to show how this evolution has influenced the characterisation of the relationship between the instrumentalization and autonomy of law. Three phases in the development of the concept of the legislator’s rationality are distinguished: scholarly, cultural, and pragmatic. Each phase corresponds to a different account of the relationship between instrumentalization and autonomy. The scholarly phase is dominated by legal instrumentalism, without recourse to arguments based on the autonomy of law. The cultural phase is marked by a strong opposition between instrumentalization and autonomy, where autonomy is presented as the limit of instrumentalization of law. In the pragmatic-communicative phase, the possibility of removing this opposition by reversing the relationship arises: autonomy is seen as conditioning the effective performance of acts of instrumentalization. However, this no longer concerns the instrumentalization of state legislation, but rather a pluralistic, democratic instrumentalization.
References
Austin, J. L. (1993). Jak działać słowami. W: J. L. Austin, Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne (B. Chwedeńczuk, tłum., s. 545–708). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Friedman, L. M. (1993). Republika wyboru. Prawo, autorytet, kultura (W. Madej, tłum.). Verba.
Gizbert-Studnicki, T. (1984). Die Rechtssprache aus Soziolinguistischer Sich. Rechtstheorie, 15, 69–81.
Gromski, W. (2000). Autonomia i instrumentalny charakter prawa. Kolonia Limited.
Habermas, J. (1979). Communication and the evolution of society (Th. McCarthy, tłum.). Beacon Press.
Habermas, J. (1999). Teoria działania komunikacyjnego: Tom 1. Racjonalność działania a racjonalność społeczna (A. M. Kaniowski, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Habermas, J. (2005). Faktyczność i obowiązywanie. Teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego (A. Romaniuk i R. Marszałek, tłum.). Scholar.
Kantor-Kozdrowicki, P. (2018). Racjonalność prawodawcy jako paradygmat nauk prawnych. Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis, 7(1), 95–110.
Kmita, J. (1977). Wykłady z logiki i metodologii nauk. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kozak, A. (1997). Charakterystyka kategorii „racjonalny prawodawca” w sądowym stosowaniu prawa. W: M. Zirk-Sadowski (red.), Filozoficzno-teoretyczne problemy stosowania prawa (s. 128–135). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kozak, A. (2002). Granice prawniczej władzy dyskrecjonalnej. Kolonia Limited.
Kozak, A. (2010). Myślenie analityczne w nauce prawa i praktyce prawniczej. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Morawski, L. (2000). Teoria racjonalnego prawodawcy a postmodernizm. Państwo i Prawo, 55(11), 29–38.
Morawski, L. (2014). Podstawy filozofii prawa. Wydawnictwo „Dom Organizatora”.
Nowak, L. (1969). Spór o definicje legalne a sposób „pojmowania prawodawcy”. Państwo i Prawo, 24(3), 511–515.
Nowak, L. (1973). Interpretacja prawnicza. Studium z metodologii prawoznawstwa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Nowak, L. (1998). O ukrytej jedności nauk społecznych i nauk przyrodniczych. Pobrano 6 maja 2024, z: https://piotr.strebski.pl/wp-content/texts/philosophy/Nowak02.pdf
Nowak, L. (1999). Zygmunta Ziembińskiego koncepcja interpretacji. Pewne komentarze, dopełnienia i aplikacje. Poznańskie Studia z Filozofii Humanistyki, 5(18), 423–435.
Paździora, M. (2011). Racjonalność praktyki prawniczej w projekcie juryscentryzmu Artura Kozaka. W: P. Jabłoński, P. Kaczmarek, M. Paździora i M. Pichlak (red.), Perspektywy juryscentryzmu (s. 141–151). Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/publication/34354/edition/38059
Petrażycki, L. (1960). Teoria państwa i prawa w związku z teorią moralności (tom 2). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Petrażycki, L. (1968). Wstęp do nauki polityki prawa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Taekema, S. (2017). The many uses of law: Interactional law as a bridge between instrumentalism and law’s values. W: N. Roughan i A. Halpin (red.), In pursuit of pluralist jurisprudence (s. 116–134). Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316875056.006
Wojtczak, S. (2014). Wpływ konceptu „racjonalnego prawodawcy” na polską kulturę prawną. W: J. Czapska, M. Dudek i M. Stępień (red.), Wielowymiarowość prawa (s. 87–104). Wydawnictwo Adam Marszałek.
Wronkowska, S. (1990). Prawodawca racjonalny jako wzór dla prawodawcy faktycznego. W: S. Wronkowska i M. Zieliński (red.), Szkice z teorii prawa i szczegółowych nauk prawnych (s. 117–134). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Wróblewski, J. (1985). Teoria racjonalnego tworzenia prawa. Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Zieliński, M. (2002). Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki. LexisNexis.
Zieliński, M., i Ziembiński, Z. (1988). Uzasadnianie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ziembiński, Z. (1964). O wynikaniu norm z norm. W: Rozprawy logiczne. Księga pamiątkowa ku czci Kazimierza Ajdukiewicza (s. 241–245). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ziembiński, Z. (1980). Problemy podstawowe prawoznawstwa. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ziembiński, Z. (1983). Szkice z metodologii szczegółowych nauk prawnych. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Zirk-Sadowski, M. (1986). Uniwersalna pragmatyka a teoria i filozofia prawa. Studia Prawno-Ekonomiczne, 37, 23–40.
Zirk-Sadowski, M. (1990). Konstrukcja racjonalnego prawodawcy a kompetencja komunikacyjna. W: S. Wronkowska i M. Zieliński (red.), Szkice z teorii prawa i szczegółowych nauk prawnych (s. 431–445). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Zirk-Sadowski, M. (1998). Prawo a uczestniczenie w kulturze. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Zirk-Sadowski, M. (1999). Instytucjonalny i kulturowy wymiar integracji prawnej. W: L. Leszczyński (red.), Zmiany społeczne a zmiany w prawie. Aksjologia, konstytucja, integracja europejska (s. 35–43). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie- Skłodowskiej.
License
Copyright (c) 2025 WPiA UAM
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.