Słowa kluczowe
szkolnictwo wyższe
edukacja prawnicza
kultura prawna
etos zawodowy
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 137
Liczba pobrań: 60
Abstrakt
Kultura prawna ulega głębokim przeobrażeniom. Na ten stan rzeczy wpływ mają zachodzące procesy globalizacji, rozwoju nowoczesnych technologii, w tym sztucznej inteligencji, a także dynamizm zmian polityczno-społeczno-gospodarczych. Kategoria płynnej nowoczesności Zygmunta Baumanna stanowi przyczynek do dyskusji o tym, w jakim kierunku reformować kształcenie prawników w czasach niepewności, przemijalności i relatywizmu. Krytyka pozytywistycznego modelu edukacji to punkt wyjścia analizy pozornego problemu praktyczności i teoretyczności przedmiotów prawniczych. Autor broni tezy, że mimo egalitarnego i inkluzywnego charakteru studiów prawniczych ich cel pozostał niezmienny: współkształtować świadomość obywatelską w trosce o dobro wspólne. Kultura prawna dynamicznie ewoluuje, dlatego w kształceniu młodych adeptów prawa warto położyć nacisk na refleksję humanistyczną. Szansy na przywrócenie należnego miejsca przedmiotom humanistycznym należy upatrywać w nowoczesnych formach kształcenia. Wówczas proces edukacji będzie stanowić skuteczną odpowiedź na oczekiwania rynku usług prawniczych. Nabycie umiejętności miękkich oraz zdolności krytycznego myślenia w dobie szybko zmieniających się przepisów prawnych jest nie mniej ważne niż znajomość treści aktów normatywnych. Współczesny prawnik potrzebuje wiedzy z zakresu socjologii, polityki, kultury, ekonomii czy zarządzania. Zastany model edukacji prawniczej potrzebuje zmian o charakterze etosowo-organizacyjnym, tak aby sprostać rzeczywistemu profilowi absolwenta drugiej dekady XXI w. Inspiracją w tym zakresie może być model kształcenia prawników w Finlandii.
Bibliografia
Ash, T. G. (2018). Wolne słowo. Dziesięć zasad dla połączonego świata (M. Godyń i F. Godyń, tłum.). Znak.
Balwicka-Szczyrba, M., i Kruczalak-Jankowska, J. (red.). (2021). Dobre praktyki w nauczaniu na studiach prawniczych. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Baumann, Z. (2000). Globalizacja (E. Klekot, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Baumann, Z. (2007). Płynne życie (M. Żakowski, tłum.). Wydawnictwo Literackie.
Baumann, Z. (2008a). Płynna nowoczesność (T. Kunz, tłum.). Wydawnictwo Literackie.
Baumann, Z. (2008b). Zindywidualizowane społeczeństwo (O. Kubińska i W. Kubiński, tłum.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Baumann, Z. (2012). O edukacji. Rozmowy z Riccardo Mazzeo (P. Poniatowska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Baumann, Z., Baumann, I., Kociatkiewicz, J., i Kostera, M. (2017.) Zarządzanie w płynnej nowoczesności (A. Rasmus-Zgorzelska, tłum.). Fundacja Bęc Zmiana.
Bojarski, Ł., i Namysłowska-Gabrysiak, B. (2008). Symulacja rozpraw sądowych jako metoda edukacyjna. Materiały do przygotowania i przeprowadzenia symulacji. C. H. Beck.
Borkowska Bagieńska, E. (2013). Wokół reformy studiów prawniczych. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 75(4), 5–8. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2013.75.4.1
Borucka-Arctowa, M. (2002). Kultura prawna na tle myśli filozoficznej i społecznej o kulturze. Studia Prawnicze, 151(1), 5–24. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.2002.1.1
Braun, T. (2018). Uwagi o studiach prawniczych i aplikacjach z perspektywy oczekiwań współczesnych rynków pracy. Krytyka Prawa, 10(3), 159–171. DOI: https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.235
Carrington, P. D. (1992). Butterfly effects: The possibilities of law teaching in a democracy. Duke Law Journal, 41(4), 741–805. DOI: https://doi.org/10.2307/1372797
Czarnota, A. (2012). Republikańska koncepcja rządów prawa, czyli co historyk idei może dać filozofowi? Czasopismo Prawno-Historyczne, 65(2), 317–328. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.2013.65.2.16
Czarnota, A. (2013). Kryzys nauki prawa a edukacja prawnicza. O niekonieczności produkowania „użytecznych idiotów”. Prawo i Więź, 4(2), 48–59.
Czarnota, A. (2014). Czy intelektualna historia prawa jest potrzebna? Prawo i Więź, 10(4), 32–42.
Czarnota, A., Paździora, M., i Stambulski, M. (2017). Nużąca konieczność. Powody podjęcia i ocena studiów prawniczych na WPAE UWr. Centrum Edukacji Prawniczej i Teorii Społecznej.
Czarnota, A., Paździora, M., i Stambulski, M. (2018). Ukryty program w edukacji prawniczej. Krytyka Prawa, 10(2), 96–113. DOI: https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.192
Czujko-Moszyk, E. (2018). Sukcesy fińskiego systemu edukacji, czyli dlaczego Finlandia szczyci się jednym z najlepszych systemów szkolnictwa na świecie – porównawcze studium przypadku. Studia Edukacyjne, 48, 349–365. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2018.48.23
Dajczak, W. (2013). Kontekst reformy studiów prawniczych. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 75(4), 9–17. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2013.75.4.2
Dubowski, R. (2014). Egzaminy wstępne na aplikacje prawnicze. Uwagi de lege ferenda w świetle ustawy deregulacyjnej. Studia Prawnicze: Rozprawy i Materiały, 15(2), 181–194.
Ernst & Young, i Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. (2010). Strategia rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do 2020 roku. Pobrane 30 lipca 2024, z: https://cpp.amu.edu.pl/pdf/SSW2020_strategia.pdf
Firth, J., Torous, J., Brendon Stubbs, B., Firth, J. A., Steiner, G. Z., Smith, L., Alvarez-Jimenez, M., Gleeson, J., Vancampfort, D., Armitage, Ch. J., i Sarris, J. (2019). The “online brain”: How the Internet may be changing our cognition. World Psychiatry, 18(2), 119–129. DOI: https://doi.org/10.1002/wps.20617
Fingas, M. (2021). Symulacja rozprawy w kontekście dydaktyki na studiach prawniczych. W: M. Balwicka Szczyrba i J. Kruczalak-Jankowska (red.), Dobre praktyki w nauczaniu na studiach prawniczych (s. 203–209). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Galloway, K. (2017). A rationale and framework for digital literacies in legal education. Legal Education Review, 27(1), 117–142. DOI: https://doi.org/10.53300/001c.6097
Goldberg, S. (1990). Then and now – 75 years of Change. A.B.A. Journal, 76(1), 56–61. DOI: https://doi.org/10.1016/0959-3780(90)90011-W
Jabłońska-Bonca, J. (2017). „Efekt aureoli” i „Efekt uczestnictwa” a niezależność prawników-naukowców. Acta Universitatis Wratislavensis, 110(3), 133–148. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1134.110.10
Jabłońska-Bonca, J. (2018). Trzeba inaczej uczyć. Kilka uwag o homo zappiens i miękkich umiejętnościach komunikacyjnych prawników. Krytyka Prawa, 10(2), 373–394. DOI: https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.210
Jabłońska-Bonca, J. (2020). O szkolnictwie wyższym i kształceniu prawników. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.
Jabłońska-Bonca, J. (2023). O potrzebie kształcenia umiejętności retorycznych, negocjacyjnych i komunikacyjnych prawników w nowych okolicznościach wykonywania zawodu – ujęte w trzydziestu tezach. W: M. Balwicka-Szczyrba i J. Zajadło (red.), Educatio iuris – ars boni et aequi (s. 131–149). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Jabłońska-Bonca, J., i Zeidler, K. (2023). Prawnik a sztuka retoryki i negocjacji. Wolters Kluwer.
Jessop, B. (2018). On academic capitalism. Critical Policy Studies, 12(1), 104–109. DOI: https://doi.org/10.1080/19460171.2017.1403342
Kępa, M., i Pilipiec, S. (2018). Preferencje zawodowe studentów prawa. Raport z badania. Wydawnictwo UMCS.
Kępa, M., i Pilipiec, S. (2021). Perspektywy zawodowe studentów prawa. Wydawnictwo UMCS.
Klauze, M. (2013). Kilka słów o klinikach prawa. Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna, 2(2), 50–74. DOI: https://doi.org/10.14746/fped.2013.2.2.15
Kobylański, M. (2024, 25 czerwca). Gdzie uczą najlepszych prawników w Polsce? Ranking wydziałów prawa 2024. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/prawnicy/art40697871-gdzie-ucza-najlepszych-prawnikow-w-polsce-ranking-wydzialow-prawa-2024
Kronman, A. T. (1995). The lost lawyer: Failing ideals of the legal profession. Harvard Business Review Press.
Król, M. (red.). (2011). Etyka zawodów prawniczych. C. H. Beck.
Łojko, E. (2011a). Sposoby pojmowania przez studentów sukcesu zawodowego prawników. W: E. Łojko (red.), Studenci prawa o studiach i perspektywach zawodowych (s. 181–202). Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
Łojko, E. (red.). (2011b). Studenci prawa o studiach i perspektywach zawodowych. Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
MacCormick, N., i Weinberger, O. (1986). An institutional theory of law: New approaches to legal positivism. Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-015-7727-4
Michalak, M. (2023). Tempora mutantur nos et mutamur in illis czyli kilka uwag o koncepcji profilu absolwenta prawa XXI wieku. W: M. Balwicka-Szczyrba i J. Zajadło (red.), Educatio iuris – ars boni et aequi (s. 179–193). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Michalski, M., Olszewski, B., Syryt, A., Zaręba, S., i Zarzecki, M. (red.). (2020). Między normatywnym a pragmatycznym modelem kształcenia prawników we współczesnej Polsce. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.
Młynarska-Sobaczewska, A. (2013). Nuda w pałacu. O edukacji prawniczej w Polsce. Prawo i Więź, 4(2), 60–71.
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. (2019). Przewodnik po systemie szkolnictwa wyższego i nauki. https://www.gov.pl/web/nauka/konstytucja-dla-nauki-przewodnik-po-reformie
Morawski, L. (2014). Filozofia publiczna i zobowiązania moralne. Prawo i Więź, 10(4), 60–69.
NAWA. (2023). Inauguracja prac nad krajową strategią umiędzynarodowienia nauki i szkolnictwa wyższego. https://nawa.gov.pl/nawa/aktualnosci/umiedzynarodowienie-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-spotkanie-w-sprawie-strategii
Osiatyński, W. (2002). Czy każdy prawnik musi być uczonym? W: A. Turska (red.), Humanizacja zawodów prawniczych a nauczanie akademickie (s. 67–71). Liber.
Pankowski, R., Pawlicki, A., Pełczyński, Z. A., i Radwański-Röhrenschef, P. (2012). W teatrze debaty oksfordzkiej. Przewodnik debatancki Szkoły Liderów. Stowarzyszenie Szkoła Liderów.
Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On The Horizon, 9(5), 1–6. DOI: https://doi.org/10.1108/10748120110424816
Rakoczy, F. (2016). Czy prawnicy powinni być pragmatystami? Kilka słów o edukacji prawniczej perspektywy neopragmatyzmu R. Rorty’ego. Krytyka Prawa, 8(3), 118–135. DOI: https://doi.org/10.7206/kp.2080-1084.122
Rice, S. (2023). Not teaching law. The Law Teacher, 57(2), 218–223. DOI: https://doi.org/10.1080/03069400.2023.2173887
Rodak, L., i Kiełb, M. (2013). Pamięciowa nauka prawa. W poszukiwaniu straconego czasu. Prawo i Więź, 4(2), 72–86.
Rubin, E. (red.). (2012). Legal education in the digital age. Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511997945
Sarkowicz, R. (2003). O tzw. moralnym kryzysie profesji prawniczej. W: J. Stelmach (red.), Studia z filozofii prawa (s. 159–164). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Siliquini-Cinelli, L. (2024). Scientia iuris: Knowledge and experience in legal education and practice from the late Roman Republic to artificial intelligence. Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-51936-9
Skuczyński, P. (2018). Pojęcie kryzysu w filozofii i naukach społecznych a kryzysy prawne. Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna, 7(1), 250–275. DOI: https://doi.org/10.14746/fped.2018.7.1.11
Sójka Zielińska, K. (2002). Nauczanie historii prawa w czasach przemian ustrojowych. W: A. Turska (red.), Humanizacja zawodów prawniczych a nauczanie akademickie (s. 39–49). Liber.
Steel, A. (2023). Re-thinking assessment in law. W: H. Gibbson, B. Golder, L. Lixinski, M. Nehme i P. Viens (red.), Critical legal education as a subversive activity (s. 78–99). Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003175216-7
Stelina, J. (2023). O edukacji prawniczej jako sztuce nauczania tego co dobre i słuszne, albo krótka rzecz o czarnoksiężnikach prawa. W: M. Balwicka-Szczyrba i J. Zajadło (red.), Educatio iuris – ars boni et aequi (s. 51–64). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
SW Research. (2024). Najbardziej i najmniej prestiżowe zawody 2024. Pobrane 24 lipca 2024, z: https://swresearch.pl/news/najbardziej-i-najmniej-prestizowe-zawody-z-perspektywy-polakow-w-2024
Susskind, R. (2017). Tomorrow’s lawyers: An introduction to your future. Oxford University Press.
Syryt, A., Zaręba, S., i Zarzecki, M. (red.). (2018). Prawo jako zawód i powołanie. Deontologia i etos zawodowy polskich prawników w badaniach socjologicznych. Warszawskie Wydawnictwo Socjologiczne.
Tur, Z. (2018, 16 lipca). Aplikacja uniwersytecka: poczuć się radcą, czyli doświadczenie nie dla każdego. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/opinie-prawne/art2152941-aplikacja-uniwersytecka-poczuc-sie-radca-czyli-doswiadczenie-nie-dla-kazdego
Watson, A. (2016). The shame of American legal education. Vandeplas Publishing.
Wintersteiger, L. (2019). Legal education beyond the academy: The neoliberal reorientation of public legal education. Law and Critique, 30(2), 123–129. DOI: https://doi.org/10.1007/s10978-019-09244-9
Wiszowaty, M. M. (2021). Debata oksfordzka. W: M. Balwicka-Szczyrba i J. Kruczalak-Jankowska (red.), Dobre praktyki w nauczaniu na studiach prawniczych (s. 193–202). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Vlajković, M., i Dabetić, V. (2023). Building transversal skills and competences in legal education. W: O. J. Gstrein, M. Fröhlich, C. van der Berg i T. Giegerich (red.), Modernising European legal education (MELE) – Innovative strategies to address urgent cross-cutting challenges (s. 93–106). Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-40801-4_6
Zaręba, S. (2018). Czynniki motywacyjne i autopercepcja profesji service class jako zawodu zaufania publicznego. W: A. Syryt, S. Zaręba i M. Zarzecki (red.), Prawo jako zawód i powołanie. Deontologia i etos zawodowy polskich prawników w badaniach socjologicznych (s. 21–37). Warszawskie Wydawnictwo Socjologiczne.
Zoll, F. (2004). Jaka szkoła prawa? Czy amerykańskie metody nauczania prawa mogą być przydatne w Polsce? Dom Wydawniczy ABC.
Zomerski, W. (2023). W kierunku demokratycznej nauki prawa? Dogmatyka, edukacja, postanalityczność. Scholar.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 WPiA UAM
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.