Słowa kluczowe
multiculturalism
equality
legal good
hate crimes
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
The article deals with Polish constitutional and penal law issues centred around the question of whether social diversity is an object of protection under penal law. The article defines diversity, including social diversity, before examining views on its social value in different areas and contexts, including from ontological and legal perspectives. In presenting a spectrum of approaches to diversity, it uses the example of social and political reactions to the multitude of cultures (multiculturalism). The recognition of the value of diversity makes it possible to identify manifestations of its protection in the Polish Constitution. The Constitution treats primarily national and ethnic diversity, as well as religious and worldview diversity, as a legal good. The Penal Code turns out to be axiologically consistent with the Constitution. The analysed individual types of prohibited acts may be identified as protecting mainly manifestations of cultural differentiation (including national, ethnic, racial and religious diversity). To a narrower extent and indirectly, the law also protects diversity in other respects by protecting freedom to choose one’s conduct. The article also discusses manifestations of social diversity that are directly criminalized, such as bigamy, forced marriage, and female genital mutilation. The article takes into account the Act of 6 March 2025 amending the Penal Code in relation to so-called hate crimes and expanding the scope of diversity protection in penal law to include disability, age, gender, and sexual orientation. However, the Act was deemed unconstitutional.
Bibliografia
Banaszak, B. (2012). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz [Constitution of the Republic of Poland. Commentary]. C. H. Beck.
Banaszak, B. (2015). Prawo konstytucyjne [Constitutional law]. C. H. Beck.
Banaszkiewicz, B. (2013). „Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny”. O niektórych implikacjach art. 18 Konstytucji RP [Marriage, being a union of a woman and a man. On some implications of Article 18 of the Constitution of the Republic of Poland]. Kwartalnik Prawa Prywatnego, 3, 591–656.
Bek, D. (2018). Obrona przez kulturę. Analiza na gruncie polskiego prawa karnego [Cultural defense: An analysis in Polish penal law]. C. H. Beck.
Berg-Bajraszewska, J. (2024). Zbrodnie „honorowe”. Zagadnienia karnoprawne i kryminologiczne w świetle problematyki obrony przez kulturę [‘Honour’ crimes: Penal law and criminology issues in the light of cultural defense]. C. H. Beck.
Błaszczak-Banasiak, A., Kuruś, M., Mazurczak, A., Nowek, P., & Wilkołaska-Żuromska, K. (2016). Równe traktowanie w zatrudnieniu bez względu na tożsamość płciową. Analiza i zalecenia [Equal treatment in employment regardless of gender identity: Analysis and recommendations]. Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich, 6. https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Rowne_traktowanie_w_zatrudnieniu_bez_wzgledu_na_tozsamosc_plciowa.pdf
Bojarski, M. (2013a). Publiczne propagowanie faszyzmu [Public promotion of fascism]. In L. Gardocki (Ed.), System prawa karnego: Vol. 8. Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym (pp. 767–770). C. H. Beck.
Bojarski, M. (2013b). Publiczne znieważenie grupy ludności [Public insulting of a group of people]. In L. Gardocki (Ed.) System prawa karnego: Vol. 8. Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym (pp. 770–772). C. H. Beck.
Borysiak, W. (2016). Komentarz do art. 33 [Commentary on Article 33]. In M. Safjan & L. Bosek (Eds.), Konstytucja RP: Vol. 1. Komentarz do art. 1–86 (para. 1–137). C. H. Beck.
Budyn-Kulik, M. (2015a). Komentarz do art. 118 [Commentary on Article 118]. In M. Mozgawa (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 357–359). Wolters Kluwer.
Budyn-Kulik, M. (2015b). Komentarz do art. 119 [Commentary on Article 119]. In M. Mozgawa (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 364–365). Wolters Kluwer.
Burszta, W. J. (1998). Antropologia kultury [Cultural anthropology]. Zysk i S-ka.
Burszta, W. J. (2008). Świat jako więzienie kultury. Pomyślenia [The world as a prison of culture: Thoughts]. Państwowy Instytut Wydawniczy.
Cieślak, M. (1995). Polskie prawo karne [Polish penal law]. Wydawnictwa Prawnicze PWN.
Czajkowski, W. (2018). Uwagi o „różnorodności” jako kategorii ontologicznej i aksjologicznej [Remarks on “diversity” as an ontological and axiological category]. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Seria: Organizacja i Zarządzanie, 123, 103–116.
Czarny, P. (2016). Komentarz do art. 35 [Commentary on Article 35]. In M. Safjan & L. Bosek (Eds.), Konstytucja RP: Vol. 1. Komentarz do art. 1–86 (para. 1–47). C. H. Beck.
Ćwiąkalski, Z. (2013a). Komentarz do art. 256 [Commentary on Article 256]. In A. Zoll (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 117–277 KK (pp. 1378–1385). Wolters Kluwer.
Ćwiąkalski, Z. (2013b). Komentarz do art. 257 [Commentary on Article 257]. In A. Zoll (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 117–277 KK (pp. 1385–1390). Wolters Kluwer.
Dróżdż, D. (2013). Komentarz do art. 118 [Commentary on Article 118]. In M. Królikowski & R. Zawłocki (Eds.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 1. Komentarz do art. 117–221 (pp. 12–20). C. H. Beck.
Dudek, M. (2011). Czy każda kultura zasługuje na obronę? Kilka wątpliwości dotyczących cultural defense i prawa karnego w dobie multikulturalizmu [Does every culture deserve a defence? Few queries concerning cultural defence and criminal law in the age of multiculturalism]. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, 2(3), 47–60.
Fish, S. (1997). Boutique multiculturalism, or why liberals are incapable of thinking about hate speech. Critical Inquiry, 2(23), 378–395. https://www.jstor.org/stable/1343988
Fleming, M., & Wojciechowska, J. (2006). Komentarz do art. 118 [Commentary on Article 118]. In A. Wąsek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 1. Komentarz do art. 117–221 (pp. 19–25). C. H. Beck.
Garlicki, L. (Ed.). (2003). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz [Constitution of the Republic of Poland. Commentary] (vol. 3). Wolters Kluwer.
Golka, M. (2007). Socjologia kultury [Sociology of culture]. Scholar.
Gruszecka, D. (2008). Pojęcie dobra prawnego w prawie karnym [The concept of legal good in criminal law]. Wrocławskie Studia Erazmiańskie. Zeszyty Studenckie, 1, 135–155.
Gruszecka, D. (2014a). Komentarz do art. 256 [Commentary on Article 256]. In J. Giezek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (pp. 912–918). Wolters Kluwer.
Gruszecka, D. (2014a). Komentarz do art. 257 [Commentary on Article 257]. In J. Giezek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (pp. 918–922). Wolters Kluwer.
Herzog, A. (2015). Komentarz do art. 257 [Commentary on Article 257]. In R. Stefański (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 163–1641). C. H. Beck.
Jaremczuk, K. (Ed.). (2010). Uwarunkowania przedsiębiorczości. Różnorodność i jedność [Entrepreneurship conditions: Diversity and unity] (vol. 1). Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. prof. S. Tarnowskiego.
Jarosz, E., Klimczak, J., & Margiel, M. K. (Eds.). (2024). W stronę równości płci, różnorodności i inkluzji. Przewodnik metodologiczny [Towards gender equality, diversity, and inclusion: A methodological handbook]. Avanguardia 21 Edizioni. https://gepard-project.eu/file/risorse/Handbook-GEPARD-DEF---POL_ok2.pdf
Kłączyńska, N. (2014a). Komentarz do art. 118 [Commentary on Article 118]. In J. Giezek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (pp. 22–25). Wolters Kluwer.
Kłączyńska, N. (2014b). Komentarz do art. 119 [Commentary on Article 119]. In J. Giezek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (pp. 31–35). Wolters Kluwer.
Kłączyńska, N. (2014c). Komentarz do art. 195 [Commentary on Article 195]. In J. Giezek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz (pp. 504–508). Wolters Kluwer.
Kosonoga-Zygmunt, J. (2024). Komentarz do art. 206 [Commentary on Article 206]. In J. Majewski (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 1060–1061). Wolters Kluwer.
Kozłowska-Kalisz, P. (2015). Komentarz do art. 195 [Commentary on Article 195]. In M. Mozgawa (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 530–531). Wolters Kluwer.
Masternak-Kubiak, M. (2002). Prawo do równego traktowania [The right to equal treatment]. In B. Banaszak & A. Preisner (Eds.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP (pp. 122–123). C. H. Beck.
Michalska-Warias, A. (2013). Komentarz do art. 257 [Commentary on Article 257]. In M. Królikowski & R. Zawłocki (Eds.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 222–316 (pp. 337–349). C. H. Beck.
Młynarska-Sobaczewska, A. (2009). Komentarz do art. 47 [Commentary on Article 47]. In W. Skrzydło, G. Grabowska & S. Grabowski (Eds.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz encyklopedyczny (pp. 396–398). Wolters Kluwer.
Okin, S. M. (1999). Is Multiculturalism Bad for Women? In J. Cohen, M. Howard & M. C. Nussbaum (Eds.), Is multiculturalism bad for women? (pp. 7–24). Princeton University Press.
Piechowiak, M. (2016). Komentarz do Preambuły [Commentary on the Preamble]. In M. Safjan & L. Bosek (Eds.), Konstytucja RP: Vol. 1. Komentarz do art. 1–86 (para. 1–150). C. H. Beck.
Pływaczewski, E. (2006a). Komentarz do art. 256 [Commentary on Article 256]. In A. Wąsek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 222–316 (pp. 417–418). C. H. Beck.
Pływaczewski, E. (2006b). Komentarz do art. 257 [Commentary on Article 257]. In A. Wąsek (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 222–316 (pp. 419–420). C. H. Beck.
Pyclik, K. (2002). Wolność sumienia i wyznania Rzeczypospolitej Polskiej (założenia filozoficzno-prawne) [Freedom of conscience and religion in the Republic of Poland (philosophical and legal assumptions)]. In B. Banaszak & A. Preisner (Eds.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP (pp. 436–440). C. H. Beck.
Renteln, A. (2004). The cultural defense. Oxford University Press.
Rockefeller, S. C. (1992). Comment. In A. Gutmann (Ed.), Multiculturalism and “the politics of recognition”: An essay (pp. 87–98). Princeton University Press.
Sadomski, J. (2016). Komentarz do art. 54 [Commentary on Article 54]. In M. Safjan & L. Bosek (Eds.), Konstytucja RP: Vol. 1. Komentarz do art. 1–86 (para. 1–35). C. H. Beck.
Safjan, M., & Mikłaszewicz, P. (2011). Granice uprzywilejowania wyrównawczego [Limits of compensatory privilege]. Przegląd Sejmowy, 6, 31–46.
Shachar, A. (2001). Multicultural jurisdictions: Cultural differences and women’s rights. Cambridge University Press.
Sitarz, O., & Bek, D. (2017). Czy zasadnie i skutecznie ustawodawca podwyższył poziom ochrony małoletnich? Krytyczna analiza nowelizacji Kodeksu karnego z 23 marca 2017 r. [Has the Polish legislator reasonably and effectively increased the level of child protection? A critical analysis of the Amendment of March 23, 2017 to the Penal Code]. Forum Prawnicze, 6, 8–24. https://forumprawnicze.eu/wp-content/uploads/2018/11/fp44-Sitarz_Bek.pdf
Skrzydło, W. (2013). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz [Constitution of the Republic of Poland: Commentary]. Wolters Kluwer.
Słownik języka polskiego PWN. (n.d.-a). Płeć [Sex/Gender]. Retrieved 23 May 2025, from https://sjp.pwn.pl/slownik-synonimow/p%C5%82e%C4%87.html
Słownik języka polskiego PWN. (n.d.-b). Różnorodność [Diverse]. Retrieved 23 May 2025, from https://sjp.pwn.pl/slowniki/r%C3%B3%C5%BCnorodno%C5%9B%C4%87.html
Sobczak, J. (2015). Komentarz do art. 195 [Commentary on Article 195]. In R. Stefański (Ed.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 1205–1206). C. H. Beck.
Stefański, R. A. (2006). Przestępstwo publicznego znieważenia grupy ludności lub osoby z powodu dyskryminacyjnego [The crime of publicly insulting a group of people or a person for discriminatory reasons]. Prokuratura i Prawo, 6, 24–38.
Szahaj, A. (2010). E pluribus unum? Dylematy wielokulturowości i politycznej poprawności [E pluribus unum? Dilemmas of multiculturalism and political correctness]. Universitas.
Szewczyk, M. (2013a). Komentarz do art. 118 [Commentary on Article 118]. In A. Zoll (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 117–277 KK (pp. 34–49). Wolters Kluwer.
Szewczyk, M. (2013b). Komentarz do art. 119 [Commentary on Article 119]. In A. Zoll (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 117–277 KK (pp. 49–55). Wolters Kluwer.
Szydło, W. (2016). Komentarz do art. 31 [Commentary on Article 31]. In M. Safjan & L. Bosek (Eds.), Konstytucja RP: Vol. 1. Komentarz do art. 1–86 (para. 1–154). C. H. Beck.
Śliz, A., & Szczepański, M. S. (2021). Różnorodność a równość. Projekty wielokulturowości w perspektywie socjologicznej [Diversity and equality: Projects of multiculturalism from a sociological perspective]. Studia Socjologiczne, 2(241), 13–44.
Tarapata, S. (2016). Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Analiza teoretyczna i dogmatyczna [Legal good in the structure of crime. Theoretical and dogmatic analysis]. Wolters Kluwer.
Tokarczyk, D. (2021). Przestępstwa i wykroczenia związane z zatrudnieniem. Komentarz [Employment-related crimes and offenses: Commentary]. Wolters Kluwer.
Wiak, K. (2015). Komentarz do art. 256 [Commentary on Article 256]. In A. Grześkowiak & K. Wiak (Eds.), Kodeks karny. Komentarz (pp. 1201–1205). C. H. Beck.
Winczorek, P. (2008). Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 roku [Commentary on the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997]. Liber.
Woiński, M. (2014). Prawnokarne aspekty zwalczania mowy nienawiści [Criminal law aspects of combating hate speech]. LexisNexis.
Wróbel, W. (2013). Komentarz do art. 195 [Commentary on Article 195]. In A. Zoll (Ed.), Kodeks karny. Część szczególna: Vol. 2. Komentarz do art. 117–277 KK (pp. 650–662). Wolters Kluwer.
Zawadzka, Z. (2013). Wolność prasy a ochrona prywatności osób wykonujących działalność publiczną. Problem rozstrzygania konfliktu zasad [Freedom of the press and the protection of the privacy of persons performing public duties. The problem of resolving conflicts of principles]. Wolters Kluwer.
Ziółkowski, M. (2015). Zasada równości w prawie [The principle of equality in law]. Państwo i Prawo, 70(5), 94–111.
Zoll, A. (2007). Odpowiedzialność karna za czyn niesprowadzający zagrożenia dla dobra prawnego w świetle Konstytucji [Criminal liability for an act that does not pose a threat to the legal interest in the light of the Constitution]. In J. Majewski (Ed.), Formy stadialne i postacie zjawiskowe popełnienia przestępstwa (pp. 9–21). Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności „Dom Organizatora”.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.