Słowa kluczowe
starzenie się
deficyt opieki
migracje
strategie opieki
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie starzenia się populacji wsi przy równoległym ograniczaniu zasobów opiekuńczych rodziny i środowiska lokalnego oraz wskazanie ich uwarunkowań. Wśród nich wymieniono sytuację demograficzną, kulturową, ekonomiczną i zdrowotną mieszkańców oraz procesy migracji wewnętrznych (ze wsi do miast) i zewnętrznych (wyjazdy za granicę, zwłaszcza kobiet). Ponadto starano się określić, w jakiej mierze w przebiegu wielu ostatnich lat zmienił się opiekuńczy potencjał wiejskich rodzin. Dużą w tym rolę odgrywają migracje. Dlatego opierając się na literaturze, przedstawiono podejmowany przez kobiety-emigrantki zakres opieki nad starszymi rodzicami w kraju. We wnioskach podkreślono, że zachodzące na wsi zmiany powodują rosnące deficyty opieki. Tworzą one konieczność zewnętrznego, zwykle instytucjonalnego, wsparcia starszego pokolenia wsi, ale też aktywizacji zasobów społecznych wspólnoty wiejskiej.
Bibliografia
Anacka, M. (2010). Poakcesyjne migracje Polaków – ciągłość czy zmiana. Studia Migracyjne. Przegląd Polonijny, 36(4), 37–54.
Bukraba-Rylska, I. (2008). Socjologia wsi polskiej. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Butrym, M. (2010). Ograniczanie i poszerzania przestrzeni społecznej i kapitału społecznego w życiu ludzi starych. W: D. Kałuża i P. Szukalski (red.), Jakość życia seniorów w XXI wieku z perspektywy polityki społecznej (s. 246–252). Wydawnictwo Biblioteka.
Butrym, M. (2016). Rodzice migrantek i ich opiekunowie o instytucjach wspierających opiekę. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzicami w rodzinach migrujących kobiet (s. 177–190). Polihymnia.
Czapka, E. (2016). Zakres opieki i strategie opiekuńcze polskich migrantek w Norwegii realizowane wobec starszych członków rodziny w Polsce. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzicami w rodzinach migrujących kobiet (s. 161–175). Polihymnia.
Ćwiklińska, Z. (2024, 15 maja). Jak zapewnić opiekę nad osobami starszymi na wsi? Tygodnik Poradnik Rolniczy. https://www.tygodnik-rolniczy.pl/wies-i-rodzina/zycie-na-wsi/jak-zapewnic-opieke-nad-osobami-starszymi-na-wsi-2510081
Domańska, L. (2003). Deprywacja potrzeb byłych pracowników państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Gazeta Prawna. (2019). Coraz częściej opieką nad seniorami zajmują się Ukraińcy. https://www.gazetaprawna.pl/praca/artykuly/1409194,coraz-czesciej-opieka-nad-seniorami-zajmuja-sie-ukraincy.html
Główny Urząd Statystyczny. (2024). Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2023 r. Stan w dniu 31 grudnia. GUS.
Grodzicki, T. (2016). Kadry i system opieki medycznej dla osób w podeszłym wieku. Współpraca różnych sektorów – konieczne zmiany. W: Opieka medyczna nad osobami w podeszłym wieku u progu rewolucji demograficznej (s. 75–85). Najwyższa Izba Kontroli. https://www.nik.gov.pl/plik/id,10370.pdf
Grotowska-Leder, J., i Roszak, K. (2016). Sandwich generation? Wzory wsparcia w rodzinach trzypokoleniowych. Na przykładzie mieszkańców dwóch gmin województwa świętokrzyskiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Iwański, R., i Szafranek, A. (2024). Prawno-ekonomiczne uwarunkowania pracy w domach pomocy społecznej w kontekście starzenia się populacji. Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 6, 11–19.
Kalinowski, S. (2022). Ubóstwo i wykluczenie na wsi. W: J. Wlkin i A. Hałasiewicz (red.), Polska wieś 2022. Raport o stanie wsi (s. 153–169). Scholar.
Kalinowski, S., i Wyduba, W. (2020). Moja sytuacja w okresie koronawirusa. Raport końcowy z badań, 2020. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa. https://www.irwirpan.waw.pl/dir_upload/site/files/IRWiR_PAN/Raport_Koncowy_IRWiR.pdf
Kałuża-Kopias, D. (2018). Imigranci w systemie opieki nad osobami starszymi. Rynek Pracy, 3(166), 36–45.
Kanios, A. (2024). Centra usług społecznych – z perspektywy potrzeb seniorów. Wydawnictwo UMCS.
Kawczyńska-Butrym, Z. (1980). Czynniki ograniczające ujawnianie potrzeb zdrowotnych przez ludność wiejską. Wieś i Rolnictwo, 3(28), 89–98.
Kawczyńska-Butrym, Z. (2024) Kobiety i ich rodziny w osiedlach byłych pegeerów. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Konopnicka, M. (1910). Pan Balcer w Brazylii. G. Gebetner i Spółka.
Kościńska, E. (2016). Realizacja funkcji opiekuńczo-pielęgnacyjnej wobec seniorów w obliczu migracji kobiet. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzicami w rodzinach migrujących kobiet (s. 205–215). Polihymnia.
Krzyszkowski, J. (2018). Deinstytucjonalizacja usług dla seniorów jako element polityki senioralnej. Problemy Polityki Społecznej, 42(3), 37–52.
Krzyszkowski, J. (2022). Praca socjalna w Polsce. Stare problemy i nowe wyzwania w czasach pandemii COVID-19, wojny na Ukrainie i zmian organizacyjnych w pomocy społecznej. Zeszyty Naukowe KUL, 4(260), 107–123.
Krzyżowski, Ł. (2013). Polscy migranci i ich starzejący się rodzice. Transnarodowy system opieki międzygeneracyjnej. Scholar.
Kuśmider, K. M. (2019). Migracje ludności wiejskiej w Polsce – przeszłość i teraźniejszość. Zeszyty Wiejskie, 25, 171–183.
Lutyk, A. (1984). Sytuacja społeczna ludności rolniczej w starszym wieku. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. (2023). Raport Polska wieś i rolnictwo. www.ksowplus.pl/files/Innowacje/Do_pobrania_-_raport_z_badania_Polska_wies_i_rolnictwo_2023.pdf
Nóżka, M. (2017). Wyzwania dla srebrnej pracy socjalnej w społeczności lokalnej. Zeszyty Pracy Socjalnej, 22(4), 291–310.
Ostrowska. A. (2000). Styl życia a zdrowie – bilans dekady. W: H. Domański, A. Ostrowska i A. Rychard (red.), Jak żyją Polacy (s. 101–120). Wydawnictwo IFIS PAN.
Pisz, Z. (2001). Problemy społeczne transformacji w Polsce. Akademia Ekonomiczna im. Oskara Langego we Wrocławiu.
Ptak, E. (2012). Badania migracji zagranicznych z polskiej wsi wczoraj i dziś. Studia Migracyjne. Przegląd Polonijny, 38(2), 56–70.
Racław, M. (2016). Delegowanie opieki jako strategia minimalizowania ryzyka obciążenia opieką na przykładzie polskich pracodawców migrantek. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzicami w rodzinach migrujących kobiet (s. 217–235). Polihymnia.
Rosner, A. (2017). Współczesne procesy zmian zaludnienia obszarów wiejskich w Polsce. Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, 167, 232–249. https://www.czasopisma.pan.pl/dlibra/publication/112570/edition/97837/content
Smolińsla-Theiss, B. (2011). Praca socjalna w Niemczech – patchwork środowiskowych idei i działań. W: T. Pawlak-Lis (red.), Organizowanie społeczności lokalnej. Analizy. Konteksty. Uwarunkowania. (s. 121–141). Fundacja Instytut Spraw Publicznych.
Stańczyk, J. (1973). Zabezpieczenie społeczne rolników. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Stasiak, E. (red.). (2023). Opieka długoterminowa w wymiarze interdyscyplinarnym. Pielęgniarka, fizjoterapeuta, dietetyk, specjalista do spraw zdrowia publicznego. Wydawnictwo Stasiak Med.
Sternicka-Kowalska, M. (2018). Ruchliwość przestrzenna mieszkańców gminy podmiejskiej. Na podstawie badań w gminie Dywity. Adam Marszałek.
Szukalski, P. (2017). Ludzie bardzo starzy – „kłopotliwa” kategoria klientów pracowników zawodowych pomocowych. Zeszyty Pracy Socjalnej, 22(1), 55–69.
Thomas, W. I., i Znaniecki, F. (1976). Chłop polski w Europie i Ameryce. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Topińska, I. (1996). Ubóstwo w Polsce na podstawie badań Banku Światowego. W: S. Golinowska (red.), Polska bieda. Kryteria. Ocena. Przeciwdziałanie (s. 67–110). Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Trawkowska, D. (2016). Potencjał opiekuńczy rodziny – koncepcja i konteksty. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzinami w rodzinach migrujących kobiet (s. 17–25). Polihymnia.
Wieczorowska-Tobis, K. (2016). Najlepsze wzorce opieki nad osobami w wieku podeszłym – polityka geriatryczna w wybranych krajach. W: Opieka medyczna nad osobami w podeszłym wieku u progu rewolucji demograficznej (s. 86–96). Najwyższa Izba Kontroli. https://www.nik.gov.pl/plik/id,10370.pdf
Wieruszewska, M. (red.). (2007). Tu i tam. Migracje z polskich wsi za granicę. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN.
Winiecka, K. (2016). Podmioty wsparcia starych rodziców w warunkach migracji ich dorosłych dzieci. W: Z. Kawczyńska-Butrym i E. Czapka (red.), Opieka nad dziećmi i starszymi rodzinami w rodzinach migrujących kobiet (s. 137–149). Polihymnia.
WOK. (2024, 24 lutego). Leczenie uchodźców z Ukrainy kosztuje Polskę znacznie mniej niż przewidywano. Portal Samorządowy. https://www.portalsamorzadowy.pl/ochrona-zdrowia/leczenieuchodzcow-z-ukrainy-kosztuje-polske-znacznie-mniej-niz-przewidywano,526104.html
Zbyrad, T. (2019). Inicjatywy pracowników socjalnych podejmowane wobec osób starszych w środowisku zamieszkania na przykładzie wybranych projektów socjalnych. Zeszyty Pracy Socjalnej, 24(1), 51–67.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna. (b.d.). Migracje ludnościowe związane z Polską oraz ich skutki. Pobrane 22 maja 2026, z: https://zpe.gov.pl/a/migracje-ludnosciowe-zwiazane-z-polska-oraz-ich-skutki/DVjyDzG3n
Zwoliński, Ł. (2006). Mobilność przestrzenna i społeczno-zawodowa ludności wiejskiej w latach 2000–2005. Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa.
Żurek, A. (2024). Przyszłość instytucji małżeństwa w opiniach małżonków z długim stażem małżeńskim. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 86(2), 299–315.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.