Abstract
The article presents a critical analysis of the psychological laws formulated by Florian Znaniecki(1882–1958). It draws on Znaniecki’s The Laws of Social Psychology (1925), in which he conducted
a methodological critique of psychological laws existing at the beginning of the twentieth century.
The article was inspired by the observation that, despite the passage of time and changes in the
theoretical and methodological approaches in psychology, the objections raised by Znaniecki and
his line of argumentation remain relevant in many respects. This article examines Znaniecki’s
critique of psychological laws in the context of the requirements placed on statements serving
as scientific laws. It first presents an understanding of scientific laws from the perspective of
the philosophy and methodology of science. It then shows Znaniecki’s critical stance towards
arguments denying the possibility of formulating laws in psychology: he deemed these views unfounded.
Later, it presents Znaniecki’s critical analysis of specific types of laws. In the last section,
it discusses his argumentation concerning (i) the lack of universality of psychological laws,
(ii) the uniqueness of psychological phenomena, and (iii) the claim that the laws of social psychology
provide descriptions of psychological phenomena, and/or (iv) correlations rather than causal
explanations. The analyses conducted show that Znaniecki modelled his approach on the laws of
the exact sciences, despite his espousal of culturalism and his acceptance of a complex theoretical
and methodological perspective, consisting of the coexistence of anti-naturalistic assumptions in
the ontological dimension and respect for the criteria of naturalism in the methodological sphere,
without accepting naturalistic methods.
References
Amsterdamski, S. (1983). Nauka a porządek świata. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Bobryk, J. (1996). Akty świadomości i procesy poznawcze. Leopoldinum.
Bunge, M. (1968). O przyczynowości. Miejsce zasady przyczynowej we współczesnej nauce (S. Amsterdamski, tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Chojniak, A. (2018). Relacja psychologii i humanistyki – ujęcie Floriana Znanieckiego i Jerzego Kmity. Sensus Historiae. Studia interdyscyplinarne, 30(1), 69–83 https://www.sensushistoriae.epigram.eu/index.php/czasopismo/article/view/418/425
Chojniak, A. A. (2020). Florian Znaniecki’s cultural psychology project. Culture and Psychology, 26(3), 590–604.
Chojniak, A. A. (2021). Geneza i zarys psychologii kulturowej Floriana Znanieckiego. Rocznik Pedagogiczny, 44, 81–94.
Feyerabend, P. K. (1979). Jak być dobrym empirystą? (K. Zamiara, tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Giedymin, J., i Kmita, J. (1966). Wykłady z logiki formalnej, teorii komunikacji i metodologii nauk. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Hałas, E. (1991). Znaczenia i wartości. O socjologii Floriana Znanieckiego. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kincaid, H. (2015). Scientific laws and their place in psychology. W: The encyclopedia of clinical psychology. Wiley. https://www.researchgate.net/publication/318835349_Scientific_Laws_and_Their_Place_in_Psychology
Kmita, J. (1971a). Sens a racja funkcjonalna W: S. Nowak (red.), Metodologiczne problemy teorii socjologicznych (s. 85–102 ). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kmita, J. (1971b). Z metodologicznych problemów interpretacji humanistycznej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kmita, J. (2000). Wymykanie się uniwersaliom. Oficyna Naukowa.
Kmita, J., i Nowak, L. (1968). Studia nad teoretycznymi podstawami humanistyki. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Matraszek, K., i Such, J. (1989). Filozofia: 2. Ontologia, teoria poznania i ogólna metodologia nauk. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Nagel, E. (1970). Struktura nauki (J. Giedymin, B. Rassalski i H. Eilstein, tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ossowski, S. (1967). O nauce. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Such, J. (1987). Prawo naukowe i prawidłowość W: Z. Cackowski, J. Kmita, K. Szaniawski i P. J. Smoczyński (red.), Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Tomaszewski, T. (1998). Główne idee współczesnej psychologii. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Witkowski, L. (2022). Uroszczenia i transaktualność w humanistyce. Florian Znaniecki: dziedzictwo idei i jego pęknięcia. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Woodward, J., i Ross, L. (2021). Scientific explanation. W: E. N. Zalta (red.), The Stanford encyclopedia of philosophy. https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/scientific-explanation/
Zamiara, K. (1995). Dynamika pojęć i programów psychologicznych. Szkice metodologiczne. Fundacja im. Kazimierza Ajdukiewicza na rzecz Rozwoju Nauk Filozoficznych.
Znaniecki, F. (1909/1987). Etyka filozoficzna i nauka o wartościach moralnych, W: F. Znaniecki, „Myśl i Rzeczywistość” i inne pisma filozoficzne (s. 3–28). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Znaniecki, F. (1913). Znaczenie rozwoju świata i człowieka. Świat i Człowiek, 4, 283–355.
Znaniecki, F. (1922/1988). Wstęp do socjologii. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Znaniecki, F. (1925a). Co to jest psychologia społeczna? Przegląd Współczesny, 13, 370–386.
Znaniecki, F. (1925b). Co to jest psychologia społeczna? Przegląd Współczesny, 14, 51–87.
Znaniecki, F. (1925c/1991). Prawa psychologii społecznej (J. Radzicki, tłum.). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Znaniecki, F. (1934/2008). Metoda socjologii (E. Hałas, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
License
Copyright (c) 2026 WPiA UAM

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
