Keywords
associate judge
independence
How to Cite
Number of views: 0
Number of downloads: 0
Abstract
The paper aims to answer the question whether the current regulation concerning court assessors meets the requirements set out by Article 45(1) of the Polish Constitution, that is, whether the panel in which a court assessor sits can be regarded as a competent, impartial, and independent court. The constitutional position of court assessors is not equal to that of judges. The Constitution of the Republic of Poland does not mention a court assessor as an entity exercising the administration of justice. The basis for acting as a court assessor is only contained in an ordinary law – the Law on the System of Common Courts. The lack of sufficient stability of the statutory basis (bearing in mind also its frequent amendments) results in the mentioned constitutional principle in question not being properly implemented. Maintaining court assessors therefore requires then amending the content of Article 179 of the Constitution by including them in the basic law. However, it seems that such a solution may be difficult to implement. Hence, a unification of the status of a judge should be advocated, by excluding the institution of the assessor and replacing it with a professional judge, who would be subject to more frequent evaluation. This study employs a legal-dogmatic approach and an analysis of case law.
References
Bieniek, B., i Górnicz-Mulcahy A. (2022). Ustrojowe gwarancje niezawisłości asesora sądu powszechnego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Państwo i Prawo, 77(6), 29–46.
Bodio, J. (2010). Instytucja asesora sądowego. Studia Iuridica Lublinensia, 13, 73–89.
Bojańczyk, A. (2015). O uprawnieniach asesorów sądowych do wykonywania procesowych czynności sędziego de lege ferenda. Krajowa Rada Sądownictwa, 3, 27–34.
Chmielarz-Grochal, A. (2016). Bezpośrednie stosowanie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 3, 67–102.
Chmielarz-Grochal, A., Wójcicka, E., i Żurek, J. (2022). Asesor sądowy w polskim systemie wymiaru sprawiedliwości. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Chmilewska-Dzikiewicz, M. (2019). Asesor sądowy w polskim porządku prawnym a realizacja konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziów i niezależności sądów. Wybrane zagadnienia. Krytyka Prawa, 11(3), 171–185.
Czeszejko-Sochacki, Z. (1997). Prawo do sądu w świetle konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (ogólna charakterystyka). Państwo i Prawo, 52(11–12), 86–105.
Dąbrowski, S. (2015). Władza sądownicza – definicja, funkcja, atrybuty. W: R. Piotrowski (red.), Pozycja ustrojowa sędziego (s. 21–35). Wolters Kluwer.
Garlicki, L. (2005a). Uwagi do art. 178. W: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 4, s. 1–23). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L. (2005b). Uwaga 8 do art. 179. W: L. Garlicki (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (tom 4, s. 1–6). Wydawnictwo Sejmowe.
Garlicki, L. (2008). Pojęcie i cechy „sądu” w świetle orzecznictwa Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W: A. Szmyt (red.), Trzecia władza, sądy i trybunały w Polsce. Materiały Jubileuszowego L Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego, Gdynia, 24–26 kwietnia 2008 roku (s. 140–160). Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Garlicki, L. (2019). Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Wolters Kluwer.
Grzegorczyk, P., i Weitz, P. (2016). Komentarz do art. 45. W: L. Bosak i M. Safjan, Konstytucja RP: Tom 1. Komentarz do art. 1−86 (s. 1085–1152). C. H. Beck.
Hofmański, P. (1997). Prawo do sądu w sprawach karnych jako gwarancja ochrony praw człowieka. W: L. Wiśniewski (red.), Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona (s. 201–220). Wydawnictwo Sejmowe.
Kielin-Maziarz, J. (2021). Problem niezawisłości sędziów pokoju. Przegląd Konstytucyjny, 4, 30–59.
Kluza, J. (2021). Uprawnienie do orzekania przez asesorów sądowych w sprawach karnych. Uwagi na tle postanowienia Sądu Najwyższego z 26 maja 2020 r., I KZP 14/19. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 1(59), 175–189.
Kubiak, A. (2006). Konstytucyjna zasada prawa do sądu w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kuca, G. (2013). Status sędziego w państwach Europy kontynentalnej, III Rzeczpospolita. W: P. Mikuli (red.), Status prawny sędziego we współczesnych systemach politycznych (s. 236–284). Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna.
Kustra, A. (2008). Glosa do wyroku TK z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06. Przegląd Sądowy, 11–12, 178–183.
Łazarska, A. (2015), Niezawisłość sędziowska w sprawowaniu urzędu W: R. Piotrowski (red.), Pozycja ustrojowa sędziego (s. 84–123). Wolters Kluwer.
Łętowska, E. (2005). Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje. Państwo i Prawo, 60(3–10), s. 3–10.
Malec, D. (2012). Czy asesor był sędzią? Instytucja asesora sądowego w prawie o ustroju sądów powszechnych w Polsce od okresu dwudziestolecia międzywojennego. Wybrane zagadnienia. W: D. Szpoper (red.), W kręgu historii doktryn politycznych i prawnych oraz konstytucjonalizmu. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Sylwestrzaka. Gdańskie Studia Prawnicze, 27, 245–254.
Malec, D. (2015). O genezie i praktycznych aspektach funkcjonowania instytucji asesorów sądowych w świetle rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa, 8(4), 411–428.
Malec, D. (2016). Asesor sądowy – udana reaktywacja historycznej instytucji czy nietrafna nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych? W: M. Głuszak i D. Wiśniewska-Jóźwiak (red.), Nil nisi veritas. Księga dedykowana Profesorowi Jackowi Matuszewskiemu (s. 529–548). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Naleziński, A. (2023). Komentarz do art. 179. W: P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (wyd. 2, s. 584–589). Wolters Kluwer.
Olaś, A. (2021). Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości a udział asesorów sądowych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. W: T. Ereciński i K. Lubiński (red.), System prawa procesowego cywilnego: Tom 4. Część 1. Postępowanie nieprocesowe. Wolters Kluwer, Lex Academia.
Piotrowski, R. (2008). Sędziowie a władza wykonawcza. Wybrane problemy konstytucyjne. Studia Iuridica, 48, 197–211.
Piotrowski, R. (red.). (2015). Pozycja ustrojowa sędziego. Wolters Kluwer.
Polański, S. (2008). Wykonywanie przez asesorów sądowych czynności sędziowskich. Glosa do wyroku TK z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06. Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa, 3, 197–212.
Radajewski, M. (2022). Status prawny asesorów sądowych w Rzeczpospolitej Polskiej. C. H. Beck.
Rojek-Socha, P. (2023, 21 czerwca). Asesorzy znikną z sądów? W ocenie Iustitii – powinni. Prawo.pl. Pobrane 4 grudnia 2024, z: https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/rezygnacja-z-asesorow-w-sadach-propozycja-iustitii,521823.html
Sokolewicz, W. (1999). Konstytucyjna regulacja władzy sądowniczej. W: T. Dębowska-Romanowska i A. Jankiewicz (red.), Konstytucja – ustrój, system finansowy państwa. Księga pamiątkowa ku czci Prof. Natalii Gajl (s. 151–196). Biuro Trybunału Konstytucyjnego.
Szwast, M. (2014). Granice przekazywania kompetencji referendarzom sądowym w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 4, 56–70.
Walasik, M. (2018). Konstytucyjna koncepcja sądowego wymiaru sprawiedliwości W: A. Laskowska-Hulisz, J. May i M. Mrówczyński (red.), Honeste Procedere. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Lubińskiemu (s. 835–865). Wolters Kluwer.
Witkowski, Z. (1997). Zakres konstytucjonalizacji zasad ustrojowych w polskich aktach konstytucyjnych XX wieku. W: P. Sarnecki (red.), Konstytucjonalizacja zasad i instytucji ustrojowych (s. 85–95). Wydawnictwo Sejmowe.
Woch, K. (2025). Status prawny asystenta sędziego w sądownictwie powszechnym). Wolters Kluwer.
Zawistowski, D. (2016). Niezależność sądów i niezawisłość sędziów z perspektywy prawa Unii Europejskiej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 78(2), 7–13.
Zieliński, A. (2009). Wokół reformy polskiego sądownictwa. Państwo i Prawo, 64(2), 3–20.
Zubik, M. (2005). Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w świetle Konstytucji i orzecznictwa Trybunału. Konstytucyjnego. Przegląd Sądowy, 3, 3–16.
License
Copyright (c) 2026 WPiA UAM
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.