Słowa kluczowe
prawo żywnościowe
marnotrawstwo żywności
termin przydatności do spożycia
zrównoważona konsumpcja
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 0
Liczba pobrań: 0
Abstrakt
W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie konsumentów kwestiami zdrowia, dobrego samopoczucia, zrównoważonego rozwoju oraz transparentności, i z tego względu na znaczeniu zyskuje prawo konsumentów do informacji. Informacje na temat żywności mogą istotnie wpływać na decyzje podejmowane przez konsumentów. Celem artykułu jest określenie funkcji oznaczenia daty (daty minimalnej trwałości oraz terminu przydatności do spożycia) jako narzędzia komunikacji związanej z żywnością z wykorzystaniem analizy literatury oraz uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania badawcze: (1) jaką rolę pełnią oznaczenia daty w komunikacji związanej z żywnością? (2) jakie bariery ograniczają efektywność oznaczenia daty jako narzędzia wspierającego zrównoważoną konsumpcję? Artykuł ma charakter problemowy, w którym analiza koncentruje się na interpretacji kluczowych pojęć i zjawisk, identyfikacji głównych kierunków rozwoju regulacji związanych z oznaczeniem daty oraz przedstawieniu ich znaczenia dla konsumenta. Przegląd literatury został opracowany w formie przeglądu narracyjnego, obejmującego akty prawne Unii Europejskiej, opinie naukowe, kluczowe raporty instytucjonalne dotyczące marnotrawstwa żywności, publikacje naukowe poświęcone komunikacji związanej z żywnością, zachowaniom konsumenckim oraz systemowi znakowania żywności, a także wybrane opracowania branżowe. W pracy zastosowano metody syntezy, interpretacji treści oraz wnioskowania logicznego. Oznaczenie daty wspiera konsumentów w dbaniu o zdrowie, bezpieczeństwo i interesy nabywców, a także w efektywnym zarządzaniu zapasami w gospodarstwach domowych. Mimo że oznaczenie daty pełni funkcję behawioralną, ponieważ może korzystnie wpływać na praktyki niemarnowania żywności, nie jest ono samodzielnie wystarczającym narzędziem do promowania zrównoważonej konsumpcji żywności. Dla zapewnienia efektywności mechanizmu jego działania wymagane jest wsparcie ze strony skutecznej komunikacji. Wnioski wskazują na potrzebę dalszych badań nad udoskonaleniem systemu znakowania żywności w obszarze oznaczenia daty.
Bibliografia
Ananda, J., Karunasena, G. G., i Pearson, D. (2023). Has the COVID-19 pandemic changed household food management and food waste behavior? A natural experiment using propensity score matching. Journal of Environmental Management, 328, 116887. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.116887
Ankiel, M., i Samotyja, U. (2020). The role of labels and perceived health risk in avoidable food wasting. Sustainability, 12(20), 8725. DOI: https://doi.org/10.3390/su12208725
Araya, S., Elberg, A., Noton, C., i Schwartz, D. (2022). Identifying food labeling effects on consumer behavior. Marketing Science, 41(5), 982–1003. DOI: https://doi.org/10.1287/mksc.2022.1356
Bank Żywności w Krakowie. (2022). Najlepiej spożyć przed i należy spożyć do – znasz różnicę? Pobrane 1 września 2025, z: https://www.youtube.com/watch?v=p3xU4ic2E_M
Barone, A. M., i Aschemann-Witzel, J. (2022). Food handling practices and expiration dates: Consumers’ perception of smart labels. Food Control, 133, 108615. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2021.108615
Bartelmeß, T., i Godemann, J. (2019). Food communication of food industry corporations in the context of sustainability: A reconstructive analysis. Ernährungs Umschau, 66(6), 100–108.
Chan, H. K., He, H., i Wang, W. Y. C. (2012). Green marketing and its impact on supply chain management in industrial markets. Industrial Marketing Management, 41(4), 557–562. DOI: https://doi.org/10.1016/j.indmarman.2012.04.002
Chang, H.-H., i Su, J.-W. (2022). Sustainable consumption in Taiwan retailing: The impact of product features and price promotion on purchase behaviors toward expiring products. Food Quality and Preference, 96, 104452. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2021.104452
Chlebosz, M. (2024). Świętokrzyskie: rolnicy zablokują tory. Farmer.pl. https://www.farmer.pl/fakty/swietokrzyskie-rolnicy-zablokuja-tory,141797.html
Djekic, I., Miloradovic, Z., Djekic, S., i Tomasevic, I. (2019). Household food waste in Serbia – Attitudes, quantities and global warming potential. Journal of Cleaner Production, 229, 44–52. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.04.400
Dobernig, K., i Schanes, K. (2019). Domestic spaces and beyond: Consumer food waste in the context of shopping and storing routines. International Journal of Consumer Studies, 43, 480–489. DOI: https://doi.org/10.1111/ijcs.12527
Dordevic, D., Cazalilla, R. M., Javurkova, Z., Buchtova, H., i Jancikova, S. (2020). Consumers’ response to different shelf life food labelling. Quality Assurance and Safety of Crops and Foods, 12(3), 24–34. DOI: https://doi.org/10.15586/QAS2019.646
Ellison, B., i Lusk, J. (2018). Examining household food waste decisions: A vignette approach. Applied Economic Perspectives and Policy, 40, 613–631. DOI: https://doi.org/10.1093/aepp/ppx059
European Commission. (2015, 14 października). Flash Eurobarometer 425: Food waste and date marking (v1.00). https://data.europa.eu/euodp/pl/data/dataset/S2095_425_ENG
European Commission. (2020a, 20 maja). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: A Farm to Fork Strategy for a fair, healthy and environmentally-friendly food system. COM/2020/381 final. https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0381
European Commission. (2020b, 23 grudnia). Inception Impact Assessment. Ref. Ares(2020)7905364. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=intcom:Ares(2020)7905364
European Court of Auditors. (2024, 25 listopada). Special report: Food labelling in the EU. Consumers can get lost in the maze of labels. https://www.eca.europa.eu/en/publications/SR-2024-23
Gasz, A. (2021). Jedzenie przez pryzmat komunikacji (perspektywa lingwistyczno-kulturowa). Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury, 33, 117–130. DOI: https://doi.org/10.17951/et.2021.33.117
Global Alliance. (2024, 17 września). Global Alliance advocates for responsible communication at United Nations, supporting its inclusion as the new 18th Sustainable Development Goal (SDG). https://www.globalalliancepr.org/news/2024/9/17/global-alliance-advocates-for-responsible-communication-at-united-nations-supporting-its-inclusion-as-the-new-18th-sustainable-development-goal-sdg
Główny Inspektorat Sanitarny. (2023, 28 grudnia). Wytyczne dotyczące oznaczania informacji na temat żywności, opracowane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). https://www.gov.pl/web/gis/wytyczne-dotyczace-oznaczania-informacji-na-temat-zywnosci-opracowane-przez-europejski-urzad-ds-bezpieczenstwa-zywnosci-efsa)
Godemann, J., i Bartelmeß, T. (2017). Communication of food and sustainability in relation to food communication research. Ernährungs Umschau International, 12(2017), 188–194.
Gokani, N. (2024). Healthier food choices: From consumer information to consumer empowerment in EU law. Journal of Consumer Policy, 47, 271–296. DOI: https://doi.org/10.1007/s10603-024-09563-0
Gong, Z., Su, L., Zhang, J., Chen, T., i Wang, Y.-C. (2022). Understanding the association between date labels and consumer-level food waste. Food Quality and Preference, 96, 104373. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2021.104373
Gutkowska, K., i Czarnecki, J. (2020). Consumer attitudes towards innovative food products including functional products — implications for marketing in terms of nutrition and health claims. Marketing of Scientific and Research Organizations, 38(4), 107–128. DOI: https://doi.org/10.2478/minib-2020-0029
Kavanaugh, M., i Quinlan, J. J. (2020). Consumer knowledge and behaviors regarding food date labels and food waste. Food Control, 115, 107285. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2020.107285
Koutsoumanis, K., Allende, A., Alvarez-Ordóñez, A., Bolton, D., Bover-Cid, S., Chemaly, M., Davies, R., De Cesare, A., Herman, L., Nauta, M., Peixe, L., Ru, G., Simmons, M., Skandamis, P., Suffredini, E., Jacxsens, L., Skjerdal, T., Da Silva Felicio, M. T., Hempen, M., Messens, W., i Lindqvist, R. (2020). Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA BIOHAZ Panel (EFSA Panel on Biological Hazards), Guidance on date marking and related food information: Part 1 (date marking). EFSA Journal, 18(12), 6306.
Kowalska, A., i Kowalski, J. (2020). Znakowanie żywności wolnej od GMO w polskim systemie prawa żywnościowego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 82(2), 213–228. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2020.82.2.15
Lau, S., Wiedmann, M., i Adalja, A. (2022). Consumer perceptions of QR code technology for enhanced fluid milk shelf-life information provision in a retail setting. JDS Communications, 3, 393–397. DOI: https://doi.org/10.3168/jdsc.2022-0256
Llagas, B., Jenkins, R. E. L., Brennan, L., Parker, L., Schivinski, B., i Lockrey, S. (2025). Consumer perceptions of date labelling and storage advice and its relationship with food waste: A systematic scoping review of the academic and grey literature. Future Foods, 11, 100577. DOI: https://doi.org/10.1016/j.fufo.2025.100577
Lupton, D. (2017). Cooking, eating, uploading: Digital food cultures. W: K. LeBesco i P. Naccarato (red.), The handbook of food and popular culture (s. 67–75). Bloomsbury Academic. DOI: https://doi.org/10.5040/9781474296250.0012
Luša, Đ., i Jakešević, R. (2017). The role of food in diplomacy: Communicating and „winning hearts and minds” through food. Medijske Studije, 8(16), 99–119. DOI: https://doi.org/10.20901/ms.8.16.7
Luu, T. T. (2021). Can food waste behavior be managed within the B2B workplace and beyond? The roles of quality of green communication and dual mediation paths. Industrial Marketing Management, 93, 628–640. DOI: https://doi.org/10.1016/j.indmarman.2020.07.012
Marks & Spencer. (2022, 17 lipca). M&S removes „best before” dates across fruit and veg in bid to tackle food waste. https://corporate.marksandspencer.com/media/press-releases/ms-removesbest-dates-across-fruit-and-veg-bid-tackle-food-waste
Mensah, K., Wieck, C., i Rudloff, B. (2024). Sustainable food consumption and Sustainable Development Goal 12: Conceptual challenges for monitoring and implementation. Sustainable Development, 32(1), 1109–1119. DOI: https://doi.org/10.1002/sd.2718
Mercer, D. G. (2023). Bridging the gap in the communication of food science knowledge and technology. Food Control, 143, 109279. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2022.109279
Milne, R. (2013). Arbiters of waste: Date labels, the consumer and knowing good, safe food. The Sociological Review, 60(S2), 84–101. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-954X.12039
Molina-Montero, C., Igual, M., Martínez-Monzó, J., i García-Segovia, P. (2025). Gender stereotypes and perceptions of age in food: A comparative analysis between Spain and Ecuador using the product personality profile technique. International Journal of Gastronomy and Food Science, 41, 101213. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2025.101213
Neff, R., Spiker, M., Rice, C., Schklair, A., Greenberg, S., i Leib, E. B. (2019). Misunderstood food date labels and reported food discards: A survey of U.S. consumer attitudes and behaviors. Waste Management, 86, 123–132. DOI: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2019.01.023
Neubig, C. M., i Roosen, J. (2024). Can I still eat this? Using implicit and explicit measures to explore consumer behavior toward food products with date labels. Appetite, 200, 107556. DOI: https://doi.org/10.1016/j.appet.2024.107556
Newsome, R., Balestrini, C. G., Baum, M. D., Corby, J., Fisher, W., Goodburn, K., Labuza, P. T., Prince, G., Thesmar, H. S., i Yiannas, F. (2014). Applications and perceptions of date labeling of food. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 13, 745–769. DOI: https://doi.org/10.1111/1541-4337.12086
Oleniuch, I. (2010). Międzynarodowy Ruch „Slow Food” jako odpowiedź na postępującą globalizację. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 12(1), 153–158.
Öztürk, B. (2024). Art of food: Systematic literature review of culinary creativity. International Journal of Gastronomy and Food Science, 36, 100940. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.100940
Patra, D., Feng, S., i Howard, J. W. (2022). Confusion of food-date label with food safety — implications for food waste. Current Opinion in Food Science, 48, 100917. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cofs.2022.100917
Priya, K. M., i Alur, S. (2023). Analyzing consumer behaviour towards food and nutrition labeling: A comprehensive review. Heliyon, 9(9), e19401. DOI: https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e19401
Reddit. (2022). M&S fresh produce code – staff readable. How to decipher? https://www.reddit.com/r/codes/comments/x6v917/ms_fresh_produce_code_staff_readable_how_to/
Samotyja, U. (2022). Consumer understanding of the „best before” and „use by” dates. Scientific Journal of Gdynia Maritime University, 122, 82–92. DOI: https://doi.org/10.26408/122.07
Samotyja, U., i Sielicka-Różyńska, M. (2021). How date type, freshness labelling and food category influence consumer rejection. International Journal of Consumer Studies, 45, 441–455. DOI: https://doi.org/10.1111/ijcs.12634
Schanes, K., Dobernig, K., i Gözet, B. (2018). Food waste matters – A systematic review of household food waste practices and their policy implications. Journal of Cleaner Production, 182, 978–991. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.02.030
Sielicka-Różyńska, M., i Samotyja, U. (2023). Influence of “best before” dates on expected and actual food liking. British Food Journal, 125(4), 1317–1334. DOI: https://doi.org/10.1108/BFJ-08-2021-0935
Sylvester, A., Tate, M., i Johnstone, D. (2013). Beyond synthesis: Re-presenting heterogeneous research literature. Behaviour & Information Technology, 32(12), 1199–1215. DOI: https://doi.org/10.1080/0144929X.2011.624633
Śmiechowska, M., i Kłobukowski, F. (2017). Bezpieczeństwo informacyjne – nowe kryterium jakości żywności w komunikacji rynkowej z konsumentem. Handel Wewnętrzny, 366, 329–339.
Terragni, L., Løvhaug, A. L., Bjørkum, E., Grönberg, A., Bjerkheim, S., Lund-Iversen, K., i Morseth, M. S. (2025). Identifying preferences for sustainability labeling and measures to increase sustainable food consumption among Norwegian consumers. Food Quality and Preference, 134, 105673. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2025.105673
Toma, L., Costa Font, M., i Thompson, B. (2020). Impact of consumers’ understanding of date labelling on food waste behaviour. Operational Research, 20, 543–560. DOI: https://doi.org/10.1007/s12351-017-0352-3
Tumidalski, W. (2016). Język prawny i prawniczy a język mediów. Naukowy Przegląd Dziennikarski, 2, 15–28.
van Geffen, L., Van Herpen, E., Sijtsema, S., i Van Trijp, H. (2020). Food waste as the consequence of competing motivations, lack of opportunities and insufficient abilities. Resources, Conservation & Recycling: X, 5.
Van Royen, K., Pabian, S., Poels, K., i De Backer, C. (2022). Around the same table: Uniting stakeholders of food-related communication. Appetite, 173, 105998. DOI: https://doi.org/10.1016/j.appet.2022.105998
Wiśniewska, M. Z. (2022). Terroryzm żywnościowy oraz obrona żywności w ujęciu formalnoprawnym. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 84(4), 101–119. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2022.84.4.07
Wiśniewska, M. Z., i Wyrwa, J. (2022). Bezpieczeństwo żywności i żywnościowe w okresie pandemii. Ujęcie interdyscyplinarne. Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.
Waste and Resources Action Programme (WRAP). (2023). Day on Date Label – Understanding the impact of a date label format change on citizen food waste behaviour in the home. https://wrap.org.uk/resources/case-study/behaviour-change-intervention-day-date-label
Zielińska, D., Bilska, B., Marciniak-Łukasiak, K., Łepecka, A., Trząskowska, M., Neffe-Skocińska,K., Tomaszewska, M., Szydłowska, A., i Kołożyn-Krajewska, D. (2020). Consumer understanding of the date of minimum durability of food in association with quality evaluation of food products after expiration. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(5), 1632. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph17051632
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 WPiA UAM
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.