Słowa kluczowe
zarządzanie adaptacyjne
zmiany klimatu
ekosystem miasta
ochrona środowiska
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł przedstawia wyniki oceny potencjału ekologicznego miast w aspekcie adaptacji i mitygacji do zmian klimatu. Do badań wytypowano pięć miast województwa wielkopolskiego położonych w dolinie Warty: Luboń, Oborniki, Puszczykowo, Pyzdry i Sieraków. Analizę oparto na inwentaryzacji elementów błękitno-zielonej infrastruktury (BZI) z uwzględnieniem ich struktury rodzajowej, funkcji oraz układu przestrzennego. W ocenie zastosowano system wskaźników określających rolę BZI w kształtowaniu odporności miast na zagrożenia wynikające ze zmian klimatu. W związku z tym wskaźniki zagregowano do czterech głównych kategorii cech, takich jak: różnorodność przyrodnicza, modułowość struktur przyrodniczych, łączność ekologiczna oraz funkcjonalność ekologiczna. W podsumowaniu wyników badań zidentyfikowano mocne i słabe cechy błękitno-zielonej infrastruktury w poszczególnych miastach oraz przeprowadzono charakterystykę działań kierunkowych zawartych w lokalnych dokumentach strategicznych, które uwzględniają BZI oraz jej rolę w adaptacyjnym zarządzaniu miastami. W tym celu dokonano przeglądu opracowań z zakresu planowania przestrzennego oraz ochrony środowiska.
Bibliografia
Aboagye P.D., Sharifi A. 2024. Urban climate adaptation and mitigation action plans: A critical review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 189: 113886. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2023.113886
Benedict M.A., Mc Mahon E.T. (red.) 2006. Green Infrastructure: Linking Landscapes and Communities. The Conservation Fund. Island Press, Washington, London
Bergier T., Kowalewska A. (red.) 2019. Błękitno-zielona infrastruktura dla łagodzenia zmian
klimatu w miastach. Katalog techniczny. Fundacja Sendzimira, Kraków.
Biela A., Biela M., Stalmachová B., Sierka E. 2023. Prawne i środowiskowe aspekty rozwoju zielonej infrastruktury miast w dobie zmian klimatu na przykładzie dachów zielonych. Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska, 2: 1-22. DOI: https://doi.org/10.31261/PPGOS.2023.02.06
Biggs R., Schlüter M., Biggs D., Bohensky E.L., Cundill G., Dakos V., Daw T.M., Evans L. S., Kotschy K., Leitch A.M., Meek C., Quinlan A., Raudsepp-Hearne C., Robarbs M.D., Schoon M.L., Schultz L., West P.C. 2012. Toward principles for enhancing the resilience of ecosystem services. Annual Review of Environment and Resources, 37: 421-448. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-environ-051211-123836
Bony S., Colman R., Kattsov V., Allan R., Bretherton C., Dufresne J.L., Hall A., Hallegatte S., Holland M., Ingram W., Randall D., Soden B., Tselioudis G., Webb M. 2006. How well do we understand and evaluate climate change feedback processes? Journal of Climate, 19(15): 3445-3482. DOI: https://doi.org/10.1175/JCLI3819.1
Bródka S. 2020. Adaptacyjne zarządzanie środowiskiem. Podstawy teoretyczne i zastosowania Wydawnictwo Naukowe PWN.
Coutts C., Hahn M. 2015. Green infrastructure, ecosystem services, and human health. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12(8): 9768-9798. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph120809768
Elmqvist T., Folke C., Nyström M., Peterson G., Bengtsson J., Walker B., Norberg J. 2003. Response diversity, ecosystem change, and resilience. Frontiers in Ecology and the Environment, 1: 488-494. DOI: https://doi.org/10.1890/1540-9295(2003)001[0488:RDECAR]2.0.CO;2
Folke C., Carpenter S., Walker B., Scheffer M., Elmqvist T., Gunderson L., Holling C.S. 2004. Regime shifts, resilience, and biodiversity in ecosystem management. Annual Review of Ecology Evolution and Systematics, 35: 557-581. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.ecolsys.35.021103.105711
Fussel H.-M., Klein R. 2006. Climate Change Vulnerability Assessments: An Evolution Of Conceptual Thinking. Climatic Change, 75(3): 301-329. DOI: https://doi.org/10.1007/s10584-006-0329-3
Garmendia E., Apostolopoulou E., Adams W.M., Bormpoudakis D. 2016. Biodiversity and green infrastructure in Europe: boundary object or ecological trap? Land Use Policy, 56: 315-319. DOI: https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2016.04.003
Gill S.E., Handley J.F., Ennos A.R., Pauleit S. 2007. Adapting cities for climate change: the role of the green infrastructure. Built Environment, 33(1): 115-133. DOI: https://doi.org/10.2148/benv.33.1.115
Gunderson L.H. 2000. Ecological resilience – in theory and application. Annu. Rev. Ecol. Syst., 31: 425-439. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.ecolsys.31.1.425
Holling C.S. 2001. Understanding the complexity of economic, ecological and social systems. Ecosystems, 4: 390-405. DOI: https://doi.org/10.1007/s10021-001-0101-5
Holling C.S., Gunderson L. 2002. Resilience and adaptive cycles. [W:] L. Gunderson, C.S. Holling (red.), Panarchy: understanding transformations in human and natural systems. Island Press, Washington, s. 25-62.
Januchta-Szostak A. 2020. Błękitno-zielona infrastruktura jako narzędzie adaptacji miast do zmian klimatu i zagospodarowania wód opadowych. Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz, 3: 37-74.
Kim D., Song S.K. 2019. The multifunctional benefits of green infrastructure in community development: an analytical review based on 447 cases. Sustainability, 11(14): 3917. DOI: https://doi.org/10.3390/su11143917
Knutelski S. 2018. Różnorodność biotyczna dobrostanem ludzkości. Polish Journal for Sustainable Development, 2(1): 27-38. DOI: https://doi.org/10.15584/pjsd.2018.22.1.4
Koc C.B., Osmond P., Peters A. 2017. Towards a comprehensive green infrastructure typology: a systematic review of approaches, methods and typologies. Urban Ecosystems, 20(1): 15-35. DOI: https://doi.org/10.1007/s11252-016-0578-5
Kornatowska B. 2012. Koncepcja i metody oceny różnorodności biologicznej lasów Europy, Leśne Prace Badawcze, 73(3): 237-244.
Kronenberg J. 2012. Usługi ekosystemów w miastach. Zrównoważony rozwój – Zastosowania, 3(1): 13-30.
Ledda A., Kubacka M., Calia G., Bródka S., Serra V., De Montis A. 2023. Italy vs. Poland: A Comparative Analysis of Regional Planning System Attitudes toward Adaptation to Climate Changes and Green Infrastructures. Sustainability, 15, 3: 1-18. DOI: https://doi.org/10.3390/su15032536
Lupa P. 2020. Wpływ zielonej infrastruktury na warunki termiczne miast północnej wielkopolski oraz jej miejsce w lokalnej polityce klimatycznej. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 52: 219-233. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2020.52.13
Macias A., Bródka S. (red.) 2021. Regiony fizycznogeograficzne województwa wielkopolskiego. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Mell I., Scott A. 2023. Definitions of blue and green infrastructure. [W:] C. Washbourne, C. Wansbury (red.), The ICE Manuel of Blue Green Infrastructure. Chapter 1, London, s. 3-22. DOI: https://doi.org/10.1680/icembgi.65420.003
Naeem S. 2002. Ecosystem consequences of biodiversity loss: The evolution of a paradigm. Ecology, 83: 1537-1552. DOI: https://doi.org/10.1890/0012-9658(2002)083[1537:ECOBLT]2.0.CO;2
Nowak M., Bera M. (red.) 2024. Prawo planowania przestrzennego a wdrażanie wyzwań klimatycznych. KPZK PAN, Studia, 24/216. Warszawa
Richling A., Solon J., Macias A., Balon J., Kistowski M., Borzyszkowski J. (red.) 2021. Regionalna geografia fizyczna Polski. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
Scheffer M. 2009. Critical Transitions in Nature and Society. Princeton Univ. Press, Princeton. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400833276
Szulczewska B., Stankowska A. (red.) 2020. O znaczeniu zieleni w miastach. Zieleń, Woda, Infrastruktura Techniczna – Bez Granic, 1. Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Kraków.
Walker B.H., Salt D. 2006. Resilience thinking: Sustaining ecosystems and people in a changing world. Island Press, Washington.
Wang J., Banzhaf E. 2018. Towards a better understanding of green infrastructure: a critical review. Ecological Indicators, 85: 758-772. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2017.09.018
Zwierzchowska I., Mizgajski A. 2019. Potencjał zielonej infrastruktury w dużych polskich miastach do świadczenia usług ekosystemowych. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 47: 21-37. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2019.47.03
European Commission 2013. Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: Green Infrastructure (GI) – Enhancing Europe’s Natural Capital. European Commission, Brussels, Belgium.
European Commission 2019. Guidance on a Strategic Framework for Further Supporting the Deployment of EU-level Green and Blue Infrastructure. European Commission, Brussels, Belgium.
Program ochrony środowiska dla gminy Oborniki na lata 2019-2022 z perspektywą na lata 2023-2026.
Program ochrony środowiska dla gminy Pyzdry na lata 2017-2020 z perspektywą do roku 2030.
Program ochrony środowiska dla gminy Sieraków na lata 2022-2025 z perspektywą do roku 2030.
Program ochrony środowiska miasta Luboń na lata 2021-2030.
Program ochrony środowiska miasta Puszczykowa na lata 2020-2023.
Przyrodniczo-klimatyczne wskaźniki zrównoważonego rozwoju miast. Przewodnik dla miast. 2022. Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Oborniki. 2018.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Pyzdry. 2015.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Luboń. 2017.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Puszczykowo. 2018.
Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Sieraków. Kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy oraz uzasadnienie zawierające objaśnienia przyjętych rozwiązań wraz z syntezą ustaleń zmiany studium. 2023. Tom II. Tekst jednolity ze zmianami.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Sylwia Bródka, Oliwia Święczkowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.