Słowa kluczowe
sprawiedliwość ekologiczna
polityka klimatyczna
partycypacja publiczna
dobre praktyki
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest identyfikacja dobrych praktyk w projektowaniu zasad funkcjonowania zielonych budżetów obywatelskich w Polsce oraz wskazanie możliwych sposobów udoskonalenia tego narzędzia. Badaniem objęto 13 polskich samorządów, które wdrożyły swoje procedury w latach 2016–2024.
Badania wykazały zróżnicowanie podejść w projektowaniu zielonych budżetów obywatelskich przez polskie samorządy. Obok procedur wyróżniających się pozytywnie (Łódź, Ustka) zidentyfikowano liczne rozwiązania o konstrukcjach umiarkowanie lub nieznacznie związanych z ideą sprawiedliwości ekologicznej.
W doskonaleniu zielonych budżetów obywatelskich należy skupić się m.in. na konsekwentnym włączaniu społeczeństwa obywatelskiego na etapach selekcji zadań (niezależnie od przyjętego trybu ich wyłaniania), a także ewaluacji procedury oraz projektowania jej zasad.
Bibliografia
Bogo R.S. 2025. The relationship between Participatory Budgeting and territorial justice: A theoretical and practical contribution. Cadernos Metrópole, 27(63)
Dolšak N., Prakash A. 2022. Three Faces of Climate Justice. Annual Review of Political Science, 25(1): 283-301
Epting S. 2020. Participatory Budgeting for Environmental Justice. Ethics, Policy & Environment, 23(1): 22-36
Falanga R., Verheij J., Bina O. 2021. Green(er) Cities and their citizens: Insights from the participatory budget of Lisbon. Sustainability, 13(15): 8243
Figueroa R., Mills C. 2001. Environmental Justice. [W:] D. Jamieson (red.), A Companion to Environmental Philosophy. Blackwell Publishers, Oxford, s. 426-438.
Gelauff L., Goel A. 2024. Rank, Pack, or Approve: Voting Methods in Participatory Budgeting. Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media, 18: 448-461
Gherghina S., Tap P. 2021. Ecology Projects and Participatory Budgeting: Enhancing Citizens’ Support. Sustainability, 13(19): 10561
Grygieńć J. 2024. Rola ekspertów i wiedzy eksperckiej w innowacjach demokratycznych. [W:] J. Podgórska-Rykała, P. Pospieszna (red.), Innowacje deliberatywne. Inspiracje dla teoretyków i praktyków. Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, s. 236-249.
Gulla B., Tucholska K., Ziernicka-Wojtaszek A. 2020. Psychologia kryzysu klimatycznego. Uniwersytet Jagielloński, Kraków.
Maleszyk P., Wetoszka P. 2024. On a way to collaborative urban climate policy. Do participatory budget voters care about climate change? Urban Development Issues, 75: 45-56
Marković Đ., Gvozdić M., Kosanović S. 2025. Green Infrastructure and Climate Resilience of Urban Neighborhoods: What Can the Citizens Do Together? Buildings, 15(3): 446
Moura P., Souza G. 2022. IQVU and the Right to the City: Brazilian redemocratization experience. International Planning History Society Proceedings, 19(1): 745-754
OECD. 2018. Divided Cities: Understanding Intra-urban Inequalities. OECD Publishing, Paris
Rzeńca A. i in. 2025. Participatory urban adaptation to climate change: A guide for the effective collaboration of local governments and city residents. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Sánchez-Fernández L. 2025. A note on the method of equal shares. Information Processing Letters, 190: 106576
Siemionek-Ruskań M., Siemionek-Lepczyńska A. 2024. The Essence of Green Participatory Budgeting. Journal of Environmental Management and Tourism, 15(4): 601-607
Taylor C.R., Afshan S., Lawrence K.L. 2025. Participatory Budgeting for Social Equity: A Comparative Analysis. Public Administration, padm.13055
Ziętek A. 2023. Mieszkańcy i lokalni aktywiści jako eksperci. Wstępna charakterystyka zjawiska. Kultura współczesna. Teoria, Interpretacje Praktyka, 2(122): 182-193
Rada Miasta i Gminy Szamotuły. 2019. Uchwała nr XI/95/2019 w sprawie przeprowadzenia konsultacji dotyczących budżetu obywatelskiego (Dz. Urzędowy Województwa Wielkopolskiego z 2020 r., poz. 6906).
Rada Miasta Stalowa Wola. 2024. Uchwała nr LXXVI/1030/2024 Rady Miejskiej w Stalowej Woli z dnia 7 marca 2024 r. (Dz. Urzędowy Województwa Podkarpackiego, poz. 1681).
Urząd Miasta Bieruń. 2024. Zarządzenie nr B.0050.7.2024 Burmistrza Miasta Bierunia z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących wskazania zadań do Zielonego Budżetu miasta Bierunia (https://www.bierun.pl/download/B.0050.7.2024-2,2475.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Dzierżoniów. 2025. Regulamin Zielonego Budżetu Dzierżoniowa na 2025 r. (Załącznik do Zarządzenia nr 37/2025 Burmistrza Dzierżoniowa z dnia 20 stycznia 2025 r.) (https://dzierzoniow.pl/sites/default/files/pliki/Regulamin%20ZBD%202025.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Elbląg. 2025. Regulamin Programu Zielony Budżet miasta Elbląg w 2025 roku (https://m.wm.pl/2025/03/regulamin-programu-zielony-budzet-miasta-elblag-1266266.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta i Gminy Wieliczka. 2023. Zarządzenie nr 62/2023 Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka z dnia 3 marca 2023 r. w sprawie konsultacji społecznych dotyczących zadań do Zielonego Miliona (https://konsultacjejst.blob.core.windows.net/attachments-wieliczka/Zarz%C4%85dzenie%20Burmistrza%20Miasta%20i%20Gminy%20Wieliczka%20w%20sprawie%20konsultacji%20spo%C5%82ecznych%20dotycz%C4%85cych%20zada%C5%84%20do%20Zielonego%20Miliona.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Katowice. 2020. Zarządzenie nr 823/2020 w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych do-tyczących wskazania zadań do Zielonego Budżetu miasta Katowice (https://bip.katowice.eu/Lists/Zarzadzenia/Attachments/11544/823-2020b.pdf; dostęp: 09.03.2026).
Urząd Miasta Łódź. 2024a. Zarządzenie nr 589/2024 w sprawie przeprowadzenia pierwszego etapu konsultacji społecznych dotyczących założeń Ekobudżetu dla Łodzi (https://uml.lodz.pl/files/public/dla_mieszkanca/decydujemy/2024_589_zarzadzenie.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Łódź. 2024b. Zarządzenie nr 2865/2024 w sprawie powołania Zespołu Opiniującego propozycje zadań złożone w ramach konsultacji społecznych dotyczących wskazania propozycji zadań do Ekobudżetu dla Łodzi (https://bip.uml.lodz.pl/files/bip/public/rada_miejska/interpelacje/9/2024_2865.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Łódź. 2024c. Zarządzenie nr 2882/2024 w sprawie ogłoszenia i przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących wskazania propozycji zadań do Ekobudżetu dla Łodzi (https://uml.lodz.pl/files/public/dla_mieszkanca/decydujemy/Zarzadzenie_Nr_2882_2024_.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Mikołów. 2022. Zarządzenie Burmistrza Mikołowa nr 1321/177/22 z dnia 31 maja 2022 r. w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących wskazania zadań do Zielonego Budżetu Mikołowa.
Urząd Miasta Stalowa Wola. 2020. Bank pomysłów zebranych w trakcie diagnozy jako inspiracja dla dalszych działań (Załącznik nr 4 do regulaminu naboru i oceny pomysłów na działania dla Stalowej Woli do Planu Rozwoju Lokalnego i Planu Rozwoju Instytucjonalnego w ramach Programu „Rozwój Lokalny”) (https://www.stalowawola.pl/files/file_add/download/900_zalacznik-nr-4-bank-pomyslow.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Ustka. 2019. Regulamin programu „Zielona Ustka” (Załącznik do Zarządzenia Burmistrza Miasta Ustka nr 0050.IKiOŚ.141.2019 z dnia 13 czerwca 2019 r.) (https://bip.um.ustka.pl/a,30310,zarzadzenie-nr-0050gkios2002021-z-dnia-9-wrzesnia-2021-roku-w-sprawie-zmiany-zarzadzenia-burmistrza-.html; dostęp: 24.09.2025).
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95 z późn. zm.).
Gazeta Wyborcza. 2022, 21 października. „Zatrudnili” dzieci do zbierania głosów. Zapłatą zwolnienie z kartkówki (https://wiadomosci.onet.pl/lodz/szkoly-zatrudnily-dzieci-do-zbierania-glosow-na-budzet-obywatelski/8rjm6hf).
Miasto Lublin. 2021, 19 października. Nowa odsłona Zielonego Budżetu obywatelskiego – nabór projektów rusza 20 października (https://lublin.eu/mieszkancy/partycypacja/zielony-budzet-obywatelski/informacje-ogolne/nowa-odslona-zielonego-budzetu,47,3307,1.html; dostęp: 24.09.2025).
Miasto Stalowa Wola. 2023. Młodzieżowy i Zielony Budżet Obywatelski (https://www.stalowawola.pl/pl/mlodziezowy-i-zielony-budzet-obywatelski.html; dostęp: 24.09.2025).
Naszemiasto Ustka. 2023, 9 października. Zielona Ustka: Zapisy na warsztaty z architektury krajobrazu (https://ustka.naszemiasto.pl/zielona-ustka-zapisy-na-warsztaty-z-architektury-krajobrazu/ar/c1-8475495; dostęp: 24.09.2025).
Peters D., Skowron P. 2025. Method of Equal Shares (https://equalshares.net/; dostęp: 24.09.2025).
Redakcja Wroclife. 2017. Zielone WBO. Zaczynamy dogrywkę głosowania (https://archiwum.wroclife.pl/nasze-miasto/zielone-wbo-zaczynamy-dogrywke-glosowania/; dostęp: 24.09.2025).
UCLG. 2022. In Molina de Segura, a Youth Climate Participatory Budget to mainstream climate action into a city-wide participatory budgeting process (https://www.climate-chance.org/wp-content/uploads/2022/04/bt2022_cas-detude_espagne_molina-de-segura_eng.pdf; dostęp: 24.09.2025).
Urząd Miasta Bieruń. 2021, 10 maja. Katalog inspiracji – Zielony Budżet (https://www.bierun.pl/main/aktualnosci/idn:6674; dostęp: 24.09.2025).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Piotr Wetoszka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.