Abstrakt
Celem badań była ocena poziomu zróżnicowania procesu starzenia się społeczeństwa w Polsce w ujęciu regionalnym w latach 2014 i 2024 oraz ocena przemian demograficznych, jakie miały miejsce na przestrzeni 10 lat. W badaniach wykorzystano krytyczną analizę piśmiennictwa, analizę danych wtórnych pozyskanych z GUS oraz metody ilościowe. Na podstawie zaproponowanego wskaźnika syntetycznego, opisującego skalę problemu starzenia się społeczeństwa w województwach, przeprowadzono ich grupowanie metodą odchyleń standardowych. Wyodrębniono trzy grupy województw charakteryzujące się podobną skalą problemu starzenia się społeczeństwa. Umożliwiło to dokonanie oceny przestrzennego zróżnicowania skali tego problemu w Polsce oraz zmian zachodzących w tym zakresie.
Bibliografia
Abramowska-Kmon A. 2011. O nowych miarach zaawansowania procesu starzenia się ludności. Studia Demograficzne, 1(159): 3-22.
Adrianowska J. 2022. Assessment of the aging process of the populations of EU countries based on the beta convergence model. The Polish Statistician, 67(7): 35-53. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9301
Barković Bojanić I., Erceg A., Damoska Sekuloska J. 2024. Silver entrepreneurship: A golden opportunity for ageing society. Economics and Business Review, 10(1): 153-178. DOI: https://doi.org/10.18559/ebr.2024.1.1068
Baszczak Ł., Trojanowska M., Wincewicz A., Zyzik R. 2021. Srebrząca się gospodarka. Jak uwolnić potencjał seniorów? Policy Paper, 3. Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa.
Bielecki M., Brzoza-Brzezina M., Kolasa M. 2022. Wpływ procesu starzenia i migracji na polską politykę pieniężną. Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics, 309(1): 5-30. DOI: https://doi.org/10.33119/GN/145536
Cameron M.P. 2023. The Measurement of Structural Ageing – an Axiomatic Approach. Journal of Population Research, 40(1): 1-22. DOI: https://doi.org/10.1007/s12546-023-09300-3
Cieślak M. 2004. Pomiar procesu starzenia się ludności. Studia Demograficzne, 2(146): 3-16.
Frąckiewicz E., Kryk B. (red.) 2020. Srebrna gospodarka. Ujęcie społeczno-ekonomiczne. CeDeWu, Warszawa.
GUS. 2023. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Starzenie się ludności Polski w świetle narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań 2021. Warszawa.
GUS. 2025. Sytuacja osób starszych w Polsce w 2024 r. Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Białymstoku, Warszawa-Białystok.
GUS. 2026. Bank Danych Lokalnych (https://bdl.stat.gov.pl/bdl/start; dostęp: 18.02.2026).
Heffner K. 2023. Rozbieżne trendy ludnościowe na obszarach wiejskich i rosnące różnice w zagospodarowaniu przestrzeni wsi polskiej. [W:] P. Łysoń (red.), Konsekwencje zmian demograficznych dla rozwoju rolnictwa. Materiały z III Kongresu Demograficznego. Cz. 16. RRL, GUS, Warszawa, s. 147-173.
Janiszewska A. 2022. Drugie przejście demograficzne w dużych miastach w Polsce i jego implikacje. Space-Society-Economy, 33, 7-40. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.33.01
Jurek Ł. 2012. Ekonomia starzejącego się społeczeństwa. Wydawnictwo Difin SA, Warszawa.
Kaczmarek T. 2022. Problematyka demograficzna we współczesnych koncepcjach miasta. Konwersatorium Wiedzy o Mieście, 7(35): 7-15. DOI: https://doi.org/10.18778/2543-9421.07.01
Kiniorska I., Brambert P., Kamińska W., Kopacz-Wyrwał I. 2023. Aging of the Society: the European Perspective. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 60(60): 81-100. DOI: https://doi.org/10.12775/bgss-2023-0017
Kolek A.J. 2025. Zmiany demograficzne a system emerytalny: czy jesteśmy przygotowani na przyszłość? Rozprawy Społeczne, 19(1): 157-167. DOI: https://doi.org/10.29316/rs/204740
Kowalczyk E. 2024. Proces starzenia się ludności Polski. Przyczyny i skutki. Wieś i Rolnictwo, 1(202): 7-40. DOI: https://doi.org/10.53098/wir.2024.1.202/01
Kowaleski J.T., Majdzińska A. 2012. Miary i skale zaawansowania starości demograficznej. [W:] A. Rossa (red.), Wprowadzenie do gerontometrii. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. s. 7-34. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-788-5.02
Krupowicz J. 2023. Dywergencja czy konwergencja starzenia się ludności dużych miast w Polsce? Konwersatorium Wiedzy o Mieście, 8(36): 35-46. DOI: https://doi.org/10.18778/2543-9421.08.01
Kuropka I., Krupowicz J. 2025. Spatial convergence of population ageing in Poland’s provinces in a retrospective and prospective analysis. Bulletin of Geography. Socio-Economic Series, 68: 175-187. DOI: https://doi.org/10.12775/bgss-2025-0020
Litwiński M. 2020. Konsumpcja gospodarstw domowych seniorów w perspektywie 2050 r. [W:] E. Frąckiewicz, B. Kryk (red.), Srebrna gospodarka. Ujęcie społeczno-ekonomiczne. CeDeWu, Warszawa, s. 149-174.
Majdzińska A. 2017. Zróżnicowanie terytorialne starzenia się ludności Polski. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 5(331): 71-90. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6018.331.05
Majdzińska A. 2021. Ocena homogeniczności regionów w Polsce z punktu widzenia struktury wieku ludności. Space-Society-Economy, 32: 131-151. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.32.06
Majdzińska A. 2022. Obszary depopulacyjne w makroregionie centralnym i ich analiza pod kątem zaawansowania starości demograficznej w drugiej dekadzie XXI w. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 59: 201-221. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2022.59.13
Majdzińska A. 2025. Wzorce przemian demograficznych w województwie wielkopolskim w latach 2002-2024. Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 77: 95-119. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2025.77.06
Malina A. 2020. Analiza przestrzennego zróżnicowania poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego województw Polski w latach 2005-2017. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 61(1): 138-155. DOI: https://doi.org/10.15584/nsawg.2020.1.10
Niewiadomska A., Sobolewska-Poniedziałek E. 2015. Utilising the professional potential of the elderly in the process of construction of silver economy in Poland. Acta Scientiarum Polonorum. Oeconomia, 14(1): 81-91.
Panek T., Zwierzchowski J. 2013. Statystyczne metody wielowymiarowej analizy porównawczej. Teoria i zastosowania. Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa.
Perek-Białas J., Mysińska E. 2013. Indeks aktywnego starzenia w ujęciu regionalnym. Ekspertyza dla Departamentu Polityki Senioralnej. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa (https://senior.gov.pl/source/Ekspertyza%20regionalny%20indeks%20aktywnego%20starzenia_27.XI.2013.pdf; dostęp: 20.02.2026).
Podgórniak-Krzykacz A., Przywojska J., Warwas I. 2024. Silver economy as a response to demographic challenges in polish regions: realistic strategy or Utopia? Innovation: The European Journal of Social Science Research, 37(2): 170-197. DOI: https://doi.org/10.1080/13511610.2020.1736011
Podogrodzka M. 2016a. Przestrzenna konwergencja indeksu starości w Polsce. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 4(324): 51-65. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6018.324.04
Podogrodzka M. 2016b. Przestrzenne zróżnicowanie starości demograficznej w Polsce. Wiadomości Statystyczne, 2: 62-72. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0915
Podogrodzka M. 2016c. Starzenie się ludności Polski w przekroju regionalnym. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 290: 83-94.
Rakowska J. 2016. Analysis of the degree of population ageing in Poland on LAU2 level. Economic and Regional Studies, 9(2): 13-23.
Roszkowska E. 2018. Comprehensive analysis of the process of population ageing in Poland in the years 1950-2016. Optimum. Economic Studies, 2(92): 206-226. DOI: https://doi.org/10.15290/oes.2018.02.92.16
Roszkowska E., Wyszkowska D. 2020. Spatial differentiation of the elderly population in Poland’s voivodeships in the years 2000-2016. Optimum. Economic Studies, 1(99): 89-112. DOI: https://doi.org/10.15290/oes.2020.01.99.07
Skirbekk V.F., Staudinger U.M., Cohen J.E. 2019. How to measure population aging? The answer is less than obvious: a review. Gerontology, 65(2): 136-144. DOI: https://doi.org/10.1159/000494025
Spijker J., MacInnes J., Riffe T. 2014. Population Aging: How Should It Be Measured? [W:] Population Association of America Annual Meeting. Conference Proceeding. Boston, United Kingdom.
Spytek-Bandurska G. 2012. Aktywizacja zawodowa osób w fazie późnej dojrzałości i starszych w Polsce. Problemy Polityki Społecznej, 17: 91-112.
Szafranek-Stefaniuk E. 2024. Procesy demograficzne w miejskich obszarach funkcjonalnych w Polsce. Czasopismo Geograficzne, 95(1): 7-30. DOI: https://doi.org/10.12657/czageo-95-01
Szymańska A. 2022. Variation of Polish voivodships according to selected indicators referring to people aged 65 and over. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 67(3): 28-45. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8065
Śleszyński P. 2018. Demograficzne wyzwania rozwoju regionalnego Polski. Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, 183: 225-247.
Trzpiot G. 2016. Dynamika zróżnicowania wybranych procesów demograficznych w regionach Polski. Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, 290: 13-26.
Walerysiak-Grzechowska K. 2024. Wpływ zmian demograficznych na wzorce konsumpcji gospodarstw domowych w Polsce. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/8331-656-7
Warżała R. 2022. Zmienność koniunktury w warunkach regionalnej depopulacji – wzajemne związki i oddziaływania. [W:] A. Organiściak-Krzykowska, J. Hrynkiewicz (red.), Depopulacja w ujęciu lokalnym. Materiały z III Kongresu Demograficznego. Cz. 3. RRL, GUS, Warszawa, s. 80-90.
Wasilewska E. 2018. Ocena przestrzennego zróżnicowania zjawiska starości demograficznej w Polsce. Metody Ilościowe w Badaniach Ekonomicznych, 19(2): 171-182. DOI: https://doi.org/10.22630/MIBE.2018.19.2.16
Wichowska A. 2021. Economic Aspects of Shrinking Cities in Poland in the Context of Regional Sustainable Development. Sustainability, 13(6), 3104: 1-12. DOI: https://doi.org/10.3390/su13063104
Wierzbicka W., Farelnik E. 2024. Population Aging and the Potential for Developing a Silver Economy in the Polish National Cittaslow Network. Sustainability, 16(6768): 1-19. DOI: https://doi.org/10.3390/su16166768
Wiśniewski R. 2025. Aktywność seniorów w zakresie korzystania z usług medycznych, kulturalnych i rekreacyjno-sportowych. Przegląd Geograficzny, 97: 209-226. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2025.2.5
Wiśniewski R., Mazur M., Śleszyński P., Szejgiec-Kolenda B. 2020. Wpływ zmian demograficznych w Polsce na rozwój lokalny. Prace Geograficzne, 274. Instytut Geografii i Zagospodarowania Przestrzennego PAN, Warszawa.
Wyszkowska D. 2023. Edukacja osób starszych w Polsce – stan obecny i wyzwania. [W:] A. Piotrowska-Piątek (red.), System edukacji wobec zmian demograficznych. Materiały z III Kongresu Demograficznego, 12. RRL, GUS, Warszawa, s. 149-168.
Wyszkowska D., Wyszkowski A. 2023. Depopulacja i starzenie się ludności – konsekwencje dla finansów gmin w Polsce. Studia BAS, 3(75): 27-53. DOI: https://doi.org/10.31268/StudiaBAS.2023.23
Zamorska K., Makuch M. 2018. Starzenie się społeczeństwa. Wymiar społeczny, gospodarczy, polityczny. Księgarnia Akademicka, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381380331
Zielińska J. 2024. Potencjał demograficzny a poziom rozwoju gospodarczego województw w Polsce w 2022 roku. Optimum. Economic Studies, 4(118): 194-212. DOI: https://doi.org/10.15290/oes.2024.04.118.12
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Eliza Farelnik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.