Słowa kluczowe
Translation studies
Simonides
Semonides
hope
illusion
consolation
nihilism
Jak cytować
Abstrakt
Among Leopardi’s poetic translations, the Greek poet Simonides holds a prominent place, partly due to the themes that resonate with Leopardi’s poetics and philosophy. Notably, the theme of hope recurs in both of the translated texts at the end of Canti: Dal greco di Simonide and Dello stesso (Sem. fr. 1 W2 = 8 P-T and Sim. ff. 19-20 W2 ). This theme appears in two forms: “la bella speme” (‘fair hope’) and “l’inquieta speme” (‘restless hope’). Beyond these terms, the translations reveal nuances that diverge from or reinterpret the Greek originals. The thematic link between the texts invites a closer look at how Simonides’ concept of hope (ἐλπίς) is received and reimagined by Leopardi through translation, reflecting ideas found elsewhere in his work. This contribution offers a commentary on both translations, focusing on lexical choices and comparing Leopardi’s poetic hope with that in the Zibaldone.
Bibliografia
Audano, S. (2014). Menandro consolatore tra Plutarco e Leopardi. In A. Casanova (a cura di), Menandro e l’evoluzione della commedia greca. Atti del Convegno Internazionale di Studi in memoria di A. Barigazzi nel centenario della nascita (Firenze, 30 settembre – 1 ottobre 2013) (pp. 211 245). Firenze: University Press.
Barthélemy, J.-J. (1788). Voyage du jeune Anacharsis en Grèce, dans le milieu du quatrième siècle avant l’ère vulgaire, I-VII. Paris: De Bure.
Bodei, R. (2003). Geometria delle passioni. Paura, speranza, felicità: filosofia e uso politico. Milano: Feltrinelli.
Condello, F. (2002). Dialoghi e diverbi simposiali nella Silloge teognidea (Theogn. 619-624, 637-640, 837-844). Seminari Romani di Cultura Greca, 5 (2), 181-195.
Corcella, A. (1984). ἐλπίς. Punti di vista sul valore delle aspettative umane nel V secolo. Annali della Facoltà di Lettere e Filosofia di Bari, 27, 144-200.
Derla, L. (1972). La teoria del piacere nella formazione del pensiero di Leopardi. Rivista di Storia della Filosofia, 27 (2), 148-169.
Di Benedetto, V. (1967). Giacomo Leopardi e i filosofi antichi. Critica storica, 6, 290-320.
D’Intino, F. (2016), Il martire, l’oratore, il persuaso. Leopardi volgarizzatore in prosa. In Leopardi e la traduzione. Teoria e prassi. Atti del XIII Convegno internazionale di studi leopardiani (Recanati, 26-28 settembre 2012) (pp. 223-236). Firenze: Olschki. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1tqx822.18
Frattini, A. (1986). Giacomo Leopardi. Roma: Studium.
Gesner, C. (1559). Ioannes Stobaeus, “Sententiae ex thesauris graecorum delectae […] a Conrado Gesnero in latinum sermonem traductem”. Tiguri: apud Christophorum Frosch.
Gigante, M. (1998). Leopardi e Simonide. La parola del passato, 53 (3), 161-200.
Gravlee, G.S. (2020). Hope in ancient Greek philosophy. In S.C. Van Der Heuvel (a cura di), Historical and Multidisciplinary perspectives on hope (pp. 3-23). Berlin: Springer. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-46489-9_1
Hunter, R. (2004). Homer and Greek literature. In R. Fowler (a cura di), The Cambridge Companion to Homer (pp. 235-253). Cambridge: University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CCOL0521813026.015
Leopardi, G. (1999). Poeti greci e latini. A cura di F. D’Intino. Roma: Salerno.
Leopardi, G. (2009). Canti e poesie disperse, I-III. Edizione critica diretta da F. Gavazzeni. Firenze: Accademia della Crusca.
Leopardi, G. (2012). Volgarizzamenti in prosa 1822-1827. A cura di F. D’Intino. Venezia: Marsilio.
Leopardi, G. (2014). Zibaldone di pensieri, nuova edizione tematica condotta sugli indici leopardiani. A cura di F. Cacciapuoti. Roma: Donzelli.
Malafioti, R.M. (2022). Leopardi poeta’filosofo’ contemporaneo. Il profumo della ginestra e il giallo dei limoni. Nuova Corvina, 12, 29-41.
Orlando, S. (1973). Il pessimismo antico nel Leopardi traduttore (Nota sulle versioni semonidee in appendice ai Canti). In Studi in onore di Alberto Chiari, II (pp. 911-937). Brescia: Paideia.
Pasquini, E. (1984). Leopardi fra traduzione e citazione: due trafile distinte. In E. Malato (a cura di), La critica del testo. Problemi di metodo ed esperienze di lavoro. Atti del Convegno di Lecce, 22-26.10. (pp. 603-623). Roma: Salerno.
Pellizer, E. (1976). Bergk, Leopardi, Winterton e Semonide, fr. 29 Diehl: “Uno dei più sicuri resultati della ricerca filologica”. Quaderni Urbinati di Cultura Classica, 22, 15-21. DOI: https://doi.org/10.2307/20537773
Pellizer, E. (1990). Sulla fortuna di Semonide Amorgino. Quaderni Urbinati di Cultura Classica, 35 (2), 21-37. DOI: https://doi.org/10.2307/20547044
Pettinicchio, D. (2016). Consolazione/Conforto. In N. Bellucci, F. D’Intino & S. Gensini (a cura di), Lessico Leopardiano 2016 (pp . 39-46). Roma: Sapienza Università Editrice.
Polato, L. (2007). Il sogno di un’ombra. Leopardi e la verità delle illusioni. Venezia: Marsilio.
Polizzi, G. (2010), La scoperta del “meglio non esser nati” nelle letture del primo soggiorno romano. In Ch. Gaiardoni (a cura di), La prospettiva antropologica nel pensiero e nella poesia di Giacomo Leopardi. Atti del XII Convegno internazionale di studi leopardiani. Recanati, 23-26 settembre 2008 (pp. 195-214). Firenze: Olschki.
Potkay, A. (2022). Hope. A literary history. Cambridge: University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009075886
Randino, S. (2006-2007). La piena e perfetta imitazione. Incontri triestini di filologia classica, 6, 211-245.
Semonides (1990). Testimonia et fragmenta. A cura di E. Pellizer & G. Tedeschi. Roma: Edizioni dell’Ateneo.
Sider, D. (2001). “As Is the Generation of Leaves” in Homer, Simonides, Horace, and Stobaeus. In D. Boedeker & D. Sider (a cura di), The New Simonides. Contexts of Praide and Desire (pp. 272- 288). Oxford: University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780195137675.003.0019
Sileo, N. (2022). “Nota quasi soltanto agli eruditi”. La Satira sopra le donne prima del volgarizzamento leopardiano. Filologia antica e moderna, 53, 303-318.
Sole, A. (2001). Verso l’”Islandese”: la traduzione leopardiana di due frammenti di Simonide di Amorgo. Giornale storico della letteratura italiana, 178, 321-350.
Stasi, B. (2010). La morale della favola: le traduzioni da Simonide nei Canti leopardiani. In A. Carozzini (a cura di), Teorie e forme del tradurre in versi nell’Ottocento fino a Carducci (pp. 235-251). Galatina: Congedo.
Stephanus, H. (1626). Pindari “Olympia, Pythia, Nemea, Istmia, caeterumque octo lyricorum carmina ex ricognitione Henrici Stephani”. Genevae: Oliua Pauli Stephani.
Timpanaro, S. (1965). Classicismo e illuminismo nelll’Ottocento italiano. Pisa: Nistri-Lischi.
West, M.L. (a cura di) (1992). Iambi et elegi Graeci ante Alexandrum cantati, vol. 2: Callinus, Mimnermus, Semonides, Solon, Tyrtaeus, Minora adespota. Editio altera aucta atque emendata. Oxford: Clarendon Press.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Nicola Sileo
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).