Słowa kluczowe
pragmatic function
polyfunctionality
definitional gloss
conversational formula
Jak cytować
Abstrakt
Our proposal forms part of a larger research programme in lexicography that seeks to describe conversational formulae involving pragmatic functions. Such an undertaking is particularly challenging when viewed from a contrastive perspective. Although its value has sometimes been questioned, the definitional gloss remains an essential element of lexicographical work: this leads the lexicographer to develop a better understanding of intralinguistic polyfunctionality and provides crucial information that allows for comparison with expressions in other languages. Using the French formulae ‘je suis désolé’ / ‘désolé’ and the Polish formula ‘przepraszam’ as examples, we will present our methodology for writing definitional glosses for this type of formula.
Bibliografia
Anscombre, J.-C. (1980). Voulez-vous dériver avec moi ? Communications, 32, 61-124. https://www.persee.fr/doc/comm_0588-8018_1980_num_32_1_1482 DOI: https://doi.org/10.3406/comm.1980.1482
Beeching, K. (2019). Apologies in French and English: An insight into conventionalisation andim/politeness. Journal of Pragmatics, 142, 281-291. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pragma.2019.01.014
Bellachab, A. & Galatanu, O. (2011). Ancrage culturel sémantique et conceptuel des actes de langage. In D. Groux (éd.), Classe de langue et culture(s) : vers l’interculturalité (pp. 141-160). Paris : L’Harmattan.
Blum-Kulka, S. & Olshtain, E. (1984). Requests and apologies: A cross-cultural study of speech act realization patterns (CCSARP). Applied Linguistics, 5 (3), 196-213. DOI: https://doi.org/10.1093/applin/5.3.196
Brown, P. & Levinson, S.C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge : Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511813085
Diwersy, S. et al. (2021). La phraséologie du roman contemporain dans les corpus et les applications de la PhraseoBase. Corpus, 22. DOI: https://doi.org/10.4000/corpus.6101
Dostie, G. (2019). Paramètres pour définir et classer les phrases préfabriquées : La vengeance est un plat qui se mange froid. Bon appétit ! Cahiers de lexicologie, 114, 27-61.
Fléchon, G., Frassi, P. & Polguère, A. (2012). Les pragmatèmes ont-ils un charme indéfinissable ? In P. Ligas & P. Frassi (éds.), Lexiques. Identités. Cultures (pp. 81-104). Verona : QuiEdit.
Galatanu, O. (2011). Les valeurs affectives des « marqueurs illocutionnaires » en français et en anglais. Les « holophrases », une approche sémantico-discursive. In S. Hancil (éd.), Marqueurs discursifs et subjectivité (pp. 173-188). Rouen : Presses Universitaires de Rouen.
Goffman, E. (1967). Interaction ritual: Essays in face-to-face behavior. Chicago, IL : Aldine Publishing Company.
Grossmann, F. & Krzyżanowska, A. (2018). Comment s’excuser en français et en polonais : étude pragma-sémantique. Neophilologica, 30, 88-107. DOI: https://doi.org/10.31261/NEO.2018.30.06
Grossmann, F., Krzyżanowska, A. & Miladi, L. (2021). Ça craint ! C’est le bordel ! Analyser les formules expressives dans une perspective contrastive. Lexique, 29, 39-56. DOI: https://doi.org/10.54563/lexique.96
Grossmann, F. & Krzyżanowska, A. (2022). Désambiguïsation et description lexicographique des formules expressives de la conversation. Lingvisticæ Investigationes, 45, 125-148. DOI: https://doi.org/10.1075/li.00070.gro
Krzyżanowska, A., Grossmann, F. & Kwapisz-Osadnik, K. (2021). Les formules expressives de la conversation. Analyse contrastive : français – polonais – italien. Lublin : Episteme.
Lew, R. (2004). Which dictionary for whom? Receptive use of bilingual, monolingual and semi-bilingual dictionaries by Polish learners of English. Poznań : Motivex.
Lubecka, A. (2000). Requests, invitations, apologies, and compliments in American English and Polish: A cross-cultural communication perspective. Kraków : Księgarnia Akademicka.
Marcjanik, M. (2002). Polska grzeczność językowa. Kielce : Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.
Mel’čuk, I. & Polguère, A. (2016). La définition lexicographique selon la Lexicologie Explicative et Combinatoire. Cahiers de Lexicologie, 109, 61-91. https://classiques-garnier.com/cahiers-de--lexicologie-2016-2-n-109-la-definition-la-definition-lexicographique-selon-la-lexicologieexplicative-et-combinatoire.html
Ogiermann, E. (2012). About Polish politeness. In L. Ruiz de Zarobe & Y. Ruiz de Zarobe (éds.), Speech acts and politeness across languages and cultures (pp. 27-52). Bern : Peter Lang.
Olshtain, E. & Cohen, A. (1983). Apology: A speech act set. In N. Wolfson & E. Judd (éds.), Sociolinguistics and language acquisition (pp. 18-36). Rowley, MA : Newbury House.
Pordeus Ribeiro, M. (2018). Une sémantique discursive en contraste : proposition d’une étude de vocabulaire politique en français et en portugais. Langages, 210, 87-104. https://shs.cairn.info/revuelangages-2018-2-page-87?lang=fr DOI: https://doi.org/10.3917/lang.210.0087
Smith, A. (2022). Lexicographie bilingue des actes de langage stéréotypés : la question du sens. Langages, 225, 113-125. DOI: https://doi.org/10.3917/lang.225.0113
Suszczyńska, M. (1999). Apologizing in English, Polish and Hungarian, different languages, different strategies. Journal of Pragmatics, 31, 1053-1065. DOI: https://doi.org/10.1016/S0378-2166(99)00047-8
Tutin, A. (2019). Phrases préfabriquées des interactions : quelques observations sur le corpus CLAPI.
Cahiers de lexicologie, 114, 63-91. https://classiques-garnier.com/cahiers-de-lexicologie-2019-1-n-114-les-phrases-prefabriquees-sens-fonctions-usages-phrases-prefabriquees-des-interactionsquelques-observations-sur-le-corpus-clapi.html
Tutin, A. (2022). Le projet PREFAB [en ligne]. https://anr.fr/Projet-ANR-22-CE54-0013
Wiegand, H.E. (2002). Zur Äquivalenz in der zweisprachigen Lexikographie. Kritik und Vorschläge. Studien zur zweisprachigen Lexikographie mit Deutsch VIII, 93-110.
Wierzbicka, A. (2001). A culturally salient Polish emotion: Przykro [‘pshickro]. International Journal of Group Tensions, 30 (1), 3-27. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1026697815334 DOI: https://doi.org/10.1023/A:1026697815334
Żmigrodzki, P. (2009). Wprowadzenie do leksykografii. Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Francis Grossmann, Anna Krzyżanowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).