Słowa kluczowe
Digital humanities
Artificial intelligence
French-Chinese
Jak cytować
Abstrakt
This article offers a comparative study of the development of computational lexicography in France and China, analyzing their historical trajectories, institutional frameworks, and technological orientations. In France, the discipline is rooted in an academic tradition structured around major infrastructures such as the ATILF, the TLFi, Frantext, and the CNRTL, with a strong emphasis on digital humanities, data standardization (XML/TEI, LLOD), and interoperability, particularly through tools and models such as NooJ and OntoLex-Lemon. In China, development, although more recent, has been rapid since the 1980s and is based on the creation of massive corpora, semantic databases such as HowNet, and the increasing integration of artificial intelligence and large language models into lexicographical production. The comparison highlights two complementary approaches: a heritage-based and methodologically rigorous tradition in France, and a pragmatic, technology-driven dynamic in China, paving the way for multilingual, and interconnected digital lexicography.
Bibliografia
Aquino-Weber, D. & Greub, Y. (éds.). (2020). La lexicographie informatisée : les vocabulaires nationaux dans un contexte européen. Berne : Académie suisse des sciences humaines et sociales.
Baisa, V. et al. (2019). Automating dictionary production: a Tagalog – English – Korean dictionary from scratch. In Electronic Lexicography in the 21st Century. eLex Proceedings (pp. 805-818). Brno : Lexical Computing CZ.
Béjoint, H. (1994). Langue populaire américaine et dictionnaires : quelques remarques sociolexicographiques. Revue française d’études américaines, 60, 117-124. DOI: https://doi.org/10.3406/rfea.1994.1533
Béjoint, H. (2007). Informatique et lexicographie de corpus : les nouveaux dictionnaires. Revue française de linguistique appliquée, XII (1), 7-23. DOI: https://doi.org/10.3917/rfla.121.0007
Boguraev, B. & Briscoe, T. (1989). Computational lexicography for natural language processing. London : Longman.
Bosque-Gil, J. & Gracia, J. (2019). The OntoLex-Lemon lexicography module. W3C Community Group Final Report. https://www.w3.org/2019/09/lexicog/
Chen, L. (2021). Analyse comparative des expressions idiomatiques en chinois et en français (relatives au corps humain et aux animaux) [thèse de doctorat]. Cergy Paris Université.
Chen, L. (2026, à paraître). Nouvelles réflexions et perspectives sur la métalexicographie contemporaine : une analyse contrastive entre le chinois, le français et l’anglais. Paris : Honoré Champion, collection Lexica.
De Schryver, G.-M. (2023a). Generative AI and lexicography: The current state of the art using ChatGPT. International Journal of Lexicography, 36 (4), 1-33. DOI: https://doi.org/10.1093/ijl/ecad021
De Schryver, G.-M. (2023b). Lexicographers’ dreams in the electronic-dictionary age. International Journal of Lexicography, 16 (2), 143-199. https://www.researchgate.net/publication/31424125_Lexicographers%27_Dreams_in_the_Electronic-Dictionary_Age DOI: https://doi.org/10.1093/ijl/16.2.143
De Schryver, G.-M. & Joffe, D. (2023). The end of lexicography, welcome to the machine: On how ChatGPT can already take over all of the dictionary maker’s tasks. 20th CODH Seminar, Tokyo. http://codh.rois.ac.jp/seminar/lexicography-chatgpt-20230227/
Feng, Z.W. 冯志伟. (2001). 计算语言学基础 [Jìsuàn yǔyán xué jīchǔ, Fondements de la linguistique informatique]. Pékin : Commercial Press.
Feng, Z.W. 冯志伟. (2011). 计算语言学的历史回顾与现状分析 [Jìsuàn yǔyán xué de lìshǐ huígù yǔ xiànzhuàng fēnxī, Rétrospective historique et état actuel de la linguistique computationnelle]. Langues étrangères (Journal of Shanghai International Studies University), 1, 91-97.
Gasiglia, N. (2020). Étude généalogique d’articles dictionnairiques affichés par Google. Academic Journal of Modern Philology, 9, 91-105. https://ajmp.uwr.edu.pl/wp-content/uploads/sites/39/2020/12/J_8_Gasiglia.pdf
Gasiglia, N. (2021). Identification des articles dictionnairiques non référencés fournis par google.fr. Éla. Études de linguistique appliquée, 201, 63-89. DOI: https://doi.org/10.3917/ela.201.0064
Gottlieb, H., Mogensen, J.E. & Zettersten, A. (2005). Symposium on lexicography XI: Proceedings of the eleventh international symposium on lexicography, May 2-4, 2002, University of Copenhagen. Lexicographica Series Maior 115. Berlin : De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110928310
Jacquet-Pfau, J. (2005). Pour un nouveau dictionnaire informatisé. Éla. Études de linguistique appliquée, 137 (1), 51-71. DOI: https://doi.org/10.3917/ela.137.0051
Jakubíček, M. & Rundell, M. (2023). The end of lexicography? Can ChatGPT outperform current tools for post-editing lexicography? In Electronic Lexicography in the 21st Century (eLex 2023) Proceedings (pp. 508-523). Brno : Lexical Computing CZ.
Kilgarriff, A. & Pavel, R. (2010). Semi-automatic dictionary drafting. In G.-M. De Schryver (éd.), A way with words: Recent advances in lexical theory and analysis. A festschrift for Patrick Hanks (pp. 299-312). Kampala : Menha Publishers.
Landau, S.I. (2001). Dictionaries: The art and craft of lexicography. Cambridge : Cambridge University Press.
Lew, R. (2015). Research into the use of online dictionaries. International Journal of Lexicography, 28 (2), 232-253. DOI: https://doi.org/10.1093/ijl/ecv010
Lew, R. (2023). ChatGPT as a COBUILD lexicographer. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 1-10. https://www.nature.com/articles/s41599-023-02119-6 DOI: https://doi.org/10.1057/s41599-023-02119-6
Lin, X. 林杏光. (1999). 词汇语义和计算语言学 [Cíhuì yǔyì hé jìsuàn yǔyán xué, Sémantique lexicale et linguistique computationnelle]. Pékin : Éditions Yuwen.
Mangeot, M., Sèrasset, G. & Lafourcade, M. (2003). Construction collaborative d’une base lexicale multilingue : le projet Papillon. Traitement automatique des langues. https://hal.science/hal-00340723v1
Martin, R. (2008). Perspectives de la lexicographie informatisée. In J. Durand, B. Habert & B. Laks (éds.), Congrès Mondial de Linguistique Française – CMLF’08 (pp. 1251-1256). Paris : Institut de Linguistique Française. DOI: https://doi.org/10.1051/cmlf08332
Merken, S. (2023). New York lawyers sanctioned for using fake ChatGPT cases in legal brief. Reuters. https://www.reuters.com/legal/new-york-lawyers-sanctioned-using-fake-chatgpt-cases-legalbrief-2023-06-22/
Meyer, C.M. (2018). Kollaborative Lexikografie: Strukturen, Dynamik und Zusammensetzung gemeinschaftlich erarbeiteter Wortschätze. In S. Engelberg et al. (éds.), Wortschätze: Dynamik, Muster, Komplexität (pp. 293-310). Berlin/Boston : De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110579963-016
Molinari, C. (2021). La lexicographie numérique : un nouvel outil pour l’enseignement du FLE ? Éla. Études de linguistique appliquée, 201 (1), 27-47. DOI: https://doi.org/10.3917/ela.201.0028
Molinari, C. & Vincent, N. (éds.). (2021). Dictionnaires et culture numérique dans l’espace francophone 2. Perspectives pragmatiques de la description numérique du français. Paris: Didier-Érudition / Klincksieck.
Murano, M. (2019). Les dictionnaires collaboratifs et la phraséologie : de la description du patrimoine existant à l’invention de nouvelles séquences figées. Éla. Études de linguistique appliquée, 194, 193-209. DOI: https://doi.org/10.3917/ela.194.0193
Müller-Spitzer, C. (éd.) (2014). Using online dictionaries. Berlin & Boston : De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110341287
Oger, C. (2021). Faire référence. La construction de l’autorité dans le discours des institutions. Paris: EHESS.
Pentzold, C. (2011). Imagining the Wikipedia community: What do Wikipedia authors mean when they write about their ‘community’? New Media & Society, 13 (5), 704–721. DOI: https://doi.org/10.1177/1461444810378364
Pierrel, J.-M. (2010). À la découverte d’un trésor : le mariage de l’informatique et de la lexicographie au service de la valorisation de la langue française. Revue française de linguistique appliquée, XV (1), 103-118.
Polguère, A. (2000). Towards a theoretically-motivated general public dictionary of semantic derivations and collocations for French. In U. Heid et al. (éds.), Proceedings of the 9th EURALEX International Congress (pp. 517-527). Stuttgart : Institut für Maschinelle Sprachverarbeitung.
Polguère, A. (2009). Lexical systems: graph models of natural language lexicons. Language Resources and Evaluation, 43 (1), 41-55. https://link.springer.com/article/10.1007/s10579-008-9078-4 DOI: https://doi.org/10.1007/s10579-008-9078-4
Polguère, A. (2014). From writing dictionaries to weaving lexical networks. International Journal of Lexicography, 27 (4), 396-418. DOI: https://doi.org/10.1093/ijl/ecu017
Pruvost, J. (2000). Dictionnaires et nouvelles technologies. Paris : PUF.
Pruvost, J. (2004). Des dictionnaires de langue française et des nouvelles technologies d’hier à aujourd’hui. In F. Argod-Dutard (dir.), Quelles perspectives pour la langue française ? (pp. 137-172). Bordeaux : Presses universitaires de Bordeaux. DOI: https://doi.org/10.4000/books.pur.31795
Rundell, M. & Kilgarriff, A. (2011). Automating the creation of dictionaries: where will it all end? In F. Meunier et al. (éds.), A taste for corpora. A tribute to Sylviane Granger (pp. 257-281). Amsterdam & Philadelphia : John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/scl.45.15run
Zhang, Y. 章宜华. (2013). 计算词典学 [Jìsuàn cídiǎn xué, Computational Lexicography]. Pékin : Commercial Press, coll. « Bibliothèque des études lexicographiques ».
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Lian Chen
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).