Ewangelia starości w nauczaniu papieży XXI wieku
Okładka czasopisma Teologia i Moralność, tom 20, nr 3(40), rok 2025, tytuł Aktualność Ewangelii życia
PDF

Słowa kluczowe

rodzina
starość
życie
Ewangelia starości
Ewangelia życia
Kościół

Jak cytować

Brzeziński, M. (2025). Ewangelia starości w nauczaniu papieży XXI wieku. Teologia I Moralność, 20(3(40), 121–143. https://doi.org/10.14746/TIM.2025.40.3.8

Abstrakt

Zachodzące zmiany demograficzne i społeczne pokazują nam w ostatnich latach starzenie się społeczeństwa. Coraz więcej mamy osób starszych, wymagających troski i opieki i coraz mniej liczne staje się młode pokolenie. Konsekwencje takiego stanu rzeczy dotykają bezpośrednio rodzin, jak też życia społecznego i eklezjalnego. W życiu Kościoła widzimy to m.in. na przykładzie papieży, którzy pełnili posługę na Stolicy Piotrowej w XXI wieku – Jana Pawła II, Benedykta XVI, Franciszka i obecnie Leona XIV. W swoim nauczaniu często podejmowali temat starości, obecności osób starszych w życiu rodzinnym, społecznym i eklezjalnym, relacji międzypokoleniowej, ich zaangażowania i aktywności, mimo zmniejszających się sił. Temat ten był i jest podejmowany także przez wielu autorów. W nauczaniu papieży XXI wieku można też dostrzec elementy pozwalające na sformułowanie w pozytywny sposób tego okresu życia i analogicznie, jak używamy terminu Ewangelia życia posłużyć się także sformułowaniem terminu Ewangelia starości. Ewangelia, a więc dobra nowina o tym okresie życia. Dostrzegając trudności starości chcemy też, poprzez analizę teologiczno-pastoralną nauczania papieskiego XXI, wieku ukazać piękno i pozytywne aspekty tego czasu i że możemy używać takiego określenia, by docenić wartość osób starszych w życiu rodzinnym, eklezjalnym, społecznym i wskazać potrzebę głoszenia Ewangelii starości jako integralnej części Dobrej Nowiny o miłości Boga do człowieka, a nade wszystko integralnej części Ewangelii życia. Jest to też wyzwanie moralne, by traktować starszych z należną im godnością, a także by postawa wobec starszych była wypełnieniem wymagań moralnych, płynących z przykazania „czcij ojca swego i matkę swoją” oraz przykazania miłości bliźniego. To także wyzwanie duszpasterskie, by osoby starsze były docenione w życiu Kościoła i w życiu rodzinnym. Warto też zwrócić uwagę na potrzebę zaangażowania osób starszych w misję głoszenia Ewangelii starości – do czego zachęca papieskie nauczanie.

https://doi.org/10.14746/TIM.2025.40.3.8
PDF

Bibliografia

Benedykt XVI. 2005a. Omelia per l’inizio del ministero Petrino del Vescovo di Roma. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/homilies/2005/documents/hf_ben-xvi_hom_20050424_inizio-pontificato.html.

Benedykt XVI. 2005b. Omelia durante la visita pastoralne nella parrocchia romana Santa Maria Consolatrice. Dostęp: 18.07.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/homilies/2005/documents/hf_ben-xvi_hom_20051218_santa-maria-consolatrice.html.

Benedykt XVI. 2006. Discorso durante l’incontro festivo e testimoniale durante L’incontro Mondiale con le Famiglie. Dostęp: 18.08.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/speeches/2006/july/documents/hf_ben-xvi_spe_20060708_incontro-festivo.html.

Benedykt XVI. 2009. Encyklika „Caritas in veritate”.

Benedykt XVI. 2012. Discorso durante la visita alla casa-famiglia „Viva gli anziani” gestita dalla comunità di Sant’Egidio. Dostęp: 23.02.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/speeches/2012/november/documents/hf_ben-xvi_spe_20121112_viva-anziani.html.

Brzeziński Mirosław. 2012. „O czci i szacunku wobec ludzi starszych na kanwie Listu do osób w podeszłym wieku Jana Pawła II”. Roczniki Nauk o Rodzinie, 4(59): 253–266.

Brzeziński Mirosław. 2023. „The Value of Old Age in the Teaching of Pope Francis”. Religions, 14(12): 1463. DOI: https://doi.org/10.3390/rel14121463

Brzeziński Mirosław. 2024. „Old Age in the Perspective of Faith: Elderly People in the Life of the Church”. Religions, 15(7): 875. DOI: https://doi.org/10.3390/rel15070875

Dykasteria ds. Świeckich, Rodziny i Życia. 2020. Conlusionie del Congresso internazionale di pastorale degli anziani organizzato dal Dicastero per i Laici, la Famiglia e la Vita „La ricchezza degli anni”. Dostęp: 17.02.2025. https://www.laityfamilylife.va/content/laityfamilylife/it/eventi/2020/la-ricchezza-degli-anni/conclusioni.html.

Dykasteria Nauki Wiary. 2024. Deklaracja „Dignitas infinita” o godności człowieka. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20240402_dignitas-infinita_pl.html.

Franciszek. 2013. Adhortacja „Evangelii gaudium”.

Franciszek. 2014. Przemówienie podczas spotkania z ludźmi starszymi. Dostęp: 20.07.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2014/september/documents/papa-francesco_20140928_incontro-anziani.html.

Franciszek. 2015a. Katecheza podczas Audiencji generalnej. Dostęp: 21.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/audiences/2015/documents/papa-francesco_20150311_udienza-generale.html.

Franciszek. 2015b. Przemówienie podczas święta rodziny i modlitewnego czuwania. Dostęp: 21.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/september/documents/papa-francesco_20150926_usa-festa-famiglie.html.

Franciszek. 2016. Adhortacja „Amoris laetitia”.

Franciszek. 2019. Adhortacja „Christus vivit”.

Franciszek. 2020a. Encyklika „Fratelli tutti”.

Franciszek. 2020b. Discorso ai partecipanti al I Congresso Internazionale di Pastorale degli Anziani sul tema „La ricchezza degli anni”. Dostęp: 10.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2020/january/documents/papa-francesco_20200131_congresso-pastoraleanziani.html.

Franciszek. 2021. Orędzie na I światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20210531-messaggio-nonni-anziani.html.

Franciszek. 2022a. Katecheza o starości 2. Długowieczność – symbol i szansa. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/audiences/2022/documents/20220302-udienza-generale.html.

Franciszek. 2022b. Orędzie na II Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20220503-messaggio-nonni-anziani.html.

Franciszek. 2022ac. Catechesi sulla Vecchiaia: 4. Il congedo e l’eredità: memoria e testimonianza. Dostęp: 20.07.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220323-udienza-generale.html.

Franciszek. 2022bd. Catechesi sulla Vecchiaia – 6. „Onora il padre e la madre”: l’amore per la vita vissuta, Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220420-udienza-generale.html.

Franciszek. 2022ce. Catechesi sulla Vecchiaia: 14. Il lieto servizio della fede che si apprende nella gratitudine (cfr. Mc 1,29–31). Dostęp: 15.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220615-udienza-generale.html.

Franciszek. 2022df. Catechesi sulla Vecchiaia: 15. Pietro e Giovanni. Dosptęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220622-udienza-generale.html.

Franciszek. 2022eg. Catechesi sulla Vecchiaia – 17. L’„Antico dei giorni”. La vecchiaia rassicura sulla destinazione alla vita che non muore più. Dostęp: 10.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220817-udienza-generale.html.

Franciszek. 2023. Orędzie na III Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20230531-messaggio-nonni-anziani.html.

Franciszek. 2024. Orędzie na IV Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20240425-messaggio-nonni-anziani.html.

Franciszek. 2025. Tekst przemówienia przygotowanego na modlitwę Anioł Pański. Dostęp: 27.08.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/angelus/2025/documents/20250316-angelus.html.

Haas John. 2020. „Człowieczeństwo rodzi się na łonie rodziny”. W: W trosce o dobro małżeństwa i rodziny. T. VI. Przekaz wiary w rodzinie, red. Mirosław Brzeziński, 151–155. Lublin: Wyd. KUL.

Jan Paweł II. 1980. Discorso durante l’incontro con gli anziani al Monaco di Baviera. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/speeches/1980/november/documents/hf_jp_ii_spe_19801119_anziani-monaco.html.

Jan Paweł II. 1981. Adhortacja apostoska „Familiaris consortio”.

Jan Paweł II. 1991a. Encyklika „Centesimus annus”.

Jan Paweł II. 1991b. Lettera a tutti i Vescovi della Chiesa sulla intangibilità della vita umana. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/letters/1991/documents/hf_jp-ii_let_19910519_vangelo-vita.html.

Jan Paweł II. 1994. List do rodzin „Gratissimam sane”.

Jan Paweł II. 1995. Encyklika „Evangelium vitae”.

Jan Paweł II. 1999. List do osób w podeszłym wieku.

Jan Paweł II. 2002. Lettera ai partecipanti alla II Assemblea Mondiale sull’Invecchiamento. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/letters/2002/documents/hf_jp-ii_let_20020410_assembly-ageing.pdf.

Kongregacja Nauki Wiary. 1980. Deklaracja o eutanazji „Iura et bona”.

Kućko Wojciech. 2022. Sztuka radosnego starzenia się. Papieża Franciszka lekcje na temat seniorów na podstawie cyklu katechez środowych z 2022 roku. W: W trosce o Kościół i rodzinę. Księga Jubileuszowa dedykowana ks. prof. Adamowi Skreczce z okazji 40-lecia święceń kapłańskich i 30-lecia pracy dydaktyczno-naukowej na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, red. Mieczysław Ozorowski, 381–402. Warszawa: Wyd. UKSW.

Leon XIV. 2025a. Orędzie na V Światowy Dzień Dziadków i Osób starszych. Dostęp 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/messages/grandparents/documents/20250626-messaggio-nonni-anziani.html.

Leon XIV. 2025b. Homilia podczas jubileuszu rodzin, dzieci, dziadków i osób starszych. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/homilies/2025/documents/20250601-omelia-giubileo-famiglie.html.

Leon XIV. 2025c. Słowo po modlitwie Anioł Pański. Dostęp: 19.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/angelus/2025/documents/20250727-angelus.html

Papieska Akademia Życia. 2021. La vecchiaia: il nostro futuro. La condizione degli anziani dopo la pandemia. Dostęp: 28.08.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_academies/acdlife/documents/rc_pont-acd_life_doc_20210202_vecchiaia-nostrofuturo_it.html.

Papieska Rada ds. Świeckich. 1998. La dignita dell’anziano e la sua missione nella Chiesa e nel mondo. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/laity/documents/rc_pc_laity_doc_05021999_older-people_it.html.

Sobór Watykański II. 1965. Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”.

Stolica Apostolska. 1983. Karta Praw Rodziny.

Zimowski Zygmunt. 2012. Dio Ha visitato il suo popolo. Sulla via dell’uomo che soffre. Libreria Editrice Vaticana, Cittàdel Vaticano.