Abstrakt
Zachodzące zmiany demograficzne i społeczne pokazują nam w ostatnich latach starzenie się społeczeństwa. Coraz więcej mamy osób starszych, wymagających troski i opieki i coraz mniej liczne staje się młode pokolenie. Konsekwencje takiego stanu rzeczy dotykają bezpośrednio rodzin, jak też życia społecznego i eklezjalnego. W życiu Kościoła widzimy to m.in. na przykładzie papieży, którzy pełnili posługę na Stolicy Piotrowej w XXI wieku – Jana Pawła II, Benedykta XVI, Franciszka i obecnie Leona XIV. W swoim nauczaniu często podejmowali temat starości, obecności osób starszych w życiu rodzinnym, społecznym i eklezjalnym, relacji międzypokoleniowej, ich zaangażowania i aktywności, mimo zmniejszających się sił. Temat ten był i jest podejmowany także przez wielu autorów. W nauczaniu papieży XXI wieku można też dostrzec elementy pozwalające na sformułowanie w pozytywny sposób tego okresu życia i analogicznie, jak używamy terminu Ewangelia życia posłużyć się także sformułowaniem terminu Ewangelia starości. Ewangelia, a więc dobra nowina o tym okresie życia. Dostrzegając trudności starości chcemy też, poprzez analizę teologiczno-pastoralną nauczania papieskiego XXI, wieku ukazać piękno i pozytywne aspekty tego czasu i że możemy używać takiego określenia, by docenić wartość osób starszych w życiu rodzinnym, eklezjalnym, społecznym i wskazać potrzebę głoszenia Ewangelii starości jako integralnej części Dobrej Nowiny o miłości Boga do człowieka, a nade wszystko integralnej części Ewangelii życia. Jest to też wyzwanie moralne, by traktować starszych z należną im godnością, a także by postawa wobec starszych była wypełnieniem wymagań moralnych, płynących z przykazania „czcij ojca swego i matkę swoją” oraz przykazania miłości bliźniego. To także wyzwanie duszpasterskie, by osoby starsze były docenione w życiu Kościoła i w życiu rodzinnym. Warto też zwrócić uwagę na potrzebę zaangażowania osób starszych w misję głoszenia Ewangelii starości – do czego zachęca papieskie nauczanie.
Bibliografia
Benedykt XVI. 2005a. Omelia per l’inizio del ministero Petrino del Vescovo di Roma. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/homilies/2005/documents/hf_ben-xvi_hom_20050424_inizio-pontificato.html.
Benedykt XVI. 2005b. Omelia durante la visita pastoralne nella parrocchia romana Santa Maria Consolatrice. Dostęp: 18.07.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/homilies/2005/documents/hf_ben-xvi_hom_20051218_santa-maria-consolatrice.html.
Benedykt XVI. 2006. Discorso durante l’incontro festivo e testimoniale durante L’incontro Mondiale con le Famiglie. Dostęp: 18.08.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/speeches/2006/july/documents/hf_ben-xvi_spe_20060708_incontro-festivo.html.
Benedykt XVI. 2009. Encyklika „Caritas in veritate”.
Benedykt XVI. 2012. Discorso durante la visita alla casa-famiglia „Viva gli anziani” gestita dalla comunità di Sant’Egidio. Dostęp: 23.02.2025. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/it/speeches/2012/november/documents/hf_ben-xvi_spe_20121112_viva-anziani.html.
Brzeziński Mirosław. 2012. „O czci i szacunku wobec ludzi starszych na kanwie Listu do osób w podeszłym wieku Jana Pawła II”. Roczniki Nauk o Rodzinie, 4(59): 253–266.
Brzeziński Mirosław. 2023. „The Value of Old Age in the Teaching of Pope Francis”. Religions, 14(12): 1463. DOI: https://doi.org/10.3390/rel14121463
Brzeziński Mirosław. 2024. „Old Age in the Perspective of Faith: Elderly People in the Life of the Church”. Religions, 15(7): 875. DOI: https://doi.org/10.3390/rel15070875
Dykasteria ds. Świeckich, Rodziny i Życia. 2020. Conlusionie del Congresso internazionale di pastorale degli anziani organizzato dal Dicastero per i Laici, la Famiglia e la Vita „La ricchezza degli anni”. Dostęp: 17.02.2025. https://www.laityfamilylife.va/content/laityfamilylife/it/eventi/2020/la-ricchezza-degli-anni/conclusioni.html.
Dykasteria Nauki Wiary. 2024. Deklaracja „Dignitas infinita” o godności człowieka. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_ddf_doc_20240402_dignitas-infinita_pl.html.
Franciszek. 2013. Adhortacja „Evangelii gaudium”.
Franciszek. 2014. Przemówienie podczas spotkania z ludźmi starszymi. Dostęp: 20.07.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2014/september/documents/papa-francesco_20140928_incontro-anziani.html.
Franciszek. 2015a. Katecheza podczas Audiencji generalnej. Dostęp: 21.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/audiences/2015/documents/papa-francesco_20150311_udienza-generale.html.
Franciszek. 2015b. Przemówienie podczas święta rodziny i modlitewnego czuwania. Dostęp: 21.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/speeches/2015/september/documents/papa-francesco_20150926_usa-festa-famiglie.html.
Franciszek. 2016. Adhortacja „Amoris laetitia”.
Franciszek. 2019. Adhortacja „Christus vivit”.
Franciszek. 2020a. Encyklika „Fratelli tutti”.
Franciszek. 2020b. Discorso ai partecipanti al I Congresso Internazionale di Pastorale degli Anziani sul tema „La ricchezza degli anni”. Dostęp: 10.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/speeches/2020/january/documents/papa-francesco_20200131_congresso-pastoraleanziani.html.
Franciszek. 2021. Orędzie na I światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20210531-messaggio-nonni-anziani.html.
Franciszek. 2022a. Katecheza o starości 2. Długowieczność – symbol i szansa. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/audiences/2022/documents/20220302-udienza-generale.html.
Franciszek. 2022b. Orędzie na II Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20220503-messaggio-nonni-anziani.html.
Franciszek. 2022ac. Catechesi sulla Vecchiaia: 4. Il congedo e l’eredità: memoria e testimonianza. Dostęp: 20.07.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220323-udienza-generale.html.
Franciszek. 2022bd. Catechesi sulla Vecchiaia – 6. „Onora il padre e la madre”: l’amore per la vita vissuta, Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220420-udienza-generale.html.
Franciszek. 2022ce. Catechesi sulla Vecchiaia: 14. Il lieto servizio della fede che si apprende nella gratitudine (cfr. Mc 1,29–31). Dostęp: 15.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220615-udienza-generale.html.
Franciszek. 2022df. Catechesi sulla Vecchiaia: 15. Pietro e Giovanni. Dosptęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220622-udienza-generale.html.
Franciszek. 2022eg. Catechesi sulla Vecchiaia – 17. L’„Antico dei giorni”. La vecchiaia rassicura sulla destinazione alla vita che non muore più. Dostęp: 10.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/it/audiences/2022/documents/20220817-udienza-generale.html.
Franciszek. 2023. Orędzie na III Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20230531-messaggio-nonni-anziani.html.
Franciszek. 2024. Orędzie na IV Światowy Dzień Dziadków i Osób Starszych. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/messages/nonni/documents/20240425-messaggio-nonni-anziani.html.
Franciszek. 2025. Tekst przemówienia przygotowanego na modlitwę Anioł Pański. Dostęp: 27.08.2025. https://www.vatican.va/content/francesco/pl/angelus/2025/documents/20250316-angelus.html.
Haas John. 2020. „Człowieczeństwo rodzi się na łonie rodziny”. W: W trosce o dobro małżeństwa i rodziny. T. VI. Przekaz wiary w rodzinie, red. Mirosław Brzeziński, 151–155. Lublin: Wyd. KUL.
Jan Paweł II. 1980. Discorso durante l’incontro con gli anziani al Monaco di Baviera. Dostęp: 20.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/speeches/1980/november/documents/hf_jp_ii_spe_19801119_anziani-monaco.html.
Jan Paweł II. 1981. Adhortacja apostoska „Familiaris consortio”.
Jan Paweł II. 1991a. Encyklika „Centesimus annus”.
Jan Paweł II. 1991b. Lettera a tutti i Vescovi della Chiesa sulla intangibilità della vita umana. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/letters/1991/documents/hf_jp-ii_let_19910519_vangelo-vita.html.
Jan Paweł II. 1994. List do rodzin „Gratissimam sane”.
Jan Paweł II. 1995. Encyklika „Evangelium vitae”.
Jan Paweł II. 1999. List do osób w podeszłym wieku.
Jan Paweł II. 2002. Lettera ai partecipanti alla II Assemblea Mondiale sull’Invecchiamento. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/it/letters/2002/documents/hf_jp-ii_let_20020410_assembly-ageing.pdf.
Kongregacja Nauki Wiary. 1980. Deklaracja o eutanazji „Iura et bona”.
Kućko Wojciech. 2022. Sztuka radosnego starzenia się. Papieża Franciszka lekcje na temat seniorów na podstawie cyklu katechez środowych z 2022 roku. W: W trosce o Kościół i rodzinę. Księga Jubileuszowa dedykowana ks. prof. Adamowi Skreczce z okazji 40-lecia święceń kapłańskich i 30-lecia pracy dydaktyczno-naukowej na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, red. Mieczysław Ozorowski, 381–402. Warszawa: Wyd. UKSW.
Leon XIV. 2025a. Orędzie na V Światowy Dzień Dziadków i Osób starszych. Dostęp 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/messages/grandparents/documents/20250626-messaggio-nonni-anziani.html.
Leon XIV. 2025b. Homilia podczas jubileuszu rodzin, dzieci, dziadków i osób starszych. Dostęp: 20.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/homilies/2025/documents/20250601-omelia-giubileo-famiglie.html.
Leon XIV. 2025c. Słowo po modlitwie Anioł Pański. Dostęp: 19.08.2025. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/angelus/2025/documents/20250727-angelus.html
Papieska Akademia Życia. 2021. La vecchiaia: il nostro futuro. La condizione degli anziani dopo la pandemia. Dostęp: 28.08.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_academies/acdlife/documents/rc_pont-acd_life_doc_20210202_vecchiaia-nostrofuturo_it.html.
Papieska Rada ds. Świeckich. 1998. La dignita dell’anziano e la sua missione nella Chiesa e nel mondo. Dostęp: 14.02.2025. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/laity/documents/rc_pc_laity_doc_05021999_older-people_it.html.
Sobór Watykański II. 1965. Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”.
Stolica Apostolska. 1983. Karta Praw Rodziny.
Zimowski Zygmunt. 2012. Dio Ha visitato il suo popolo. Sulla via dell’uomo che soffre. Libreria Editrice Vaticana, Cittàdel Vaticano.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Mirosław Brzeziński

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
