Słowa kluczowe
rodzina
strategia zadaniowego radzenia sobie
sytuacja konfliktu społecznego
Jak cytować
Abstrakt
Celem badań było poszukiwanie rodzinnych predyktorów strategii zadaniowego radzenia sobie dorastającej młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego. Badania przeprowadzono wśród 893 osób (468 dziewcząt i 425 chłopców) w wieku 13–15 lat. Posłużono się Skalą Postaw Rodzicielskich (SPR) Plopy, Kwestionariuszem do badania strategii radzenia sobie rodziców w sytuacji konfliktu społecznego (SRwSK) Boreckiej-Biernat i Kwestionariuszem do badania strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego (KSMK) Boreckiej-Biernat. Wśród rodzinnych uwarunkowań zadaniowego sposobu reagowania adolescenta na napięcie emocjonalne powstające w sytuacji konfliktowej istotny wpływ mają prawidłowe postawy wychowawcze rodziców wobec dorastającego dziecka oraz dostarczanie młodemu człowiekowi wzorów zadaniowego sposobu radzenia sobie rodziców w sytuacji konfliktu społecznego. Rezultaty tych badań stanowią wskazówki teoretyczne w opracowaniu strategii wychowawczych, kreujących jednostkę aktywną, zdolną do podejmowania wysiłków zmierzających do rozwiązania i przezwyciężania konfliktów oraz radzącą sobie w sposób racjonacjonalny z problemami dotyczącymi szkoły, kolegów i domu rodzinnego.
Bibliografia
Balawajder, Krystyna. 2010. “Zachowania uczestników konfliktu interpersonalnego.” In: Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież?, ed. Danuta Borecka-Biernat, 137–179. Warszawa: Wyd. Difin.
Balawajder, Krystyna. 2012. “Styles of behaviour in interpersonal conflict concept and research tool (Conflict behaviour questionnaire).” Polish Psychological Bulletin, 43(3): 233–243. DOI: https://doi.org/10.2478/v10059-012-0026-1
Bandura, Albert. 2007. Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: PWN.
Barani, Katarzyna, and Barbara Szmigielska. 2012. “Komunikacja zadaniowa miedzy matka a dzieckiem jako predyktor radzenia sobie dziecka przedszkolnego w sytuacjach trudnych.” Psychologia Rozwojowa, 3: 83–95.
Bedyńska, Sylwia, and Monika Książek. 2012. Praktyczny przewodnik wykorzystania modeli regresji oraz równań strukturalnych. Warszawa: Akademickie Sedno.
Bhattacharyya, Pratishtha, and Pradhan Rabindra Kumar. 2015. “Perceived paternal parenting style and proactive coping strategies of Indian adolescents.” International Journal of Psychological Studies, 7(2): 180–191. DOI: https://doi.org/10.5539/ijps.v7n2p180
Borecka-Biernat, Danuta. 2006. Strategie radzenia sobie młodzieży w trudnych sytuacjach społecznych. Psychospołeczne uwarunkowania. Wrocław: Wyd. U. Wr.
Borecka-Biernat, Danuta. 2012. “Kwestionariusz strategii radzenia sobie młodzieży w sytuacji konfliktu społecznego.” Psychologia Wychowawcza: 1–2: 86–118. DOI: https://doi.org/10.5604/00332860.1094162
Borecka-Biernat, Danuta. 2013. “Kwestionariusz strategii radzenia sobie rodziców w sytuacjach konfliktu społecznego w percepcji dziecka.” In: Drogi rozwoju psychologii wrocławskiej. Tom jubileuszowy z okazji 45-lecia studiów psychologicznych w Uniwersytecie Wrocławskim, ed. Maria Straś-Romanowska, 223–245. Wrocław: Wyd. U. Wr.
Branje, Susan. 2018, “Development of Parent – Adolescent Relationships: Conflict Interactions as a Mechanism of Change.” Child Dev Perspect, 12: 171–176. DOI: https://doi.org/10.1111/cdep.12278
Brzezińska, Anna, Karolina Appelt, and Beata Ziółkowska. 2016. Psychologia rozwoju człowieka. Sopot: GWP.
Ciupińska, Beata. 2011. “Konflikty dorastających z rówieśnikami.” In: Systemowe rozwiązywanie problemów przemocy i agresji w szkole, ed. Andrzej Rejzner, 100–118. Warszawa: Wyd. Comandor.
Cywińska, Małgorzata. 1998. “Styl wychowania w rodzinie a konflikty z rówieśnikami.” Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 6: 12–15.
Cywińska, Małgorzata. 2004. “Znaczenie konfliktów w życiu dzieci w młodszym wieku szkolnym.” Studia Edukacyjne, 6: 177–187.
Czerwińska-Jasiewicz, Maria. 2015. Psychologia rozwoju młodzieży w kontekście biegu ludzkiego życia. Warszawa: Difin.
De Wied, Minet, Susan Branje, and Wim Meeus. 2007. “Empathy and conflict resolution in friendship relations among adolescents.” Aggressive Behavior, 33(1): 48–55. DOI: https://doi.org/10.1002/ab.20166
Endler, Norman, Rachel Speer, Judith Johnson et al. 2000. “Controllability, coping, efficacy, and distress.” European Journal of Personality, 14(3): 245–264. DOI: https://doi.org/10.1002/1099-0984(200005/06)14:3<245::AID-PER375>3.3.CO;2-7
Garstka, Tomasz. 2011. „Konflikt pokoleń w domu i szkole.” Głos Nauczycielski, 8: 12.
Gurba, Ewa. 2020. “Konflikt rodziców z nastolatkami jako źródło doświadczanego stresu.” In: Oswojenie traumy. Przegląd zagadnień, ed. Alicja Senejko and Alina Czapiga, 125–144. Seria: Psychologia Traumy. Kraków: Impuls.
Januszewska, Elżbieta. 2001. “Style reagowania na stres w kontekście postaw rodzicielskich. Badania młodzieży w okresie adolescencji.” In: Rodzina: źródło życia i szkoła miłości, ed. Dorota Kornas-Biela, 311–344. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Klink, Jenna, Angela Byars-Winston, and Lori Bakken. 2008. “Coping efficacy and perceived family support: Potential factors for reducing stress in premedical students.” Medical Education, 42(6): 572–579. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.2008.03091.x
Kłusek-Wojciszke, Bożena. 2009. „Kwestionariusz stylów rozwiązywania konfliktów.” Czasopismo Psychologiczne, 15(1): 119–140.
Kobus, Kimberly and Reyes Olga. 2000. “A descriptive study of urban mexican american adolescents’perceived stress and coping.” Hispanic Journal of Behavioral Sciences, 22: 163–178. DOI: https://doi.org/10.1177/0739986300222002
Krok, Dariusz. 2007. “Strategie rozwiązywania konfliktów w systemie rodzinnym.” Roczniki Teologiczne, 54(10): 119–138.
Lachowska, Bogusława. 2010. “Style rozwiązywania konfliktów i ich efekty w relacji miedzy rodzicami i adolescentami – prezentacja narzędzi pomiaru.” In: Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczy. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież?, ed. Danuta Borecka-Biernat, 180–206. Warszawa: Wyd. Difin.
Laird, Robert, and Matthew Marrero. 2011. “Mothers’ knowledge of early adolescents’ activities following the middle school transition and pubertal maturation.” Journal of Early Adolescence, 31(2): 209–233. DOI: https://doi.org/10.1177/0272431609361202
Liberska, Hanna. 2002. “Rola identyfikacji z rodzicami dla rozwoju dziecka w okresie dojrzewania.” Małżeństwo i Rodzina, 1: 48–53.
McCarthy, Christopher, Richard Lambert, and Anne Seraphine. 2004. “Adaptive family functioning and emotion regulation capacities as predictors of college students’ appraisals and emotion valence following conflict with their Barents.” Cognition and Emotion, 18(1): 97–124. DOI: https://doi.org/10.1080/02699930244000417
Miłkowska, Grażyna. 2010. “Style rozwiązywania konfliktów przez młodzież gimnazjalną.” Rocznik Lubuski, 36(1): 199–214.
Pisula, Ewa, and Renata Sikora. 2008. “Wiek i płeć a radzenie sobie ze stresem przez młodzież w wieku 12–17 lat.” Przegląd Psychologiczny, 4: 405–422.
Plopa, Mieczysław. 2015. Psychologia rodziny. Teoria i badania. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Polak, Krzysztof. 2010. “Uczeń w sytuacji konfliktów szkolnych.” In: Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym. Jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież, ed. Danuta Borecka-Biernat, 23–39. Warszawa: Wyd. Difin.
Printz, Ronald, Sharon Foster, Ronald Kent et al. 2000. “Multivariate assesment of conflict in disstressed and nondistressed mother-adolescent dyads.” Journal of Applied Behavioral Analysis, 12: 691–700. DOI: https://doi.org/10.1901/jaba.1979.12-691
Riesch, Susan, Loretta Bush, Catherine Nelson et al. 2000. “Topics of conflict between parents and young adolescents.” Journal for Specialists in Pediatric Nursing, 5(1): 27–40. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1744-6155.2000.tb00083.x
Rostowska, Teresa. 1997. “Zgodność strategii radzenia sobie ze stresem u rodziców i ich dorosłych dzieci.” In: Psychospołeczne aspekty rozwoju człowieka, ed. Jan Rostowski, Teresa Rostowska and Iwona Janicka, 389–399. Łódź: Wyd. UŁ.
Stańkowski, Bogdan. 2009. Konflikt nauczyciel-uczeń Uzdrawianie relacji w świetle reguły 5R. Kraków: Wyd WAM.
Talik, Elżbieta. 2011. “Specyfika stresu szkolnego i strategie radzenia sobie z nim przez młodzież w okresie dorastania.” Horyzonty Psychologii, 1:127–137.
Trylińska-Tekielska, Elżbieta. 2007. „Rola dzieci i rodziców w rozwiązywaniu konfliktów rodzinnych.” Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 1: 21–33.
Tyszkowa, Maria. 1986. Zachowanie się dzieci w sytuacjach trudnych. Warszawa: PWN.
Węgłowska-Rzepa, Krystyna. 2010. “Style funkcjonowania młodzieży w sytuacjach społecznych – uwarunkowania temperamentalne i rodzinne.” In: Sytuacje konfliktu w środowisku rodzinnym, szkolnym i rówieśniczym: jak sobie radzą z nimi dzieci i młodzież?, ed. Danuta Borecka-Biernat, 243–259. Warszawa: Wyd. Difin.
Williams, Kristin, and Ann McGillicuddy-De Lisi. 2000. “Coping strategies in Adolescent.” Journal of Applied Developmental Psychology, 20: 537–549. DOI: https://doi.org/10.1016/S0193-3973(99)00025-8
Wolfrand, Uwe, Susanne Hempel, and Jeremy Miles. 2003. “Perceived parenting styles, depersonalisation, anxiety and coping behaviour in adolescents.” Personality and individual differences, 34(3): 521–532. DOI: https://doi.org/10.1016/S0191-8869(02)00092-2
Ziemska, Maria. 2009. Postawy rodzicielskie. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Danuta Borecka-Biernat
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.