Schlagworte
moralność małżeńska
sztuczna inteligencja
nowe technologie
Zitationsvorschlag
Abstract
Celem artykułu jest przedstawienie etycznych i duszpasterskich wyzwań, jakie stawiają przed współczesnym człowiekiem dynamicznie rozwijające się technologie biomedyczne oraz sztuczna inteligencja w obszarze sztucznych macic, wyznaczania czasu płodnego i niepłodnego w cyklu owulacyjnym oraz relacyjnych lub empatycznych systemów komputerowych. Wykorzystano metodę analizy literatury przedmiotu oraz teologicznomoralną i pastoralną analizę wybranych problemów według schematu widzieć-osądzić-działać. Wnioski wskazują na możliwość odwołania się do zdobyczy technologicznych w nauczaniu oraz zastosowania nowoczesnych narzędzi w duszpasterstwie, a także na konieczność profilaktyki i przeciwdziałania zagrożeniom. Podstawę do właściwego stosowania zdobyczy technologicznych stanowi nauczanie, zawarte w Encyklice Evangelium vitae oraz związanych z nią wypowiedziach Kościoła.
Literaturhinweise
Aguilera-Castrejon, Alejandro i in. 2021.„Ex utero mouse embryogenesis from pre-gastrulation to late organogenesis”. Nature, 593: 119–124. DOI: https://doi.org/10.1038/s41586-021-03416-3
Ali, Zoya E. i in. 2025. „Wearable intelligence: can we transform fertility tracking through digital innovation?”. Human Reproduction, 40(9): 1803–1806. DOI: https://doi.org/10.1093/humrep/deaf148
Aulbach, Linda. 2024. „What happens when humans fall in love with robots? Exploring the impact of empathic artificial intelligent applications”. Global Media Journal. Australian Edition, 17(1).
Bahado-Singh, Ray i in. 2019. „Artificial intelligence and amniotic fluid multiomics: prediction of perinatal outcome in asymptomatic women with short cervix”. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 54(1): 110–118. DOI: https://doi.org/10.1002/uog.20168
Belk, Russell. 2022. „Artificial emotions and love and sex doll service workers”. Journal of Service Research, 25(4): 521–536. DOI: https://doi.org/10.1177/10946705211063692
Bisconti, Piercosma. 2021. „Will sexual robots modify human relationships? A psychological approach to reframe the symbolic argument”. Advanced Robotics, 35(9): 561–571. DOI: https://doi.org/10.1080/01691864.2021.1886167
Bourne, Hannah, Thomas Douglas i Julian Savulescu. 2012. „Procreative beneficence and in vitro gametogenesis”. Monash Bioethics Review, 30: 29–48. DOI: https://doi.org/10.1007/BF03351338
Bulletti, Francesco Maria i in. 2023. „The Artificial Uterus: On the Way to Ectogenesis”. Zygote, 31(5): 457–467. DOI: https://doi.org/10.1017/S0967199423000175
Buskmiller, Cara, Christina Camilleri i Stephen Sammut. 2024. „Transuterine relocation of pregnant uterine horn segment in an exploratory rat model with implications for tubal ectopic pregnancy”. Scientific Reports, 14: 26738 (2024). DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-024-76986-7
Cameron Robert J. i in. 2025. „People cannot distinguish GPT-4 from a human in a Turing test”. W: Proceedings of the 2025 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (FAccT ’25). Association for Computing Machinery, 1615–1639. New York. DOI: https://doi.org/10.1145/3715275.3732108
Camporesi, Silvia. 2017. „Bioethics and Biopolitics: Presents and Futures of Reproduction”. Bioethical Inquiry, 14: 177–181. DOI: https://doi.org/10.1007/s11673-017-9787-8
Chatzikonstantinou, Dorothea i Alice Cavolo. 2025. „Artificial Womb Technology and Abortion. An Argument-Based Systematic Review”. Journal of Ethics and Emerging Technologies, 35: 1. DOI: https://doi.org/10.55613/jeet.v35i1.181
Chen, Zhengyu i in. 2025. „Revisiting Scaling Laws for Language Models: The Role of Data Quality and Training Strategies”. W: Proceedings of the 63rd Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics, t. 1, red. Wanxiang Che i in., 23881–23899. Vienna: Association for Computational Linguistics. DOI: https://doi.org/10.18653/v1/2025.acl-long.1163
Cudo, Andrzej i Emilia Zabielska-Mendyk. 2019. „Funkcjonowanie poznawcze a uzależnienie od Internetu – przegląd badań”. Psychiatria Polska, 53(1): 61–79. DOI: https://doi.org/10.12740/PP/82194
Dorobantu, Marius. 2022.„Artificial Intelligence as a Testing Ground for Key Theological Questions”. Zygon: Journal of Religion & Science, 57(4): 984–999. DOI: https://doi.org/10.1111/zygo.12831
Dykasteria Nauki Wiary. 2024. Deklaracja „Dignitas infinita” o godności człowieka.
Dykasteria Nauki Wiary i Dykasteria ds. Kultury i Edukacji. 2025. Nota na temat relacji pomiędzy sztuczną inteligencją a inteligencją ludzką „Atiqua et nova”.
Faggioni, Maurizio Pietro. 2016. La vita nelle nostre mani. Manuale di bioetica teologica. Bologna: Edizioni Dehoniane Bologna.
Fallon, Brian P. i George B. Mychaliska. 2021. „Development of an artificial placenta for support of prematureinfants: narrative review of the history, recent milestones, andfuture innovation”. Translational Pediatrics, 10(5): 1470–1485. DOI: https://doi.org/10.21037/tp-20-136
Fang, Cathy Mengying i in. 2025. How AI and Human Behaviors Shape Psychosocial Effects of Chatbot Use: A Longitudinal Randomized Controlled Study. Dostęp: 08.10.2025. https://arxiv.org/html/2503.17473v1.
Franciszek. 2016. Posynodalna adhortacja apostolska „Amoris laetitia” o miłości w rodzinie.
Franciszek. 2019. Życzenia Bożonarodzeniowe dla Kurii Rzymskiej.
Franciszek. 2020. Przemówienie do Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Akademii Pro Vita.
Ghadi, Yazeed Y. i. in. 2025. „Integration of wearable technology and artificial intelligence in digital health for remote patient care”. Journal of Cloud Computing, 14: 39. DOI: https://doi.org/10.1186/s13677-025-00759-4
Gibbons Tatjana i in. 2023. „Timed intercourse for couples trying to conceive”. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9: CD011345. D DOI: https://doi.org/10.1002/14651858.CD011345.pub3
Goleń, Jacek. 2013a. Motywy zawarcia małżeństwa sakramentalnego. Studium z duszpasterstwa rodzin wświetle badań narzeczonych. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Goleń, Jacek. 2013b. „Poradnictwo małżeńsko-rodzinne”. W: Duszpasterstwo rodzin. Refleksja naukowa i działalność pastoralna, red. Ryszard Kamiński, Grzegorz Pyźlak i Jacek Goleń, 378–393. Lublin: Bonus Liber.
Goleń, Jacek. 2022. „Ludzka seksualność w posoborowym nauczaniu Kościoła”. Verbum Vitae, 40(1): 1–19. DOI: https://doi.org/10.31743/vv.13581
Gram, Freja i in. 2025. „Barriers and negative perceptions of long-acting reversible contraceptives: a qualitative systematic review and meta-study”. Discover Medicine, 2: 25. DOI: https://doi.org/10.1007/s44337-025-00213-z
Hayashi, Katsuhiko i in. 2021. „Artificially produced gametes in mice, humans and other species”. Reproduction, Fertility and Development, 33: 91–101. DOI: https://doi.org/10.1071/RD20265
Hosny, Ahmed i in. 2018.„Artificial intelligence in radiology”. Nature Review Cancer, 18: 500–510. DOI: https://doi.org/10.1038/s41568-018-0016-5
Huang, Guangqi i. in. 2025. „AI-Driven Wearable Bioelectronics in Digital Healthcare”. Biosensors, 15(7): 410. DOI: https://doi.org/10.3390/bios15070410
Iftikhar, Pulwasha i in. 2020. „Artificial Intelligence: A New Paradigm in Obstetrics and Gynecology Research and Clinical Practice”. Cureus, 12(2): e7124. DOI: https://doi.org/10.7759/cureus.7124
Jan XXIII. 1961. Encyklika o współczesnych przemianach społecznych w świetle nauki chrześcijańskiej „Mater et Magistra”.
Jan Paweł II. 1995. Encyklika o wartosci i nienaruszalnosci życia ludzkiego „Evangelium vitae”.
Jones, Cameron i Benjamin Bergen. 2023. „Does GPT-4 Pass the Turing Test?”. DOI: https://doi.org/10.18653/v1/2024.naacl-long.290
Jordan, Michael I. I Tom M. Mitchell. 2015. „Machine learning: Trends, perspectives, and prospects”. Science, 349(6245): 255–260. DOI: https://doi.org/10.1126/science.aaa8415
Ke, Luoma i in. 2025. „Exploring the frontiers of LLMs in psychological applications: a comprehensive review”. Artificial Intelligence Review, 58: 305. DOI: https://doi.org/10.1007/s10462-025-11297-5
Kilungeja, Grentinai in. 2025. „Machine learning-based menstrual phase identification using wearable device data”. npj Womens Health, 3: 29. DOI: https://doi.org/10.1038/s44294-025-00078-8
Kleinová Mária i in.2024. „Exploring the black box of human reproduction: endometrial organoids and assembloids – generation, implantation modeling, and future clinical perspectives”. Frontiers in Cell and Developmental Biology, 12: 1482054. DOI: https://doi.org/10.3389/fcell.2024.1482054
Kobak, Jan. 2018. „Anthropological Foundations”. W: Catholic Family Ministry. The Scientific Reflection and the Practical Dimension, red. Jacek Goleń, Ryszard Kamiński i Grzegorz Pyźlak, 107–120. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Kobak, Jan. 2022. Stosunek małżonków do rodzicielstwa. Studium z duszpasterstwa rodzin w świetle badań w diecezji rzeszowskiej. Rzeszów: Bonus Liber.
Komura, Daisuke i Shumpei Ishikawa. 2018. „Machine Learning Methods for Histopathological Image Analysis”. Computational and Structural Biotechnology Journal, 16: 34–42. DOI: https://doi.org/10.1016/j.csbj.2018.01.001
Kongregacja Nauki Wiary. 1987. Instrukcja o szacunku dla rodzącego się życia i o godności jego przekazywania „Donum vitae”.
Kongregacja Nauki Wiary. 2008. Instrukcja „Dignitas personae” dotycząca niektórych problemów bioetycznych.
Kornas-Biela, Dorota. 2000. Osoba niepełnosprawna, chora, cierpiąca: nauczanie Jana Pawła II. W: Rodzina: źródło życia i szkoła miłości, red. Dorota Kornas Biela, 357–384. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kozlov, Max. 2023. „Human trials of artificial wombs could start soon. Here’s what you need to know”. Nature,621, 458-460. DOI: https://doi.org/10.1038/d41586-023-02901-1
Lee, Kwang-Sig iKi Hoon Ahn. 2019. „Artificial Neural Network analysis of spontaneous preterm labor and birth and its major determinants”. Journal of Korean Medical Science, 34(16): e128. DOI: https://doi.org/10.3346/jkms.2019.34.e128
Lee, Kwang-Sig, Pavitra Kavya, i Sarah C. Lasser. 2021. „Social interactions and relationships with an intelligent virtual agent”.International Journal of Human-Computer Studies, 150: 102608. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2021.102608
LeCun, Yann, Yoshua Bengio i Geoffrey Hinton. 2015. „Deep learning”. Nature, 521: 436–444. DOI: https://doi.org/10.1038/nature14539
Luddi, Alice i in. 2020. „Organoids of Human Endometrium: A Powerful In Vitro Model for the Endometrium-Embryo Cross-Talk at the Implantation Site”. Cells, 9(5): 1121. DOI: https://doi.org/10.3390/cells9051121
Lyzwinski, Lynnette, Mohamed Elgendi i Carlo Menon. 2024. „Innovative Approaches to Menstruation and Fertility Tracking Using Wearable Reproductive Health Technology: Systematic Review”. Journal of Medical Internet Research, 26: e45139. DOI: https://doi.org/10.2196/45139
Mosqueira-Rey, Eduardo i in. 2023.„Human-in-the-loop machine learning: a state of the art”. Artificial Intelligence Review, 56: 3005–3054. DOI: https://doi.org/10.1007/s10462-022-10246-w
Mu, Qiyani i Fehring Richard J. 2014.„Efficacy of achieving pregnancy with fertility-focused intercourse”. MCN, The American Journal of Maternal/Child Nursing, 39(1): 35–40. DOI: https://doi.org/10.1097/NMC.0b013e3182a76b88
Muszala, Andrzej. 2011. „Istota argumentacji teologicznej w bioetyce”. Teologia i Moralność, 6(2) (10): 7–23. DOI: https://doi.org/10.14746/tim.2011.10.2.1
Muszala, Andrzej. 2012. „Czy embrion ludzki jest osobą ludzką? Pytanie o osobowy status embrionu”. W: Badania nad embrionami ludzkimi w świetle etyki i prawa, red. Ewa Podrez i Tomasz Stawecki, 17–39. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323531456.pp.17-39
Niewęgłowski, Kacper i in. 2021. „Zastosowania sztucznej inteligencji (AI) w medycynie”. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 27(3): 213–219. DOI: https://doi.org/10.26444/monz/142085
Nowicka, Ewa. 2020. „Rodzinna edukacja medialna przygotowaniem do funkcjonowania dziecka w świecie mediów”. Wychowanie w Rodzinie, 22(1): 257–266. DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/170471
Paweł VI. 1968. Encyklika „Humanae vitae”o zasadach moralnych w dziedzinie przekazywania życia ludzkiego.
Pryba, Andrzej. 2022. „Naturalne planowanie rodziny wewnętrznym aspektem odpowiedzialnego rodzicielstwa”.Verbum Vitae, 40(1): 177–191. DOI: https://doi.org/10.31743/vv.13526
Przygoda, Wiesław. 2009. „Paradygmaty metodologiczne we współczesnej teologii pastoralnej”. Teologia Praktyczna, 10: 31–43. DOI: https://doi.org/10.14746/tp.2009.10.03
Przygoda, Wiesław. 2024. „Sztuczna inteligencja a duszpasterstwo. Obietnice – zagrożenia – wyzwania”. Społeczeństwo, 1(165): 51–65. DOI: https://doi.org/10.58324/s.378
Rzepka, Kamila. 2019. Metody regulacji poczęć a więzi małżeńsko-rodzinne. Studium empiryczne z duszpasterstwa rodzin na podstawie badań małżonków w diecezji sandomierskiej. Lublin 2019.
Sills, E. Scott i Samuel H. Wood. 2020. „Experimental embryo recovery, ex vivo support and facilitated immunosurgical transposition for ectopic-to-eutopic pregnancy conversion”. Journal of Surgery and Transplantation Science, 7(1): 1072.
Simonstein, Frida. 2006. „Artificial reproduction technologies (RTs) – all the way to the artificial womb?”. Medicine, Health Care and Philosophy, 9: 359–365. DOI: https://doi.org/10.1007/s11019-006-0005-4
Skjuve, Marita i in. 2021. „My AI friend: How users bond with chatbots”. International Journal of Human-Computer Studies, 149: 102601. . DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2021.102601
Stanford, Joseph B. i in. 2021. „Restorative reproductive medicine for infertility in two family medicine clinics in New England, an observational study”. BMC Pregnancy Childbirth, 21: 495. DOI: https://doi.org/10.1186/s12884-021-03946-8
Teal, Stephanie i Alison Edelman. 2021.„Contraception Selection, Effectiveness, and Adverse Effects:A Review”. JAMA, 326(24): 2507–2518. DOI: https://doi.org/10.1001/jama.2021.21392
The Rome Call for AI Ethics. 2020. Dostęp 09.10.2025. https://www.romecall.org/the-call/.
Veres, Ioan. 2021.„Artificial Wombs: A Theological-Ethical Analysis about Partial Ectogenesis”. Dignitas, 28(1–2): 22–29.
Warach, Benjamin i Josephs, Lawrence. 2021. „The aftershocks of infidelity: a review of infidelity-based attachment trauma”. Sexual and Relationship Therapy, 36(1): 68–90. DOI: https://doi.org/10.1080/14681994.2019.1577961
Xu, Xi i in. 2024. „A Comprehensive Review on Synergy of Multi-Modal Data and AI Technologies in Medical Diagnosis”. Bioengineering, 11(3): 219. DOI: https://doi.org/10.3390/bioengineering11030219
Youngster, Michal i in. 2023.„Artificial intelligence in the service of intrauterine insemination and timed intercourse in spontaneous cycles”. Fertility and Sterility, 120(5): 1004–1012. DOI: https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2023.07.008
Zadykowicz, Tadeusz. 2013. „Antykoncepcja”. W: Duszpasterstwo rodzin. Refleksja naukowa i działalność pastoralna, red. Ryszard Kamiński, Grzegorz Pyźlak i Jacek Goleń, 228–239. Lublin: Bonus Liber.
Lizenz
Copyright (c) 2025 Jan Kobak
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung 4.0 International.