Keywords
biocentrism
environmental ethics
ecology
phenomenology
new ideologies
How to Cite
Abstract
The article presents selected, extreme motives of ethical and environmental reflection. Research – conducted from a phenomenological perspective – indicates their insufficient axiological grounding and leads to the conclusion that biocentric equality is neither empirically given nor coherent in the ontological horizon. The concept of the equal inbred value of all organisms (and sometimes all beings) turns out to be a biocentric axiom that forms the foundation for the ideological project of radical environmental ethics. It includes, among others, questioning traditional ethics, the concept of new humanism and anthropomorphization of nature and is intended to provide an intellectual basis for practical ecological activity. Such an extreme ethical-environmental variant de facto reveals both the confusion of modern man and the imperative to return to classical anthropological solutions.
References
Austriaco, Nicanor Pier Giorgio i in. 2019. Ewolucja w świetle wiary. Perspektywa tomistyczna. Posłowie: Mariusz Tabaczek, tłum.: Aleksander Gomola i Grażyna Łaciak-Gomola. Poznań: W drodze.
Biesaga, Tadeusz. 2009. „Tadeusza Ślipko uzasadnienie norm chroniących przyrodę i zwierzęta”. W: Żyć etycznie – żyć etyką, red. Robert Janusz, 51–58. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Bińczyk, Ewa. 2018. „Troska o postprzyrodę w epoce antropocenu”. Etyka, 57: 137–155. DOI: https://doi.org/10.14394/42
Bińczyk, Ewa. 2023. „Uniwersytet w epoce antropocenu. Misja ekspertów i normatywne aspekty badań naukowych w obliczu ryzyka planetarnej destabilizacji”. Teksty drugie, 1: 223–243. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2023.1.13
Butowski, Krzysztof. 2013. „Rewolucja genderowa jako neomarksizm”. Roczniki Teologii Moralnej, 5(60): 103–122.
Chardin de, Pierre Teilhard. 1987. Moja wizja świata, Warszawa IW PAX.
Chyrowicz, Barbara. 2008. O sytuacjach bez wyjścia w etyce. Kraków: Znak.
Ciążela, Helena. 2021. „Październik 2018 – początek dziejowego zwrotu w rozwoju ludzkiej cywilizacji?”. W: Humanistyczne ambiwalencje globalizacji. Zbiór studiów, red. Agnieszka Piejka i Irena Wojnar, 19–30. Warszawa: Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus”.
Ciechanowicz-McLean, Janina. 2007. „Morskie aspekty terroryzmu ekologicznego”. Prawo Morskie, 23: 79–89.
Ciszek, Mariusz. 2008. „Etyczne podstawy polityki zrównoważonego rozwoju”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 6: 153–163. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2008.6.1.10
Czekalski. Rafał. 2011. „Od humanizmu ekologicznego i ekofilozofii do ekoteologii. Krytyka koncepcji duchowości ekologicznej H. Skolimowskiego”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 9(4): 19–33. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2011.9.4.02
Czekalski, Rafał. 2014. „Henryka Skolimowskiego krytyka cywilizacji zachodniej w kontekście kryzysu ekologicznego”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 12(2): 45–64. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2014.12.2.03
Czeżowski, Tadeusz 1965. Filozofia na rozdrożu. Analizy metodologiczne. Warszawa: PWN.
Czeżowski, Tadeusz. 1989. „Etyka jako nauka empiryczna”. W: Pisma z etyki i teorii wartości, red. Paweł Smoczyński, 97–104. Wrocław: Wydawnictwo PAN.
Dłużewicz, Alicja. 2014. „Etyka utylitarystyczna Petera Singera – szanse i możliwości przekształcenia praw zwierząt”. Ethics in Progress, 5(1): 124–136. DOI: https://doi.org/10.14746/eip.2014.1.11
Drabarek, Anna. 2019. Przedmiot aksjologii. Dyskusje o naturze wartości moralnych. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Fiut, Ignacy. 2011. „Przełom ekofilozoficzny w myśleniu według Zdzisławy Piątek”. Problemy ekorozwoju, 6(1): 95–106.
Galarowicz, Jan. 1997. W drodze do etyki odpowiedzialności, t. 2, Fenomenologiczna etyka wartości. Kraków: WN PAT.
Ganowicz-Bączyk, Anita. 2015. „Narodziny i rozwój etyki środowiskowej”, Studia Ecologiae et Bioethicae, 13(4): 39–63. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2015.13.4.02
Ganowicz-Bączyk, Anita. 2016. Etyka środowiskowa. W: Etyka. Część II. Filozoficzna etyka życia spełnionego, red. Stanisław Janeczek i Anna Starościc, 181–208. Lublin: KUL. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt2204qs6.11
Gawor, Leszek. 2012. „Historiozoficzny aspekt ekofilozofii Henryka Skolimowskiego”. Problemy ekorozwoju, 7(1): 95–103.
Gogacz, Mieczysław. 1993. „Podstawy etyki”. Studia Philosophiae Christianae, 29(2): 151–165.
Grabowski, Tadeusz i in. (red.). 2018. Postprawda. Spojrzenie krytyczne. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Guzowska, Beata. 2021. „Sakralizacja” ciała w kulturze współczesnej. Perspektywa filozoficzna”. Przegląd religioznawczy, 2(280): 71–78.
Heller, Michał. 1994. Kosmiczna przygoda człowieka mądrego. Kraków: Znak.
Heller, Michał. 1995. Nauka i wyobraźnia. Kraków: Znak.
Herbut, Józef. 1997. Dobro. W: Leksykon filozofii klasycznej, red. Józef Herbut, 116–117. Lublin: TN KUL.
Hołub Grzegorz. 2012. „Człowiek a świat naturalny. Wokół koncepcji egalitaryzmu gatunkowego Paula W. Taylora”. Logos i Ethos, 1(32): 105–126. DOI: https://doi.org/10.15633/lie.201
Hoły-Łuczaj Magdalena. 2013. „Odrzućmy drabinę bytów! Martin Heidegger i ekologia głęboka”. Kwartalnik filozoficzny, 41(3): 139–159.
Ingram. David. 2003. „Filozofia kontynentalna: neomarksizm”. W: Historia filozofii zachodniej, red. Richard H. Popkin, 730–739. Poznań: Zysk i S-ka.
Jasiński, Karol. 2019. „Główne idee nowej prawicy i nowej lewicy”. Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 31: 4–23. DOI: https://doi.org/10.15290/idea.2019.31.01
Kmiecikowski, Waldemar. 2006. Istnienie idealne i intencjonalne w ujęciu Romana Ingardena. Badania ontologiczne. Warszawa: Semper.
Kmiecikowski, Waldemar. 2008. „Rola uczuć w Ingardenowskiej etyce”. Studia Philososhiae Christiane, 1: 147–163.
Kmiecikowski, Waldemar. 2013. Etyka między doświadczeniem a ontologią. Krąpiec – Ingarden – Czeżowski. Poznań: Flos Carmeli.
Kobyliński, Andrzej. 2016. „Problem nowej moralności w komunizmie, faszyzmie i narodowym socjalizmie”. Logos i Ethos, 2(42): 137–156. DOI: https://doi.org/10.15633/lie.1918
Konstańczak, Stefan. 2014. Moralny obowiązek ochrony środowiska naturalnego według ks. prof. Tadeusza Ślipko. „Studia Ecologiae et Bioethicae”, 12(1): 9–28. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2014.12.1.01
Kowalczyk, Stanisław. 1986. „Filozoficzne koncepcje wartości”. Collectanea Theologica, 56(1): 37–51.
Kowalczyk, Stanisław. 1997. Filozofia Boga. Lublin: RW KUL.
Kozłowska, Agnieszka. 2024. „Edukacja klimatyczna w dobie antropocenu: trudna droga do szkoły”. Parezja, 1(21): 131–149. DOI: https://doi.org/10.15290/parezja.2024.21.10
Krąpiec, Mieczysław. 1985. Metafizyka. Zarys teorii bytu. Lublin: KUL.
Krąpiec, Mieczysław i in. 1999. Wprowadzenie do filozofii. Lublin: RW KUL.
Krąpiec, Mieczysław. 2001. „Dobro wspólne”. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii, red. Andrzej Maryniarczyk, t. 2, 628–639. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.
Krąpiec M. A. 2004. Ludzka wolność i jej granice. Lublin.
Krzak, Łukasz. 2020. „Kultura masowa, a społeczeństwa przełomu XX/XXI wieku w obliczu makdonaldyzacji, amerykanizacji i nowych mediów”. Alcumena, 3(3): 143–160.
Lejman, Jacek. 2006. „Etyka zwierząt w świetle idei zrównoważonego rozwoju (szkic filozoficzno-kulturowy)”. Problemy ekorozwoju, 1(2): 99–105.
Lejman, Jacek 2015. „Człowiek a zwierzę. Biologiczne i kulturowe źródła antropocentryzmu”. Wschodni Rocznik Humanistyczny, 11: 283–293.
Liszewski, Dariusz. 1998. „Etyka środowiska i jej dylematy”. Studia Philosophiae Christianae, 34(1): 111–117.
Liszewski, Dariusz. 2015. „Ekologiczna wizja świata”. Wschodni Rocznik Humanistyczny, 11: 33–47.
Łośko, Paulina. 2015. „Miejsce człowieka w przyrodzie. Biocentryzm Zdzisławy Piątek vs antropologia Tadeusza Ślipki i Piotra Mazura”. Rocznik Filozoficzny Ignatianum, 21: 40–65.
Majcherek, Janusz A. 2016. „Dwie etyki, podwójna moralność”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 14(3): 69–87. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2016.14.3.04
Marek Bieniasz, Anna. 2010. „Myślenie i życie według wartości w świetle wybranych koncepcji ekofilozoficznych”. W: Wobec zagrożenia globalnym kryzysem ekologicznym. Technologiczna korekta czy aksjologiczna przebudowa, red. Helena Ciążela, 122–129. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Marek-Bieniasz, Anna. 2014a, „Zaranie, rozwój oraz perspektywy etyki środowiskowej – wybrane zagadnienia”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 12(1): 59–71. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2014.12.1.04
Marek-Bieniasz, Anna. 2014b. „Współczesna cywilizacja a kryzys ekologiczny”. Podstawy Edukacji, 7: 125–137.
Marek-Bieniasz, Anna. 2015. „Etyka środowiskowa a etyka tradycyjna. Modele relacji”. Studia Ecologiae et Bioethicae, 13(2): 29–43. DOI: https://doi.org/10.21697/seb.2015.13.2.02
Marks, Karol. 1975. „Tezy o Feuerbachu”. W: K. Marks, F. Engels. Dzieła, t. 3, przeł. S. Filmus. Warszawa: Książka i Wiedza.
Mitek-Dziemba, Alina. 2016. „Gościnne myślenie świata. Podmiotowość zwierząt w perspektywie kosmopolitycznej”. Civitas. Studia Z Filozofii Polityki, 19: 178–192. DOI: https://doi.org/10.35757/CIV.2016.19.10
Murzyn, Marcin. 2023. „Krytyka cywilizacji naukowo-technicznej w eko-filozofii Henryka Skolimowskiego”. Studia Europaea Gneznensia, 25: 125–137. DOI: https://doi.org/10.14746/seg.2023.25.5
Nagel, Thomas. 1996. „Jak to jest być nietoperzem?”. Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria, 5(1): 129–141.
Nietzsche, Fryderyk. 2000. Tako rzecze Zaratustra, przeł. W. Berent. Gdańsk: Copyright by Tower Press.
Okońska, Elżbieta i Krzysztof Stachewicz. 2009. „O wartościach i ich ambiwalencji – uwagi wprowadzające”. W: Co się dzieje z wartościami? Próba diagnozy, red. Elżbieta Okońska i Krzysztof Stachewicz, 11–22. Poznań: UAM.
Piątek, Zdzisława. 1993. „Przyroda i wartości”. W: Wartość bycia. Władysławowi Stróżewskiemu w darze, red. Dariusz Karłowicz, 159–175. Kraków-Warszawa: PTF.
Piątek, Zdzisława. 1998a. Etyka środowiskowa. Nowe spojrzenie na miejsce człowieka w przyrodzie. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Piątek, Zdzisława. 1998b. „Szanować każde życie, gdyż każde jest tym czym jest”. Edukacja Filozoficzna, 26: 71–78.
Piątek, Zdzisława. 2006. „Kondycja ludzka jako podstawa instrumentalnego stosunku człowieka do środowiska”, Diametros, 9: 116–125.
Piątek, Zdzisława 2015. „O banalności dobra rozumianego jako dobro własne istot żywych”. Filozofia i nauka. Studia filozoficzne i interdyscyplinarne, 3: 95 Stachewicz 118.
Picht, Georg. 1981. Odwaga utopii. Warszawa: PIW.
Podsiad, Antoni. 2000. Słownik terminów i pojęć filozoficznych. Warszawa: PAX.
Sadowski, Ryszard. 2015. Filozoficzny spór o rolę chrześcijaństwa w kwestii ekologicznej. Warszawa: Wyd. Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego. DOI: https://doi.org/10.21852/tnfs.2015.1
Sarnacki, Andrzej. 2023. „Wpływ współczesnej kultury na podjęcie przez ludzi świeckich właściwej im roli w Kościele”. Sympozjum, 2(45): 27–46. DOI: https://doi.org/10.4467/25443283SYM.23.012.19565
Siemianowski, Andrzej 2001. Ogólna metodologia nauk. Poznań: UAM.
Siemianowski, Antoni. 1993. Człowiek a świat wartości. Gniezno: Gaudentinum.
Siemianowski, Antoni. 2006. Szkice z etyki wartości. Gniezno: Gaudentinum.
Siemianowski, Antoni. 2014. Wokół etyki wartości. Poznań: UAM.
Siemianowski, Antoni i Waldemar Kmiecikowski. 2006. Zarys teorii poznania. Ujęcie fenomenologiczne. Gniezno: Gaudentinum.
Singer, Peter. 1980. „Zwierzęta i ludzie jako istoty równe sobie”. Etyka, 18: 49–62. DOI: https://doi.org/10.14394/etyka.713
Skolimowski, Henryk. 1999. „Humanizm ekologiczny. Odpowiedź na pytanie: Dokąd zmierzamy?”. Człowiek i Przyroda, 10: 93–96.
Stachewicz, Krzysztof. 2005. „Być osobą – być osobowością. Uwagi na marginesie koncepcji Dietricha von Hildebranda”. Filozofia chrześcijańska, 2: 49–62.
Stachewicz, Krzysztof. 2006. Problem ugruntowania moralności. Studium z etyki fundamentalnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Stachewicz, Krzysztof. 2013. Żyć i rozumieć, Szkice o człowieku i moralności. Poznań: UAM.
Stein, Edyta. 1995. Byt skończony a byt wieczny. Poznań: W drodze.
Styczeń, Tadeusz. 1974. Zarys etyki. Metaetyka. Lublin: KUL.
Ślipko, Tadeusz. 2009. Zarys etyki szczegółowej, t. 1, Etyka osobowa. Kraków: WAM.
Stareńczak, Piotr. 2014. „Etyczny mistycyzm Alberta Schweitzera”. Paedagogia Christiana, 34(2): 79–99. DOI: https://doi.org/10.12775/PCh.2014.024
Stróżewski, Władysław. 2004. Ontologia. Kraków: Znak.
Świeżawski, Stefan. 1999. Byt. Zagadnienia metafizyki tomistycznej, Kraków: Znak.
Trybulec, Barbara. 2013. „Błąd naturalistyczny – analiza i krytyka. Metaetyczne źródło sporu o naturalizowanie epistemologii”. Rocznik Filozoficzny Ignatianum, 19(2): 45–79.
Tyburski, Włodzimierz, Andrzej Wachowiak i Ryszard Wiśniewski. 2002. Historia filozofii i etyki do współczesności. Źródła i komentarze. Toruń: Wydawnictwo Dom Organizatora.
Tyburski, Włodzimierz. 2006. „Powstanie i rozwój filozofii ekologicznej”. Problemy ekorozwoju, 1(1): 7–15.
Tyburski, Włodzimierz. 2020, „Ekoestetyka i edukacja ekologiczna”. W: Globalna odpowiedzialność człowieka. Między analizą zjawisk a prognozą etyczną, red. Katarzyna Łukaszewska, 20–30. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Wciórka, Ludwik. 1994. Wiedzieć, że jest Bóg. Poznań: Papieski Wydział Teologiczny.
Wierzejski, Wojciech. 2013. „Światopogląd i ideologia polityczna a filozofia. O filozofii politycznej o. Józefa M. Bocheńskiego”. Filo-Sofija, 21: 209–230.
Wróblewski, Zbigniew. 2002. ,Ekologii filozofia”. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii, red. Andrzej Maryniarczyk, t. 3, 67–77. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.
Ziemińska, Renata. 2024. „Prawda i post-prawda. Warstwowe pojęcie prawdy”. Roczniki Filozoficzne, 72(2): 277–289. DOI: https://doi.org/10.18290/rf24722.13
Kawecki W., Teologia piękna na przykładzie twórczości Caravaggia. Dostęp: 20.02.2025. https://dspace.uni.lodz.pl/bitstream/handle/11089/22793/%5B57%5D-70_Kawecki_Teologia%20pi%C4%99kna.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
Szumski A., Terroryzm ekologiczny jako przestępstwo. Dostęp: 13.04.2025. https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/109261/PDF/18_Szumski_A_Terroryzm_ekologiczny_jako_przestepstwo.pdf.
Thier A., Wybrane spory moralne w etyce środowiskowej. Dostęp: 30.03.2025. https://ignatianum.edu.pl/storage/files/October2024/wybrane%20spory%20moralne%20w%20etyce%20%C5%9Brodowiskowej.pdf.
License
Copyright (c) 2025 Waldemar Kmiecikowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.