Pressto.

Biuletyn Historii Wychowania

Oryginalność Komisji Edukacji Narodowej na tle europejskim

Kalina Bartnicka

DOI: https://doi.org/10.14746/bhw.2015.33.1

Abstrakt


The uniqueness of the Commission of National Education in Europe
As a result of the ban imposed on the Society of Jesus, post-Jesuit schools and funds had to be submitted to control. On 14 October 1773, on the initiative of king Stanisław August Poniatowski, the Commission of National Education (KEN) was appointed during a session of the parliament confirming the First Partition of Poland. The Commission was a body supervising the entire Polish education system, as well as an education fund created from the post-Jesuit assets. The king and the members of Parliament hoped that the Commission would reform the Polish education system and subsequently Poland would become a powerful state again. The Commission was a state institution appointed by parliament and answerable only to parliament. The Commission members included well-educated individuals, prominent politicians, representatives of the social elite who added to the Commission of National Education’s prestige. The school reform was inspired by the concepts of physiocracy (adapted to Polish conditions), the achievements of the pedagogy and philosophy of the Enlightenment, coupled with the local political and educational heritage, as well as the experiences of the National Academy in educating teachers and in cooperating with secondary schools. The Commission of National Education did not have any examples to follow, be it for institutional work or the planned school reform. The Commission managed to create a new type of state institution in charge of education. University-level education was provided to teachers, while the universities themselves were upgraded in terms of academic requirements and organisation. Departments were replaced with two equal-rank colleges. A Moral College was established with social science and humanities in mind, while a Physical College was created with mathematics and natural science in mind. The universities were delegated the responsibility of academic and pedagogic supervision of secondary schools. The Commission established the modern profession of teacher, the so-called academic estate. Polish was introduced to schools as a teaching language, accompanied by an encyclopaedic curriculum. Polish school books were developed. An enlightened and responsible nobleman-cum-patriot was offered as an educational model. The Laws of the Commission of National Education for the academic estate and the schools of the Polish Republic, an academic legal code, was developed and published in 1783.  The Commission was appointed by parliament and had an educational fund at its sole disposal. It was esponsible only to parliament for its activity and financial policy. This significantly differentiated the KEN from the institutions supervising education in Russia, Germany or Austria, as well as other countries, which were financially and legally dependent on enlightened monarchs. The KEN schools educated patriots and citizens, while the schools in absolutist monarchies desired loyal and obedient subjects of the tsar or king. 


Słowa kluczowe


Education in the Polish Republic; education reforms in the 18th century; the state organ of the education authorities; the secular profession of a teacher; the structure of universities; the ideal of a citizen; curricula; teaching language

Pełny tekst:

Bibliografia


[Piramowicz Grzegorz], List do Przyiaciela o Kommissyi Rzeczypospolitey nad Edukacyą Narodową, z Warszawy. Dnia 6 Listopada 1773 Roku, ss. 4–5. Reprodukcja: Ossolineum, Wrocław.

Akt potwierdzenia Imperatorskiego Uniwersytetu w Wilnie, 4 kwietnia 1803 r., p. 14, w: Baliński M., Dawna Akademia Wileńska. Próba jej historii od założenia w roku 1579 do ostatecznego jej przekształcenia w roku 1803, Petersburg 1862.

Bartnicka K., Polskie i rosyjskie uniwersytety na przełomie XVIII i XIX w., na tle europejskim, w: Akademie Nauk, uniwersytety, organizacje nauki. Polsko-rosyjskie relacje w sferze nauki XVIII–XX wieku, red. L. Zasztowt, Warszawa 2013.

Bednarski S., Upadek i odrodzenie szkól jezuickich w Polsce. Studium z dziejów kultury i szkolnictwa polskiego, Kraków 1933. Reprint WAM 2003. Seria „Klasycy jezuickiej historiografii”.

Bobkowska W., Pruska polityka szkolna na ziemiach polskich w latach 1793–1805, Warszawa 1948.

Chamcówna M., Raporty o wizycie i reformie Akademii Krakowskiej, wyd. M. Chamcówna, Wrocław 1957.

Gierowski J. A., Systemy edukacyjne w państwach oświeconego absolutyzmu Europy Środkowej i Wschodniej, w: W kręgu wielkiej reformy. Sesja naukowa w Uniwersytecie Jagiellońskim w dwusetną rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej, 24–26 października 1973, red. K. Mrozowska i R. Dutkowa, Warszawa-Kraków 1977, s. 27–49.

Grabski W. M., Polityka finansowa Komisji Edukacji Narodowej, w: W kręgu wielkiej reformy. Sesja naukowa w Uniwersytecie Jagiellońskim w dwusetną rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej, 24–26 października 1973, red. K. Mrozowska i R. Dutkowa, Warszawa-Kraków 1977.

Hulewicz J., Opinia społeczna wobec Komisji Edukacji Narodowej, w: Studia z dziejów kultury polskiej, Warszawa 1949, s. 401–443.

Jobert A., Komisja Edukacji Narodowej w Polsce (1773–1794). Jej dzieło wychowania obywatelskiego, przekł. z j. franc. Mirosława Chamcówna, Wrocław 1979.

Jobert A., Tradition et nouveauté dans l’oeuvre de la Commission d’Education, w: W kręgu wielkieje reformy. Sesja naukowa w Uniwersytecie Jagiellońskim w dwusetną rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej, 24–26 października 1973, red. K. Mrozowska i R. Dutkowa, Warszawa-Kraków 1977.

Konarski S., De viro honesto et bone cive ab ineunte aetate formando [Jak od wczesnej młodości wychowywać uczciwego człowieka i dobrego obywatela], mowa z okazji otwarcia gmachu warszawskiego Collegium Nobilium, w: S. Konarski, Pisma pedagogiczne, Wrocław1959, s. 423– 463.

Konarski S., Pisma pedagogiczne, wstęp i oprac. Łukasz Kurdybacha, Wrocław 1959.

Mirabeau H. G., De la monarchie prusienne sous Frédéric le Grand t. IV, Paris 1778.

Mrozowska K., Koncepcje pedagogiczne Oświecenia. Rolland d’Erceville: – Denis Diderot – Komisja Edukacji Narodowej, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” t. XIX, 1976, s. 3–47.

Mrozowska K., Szkoła Rycerska Stanisława Augusta Poniatowskiego (1765–1794), Wrocław 1961.

Pohoska H., Rewolucja szkolna we Francji 1762–1772, Warszawa 1933. Raporty o wizycie i reformie Akademii Krakowskiej, wyd. M. Chamcówna, Wrocław 1957.

Smoleński W., Żywioły zachowawcze i Komisja Edukacyjna, w: W. Smoleński, Wybór pism, Warszawa 1954, s. 104–201.

Truchim S., Współpraca polsko-rosyjska nad organizacją szkolnictwa rosyjskiego w początkach XIX w., Łódź 1960.

Ustawy Komisji Edukacji Narodowej dla stanu akademickiego i na szkoły w krajach Rzeczypospolitej przepisane, 1783, przedruk m.in. S. Tync, Komisja Edukacji Narodowej. Pisma Komisji i o Komisji. Wybór źródeł, Wrocław 1954, ss. 571–722.

Żeleńska-Chełkowska A., Kołłątajowskie koncepcje Uniwersytetu, w: W kręgu wielkiej reformy. Sesja naukowa w Uniwersytecie Jagiellońskim w dwusetną rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej, 24–26 października 1973, red. K. Mrozowska i R. Dutkowa, Warszawa-Kraków 1977, s. 121–132.

Табель ο рангах, w: Cοветская истοрическая энциклοпедия, Mοсква 1973. тοм 14.

PRESSto2AMUR - export

Statystyki

Abstrakt - 0 PDF - 0

Altmetric



Copyright (c) 2019 Kalina Bartnicka

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.