Wiersze noir

Main Article Content

Wiktoria Klera

Abstrakt

Artykuł dotyczy stosunkowo młodego zakorzenienia terminu noir, zapożyczonego od gatunku filmowego, we współczesnej poezji. Źródłami noir w wierszach są nie tylko dzieła filmowe noir i neo noir, ale też – a może przede wszystkim – te elementy, które do kina przywędrowały z czarnych kryminałów, znanych jako hard-boiled stories. Pierwsze użycie terminu poezja noir odnotowałam w artykule amerykańskiej badaczki i poetki Suzanne Lummis z przełomu 2012 i 2013 roku. W krajach anglojęzycznych jest on zdecydowanie bardziej popularny niż gdzie indziej. Choć w Polsce pojawiła się w 2010 roku antologia Żegnaj, laleczko. Wiersze noir, to od strony teoretycznej termin nie zajmował badaczy tutejszej literatury, w przeciwieństwie do tropów Chandlerowskich, które jednak były podejmowane. Istotnymi cechami wierszy noir są: niepokój, pesymizm, obsesja i odarcie z sentymentalizmu. Szczególnie chętnie wykorzystywanym przez polskich poetów zabiegiem jest wypełnianie wierszy czarnym humorem. Po konwencję noir często sięgają w Polsce na przykład Marcin Baran i Marcin Świetlicki, ale można ją znaleźć również u autorów tworzących wcześniej, często z zaskoczeniem – jak w przypadku cytowanej w artykule Czarnej piosence Wisławy Szymborskiej.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Klera, W. (2018). Wiersze noir. Forum Poetyki, (13), 76-85. https://doi.org/10.14746/fp.2018.13.26821
Dział
Praktyki
Biogram autora

Wiktoria Klera

Wiktoria Klera – ur. 1984 r., doktor nauk humanistycznych, krytyk literatury, w pracy badawczej zajmuje się przede wszystkim autorami pokolenia „brulionu”, w szczególności Marcinem Świetlickim (autorka monografii „Namolna refreniczność”. Twórczość Marcina Świetlickiego, Wydawnictwo Pasaże, Kraków 2017), Marcinem Baranem i Marcinem Sendeckim oraz wierszami noir. Zajęcia ze studentami prowadziła na Uniwersytecie Szczecińskim, w Wyższej Szkole Humanistycznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Szczecinie, Collegium Balticum i Stargardzkiej Szkole Wyższej Stargardinum. Pracuje w Wydawnictwie Muzeum Narodowego w Szczecinie. Teksty krytyczne publikowała w „Pograniczach”, „Portrecie”, „eleWatorze”, „artPapierze”, „eCzasie Kultury”, „Arteriach” „Autobiografii”, „Fragile”. Autorka wierszy.| Wiktoria Klera (b. 1984) is a doctor of the humanities and literary critic. Her research focuses on authors of the “Brulion” generation, and in particular, Marcin Świetlicki (she is author of the monograph “The Stubborn Refrain.” The Work of Marcin Świetlicki, Wydawnictwo Pasaże, Krakow 2017). Other research interests include Marcin Baran, Marcin Sendecki, and noir poetry. She has taught courses at the University of Szczecin, the High School of the Humanities of the Association for Sharing Knowledge in Szczecin, Collegium Balticum and Stargardinum Stargardzka High School. She works at the National Museum in Szczecin Press. Her criticism has been published in the journals “Pogranicze,” “Portret,” “eleWator,” “artPapier,” “eCzas Kultury,” “Arterie,” “Autobiografia,” and “Fragile.” She is also a poet.

Referencje

  1. „(Never) Out of the Past: Film Noir and the Poetry of Lynda Hull”, 17 listopad 2015. https://lareviewofbooks.org/article/never-out-of-the-past-film-noir-and-the-poetry-of-lynda-hull/#!
  2. „Arterie. Kwartalnik Artystyczno-Literacki”, nr 24 (2016).
  3. Burszta, Wojciech Józef, i Mariusz Czubaj. Krwawa setka: 100 najważniejszych powieści kryminalnych. Poznan: Warszawskie Wydawn. Literackie, 2007.
  4. Challis, John. „THE KNOWLEDGE. A Collection of Poetry and THE POEM NOIR: Film Noir in Contemporary Poetry”, 2015.
  5. Czaja, Czaja. „Wierszem białym o czarnym kryminale. Raymond Chandler w poezji polskiej”. W Kryminał - gatunek poważ(a)ny?, zredagowane przez Tomasz Dalasiński i Tomasz Markiewka, 1:119–33. Toruń: „ProLog. Interdyscyplinarne Czasopismo Humanistyczne” : Zakład Antropologii Literatury i Edukacji Polonistycznej. Instytut Literatury Polskiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015.
  6. King, Matthew Asprey, Naomi. „Introduction: Organising What We See”, 9 listopad 2013.
  7. Klera, Wiktoria, i Wydawnictwo Pasaże. Namolna refreniczność: twórczość Marcina Świetlickiego. Kraków; Nowy Sącz: Wydawnictwo Pasaże, 2017.
  8. Lummis, Suzanne. „Malpaìs Review”. The Poem Noir – Too Dark to Be Depressed, Zima, /2013 2012.
  9. Lyden, Jacki. „The film noir sensibility gave me a way to do that without being sentimental”. Writing Noir Poetry, With LA as a Backup. Udostępniono 14 luty 2018. https://www.npr.org/2013/09/15/222820591/writing-noir-poetry-with-l-a-as-a-backdrop.
  10. Pronzini, Bill, i Jack Adrian. „Hard-boiled : an anthology of American crime stories”. Oxford, 1995. https://www.worldcat.org/title/hard-boiled-an-anthology-of-american-crime-stories/oclc/881282821&referer=brief_results.
  11. Raymond Chandler. Żegnaj, laleczko: wiersze noir : z dodaniem legendarnej antologii ; Długie pożegnanie : tribute to Raymond Chandler. Zredagowane przez Marcin Sendecki, Marcin Świetlicki, i Marek Krystian Emanuel Baczewski. Kraków: EMG, 2010.
  12. rozmawiała Magdalena Rybak, fot. Elżbieta Lempp. Rozbiórka. Wiersze, rozmowy i portrety 26 poetów. Wrocław, 2007. https://lubimyczytac.pl/ksiazka/246520/rozbiorka-wiersze-rozmowy-i-portrety-26-poetow.
  13. Spence, Michael. „Poem Noir”. Shenandoahliterary.org, Noir, nr 1. Udostępniono 13 luty 2018. https://shenandoahliterary.org/641/2014/08/15/poem-noir/.
  14. Wiktoria Klera. „O problemie terminologicznym, związanym z «czarnym kryminałem», stanowiącym tło powstania poezji noir, szerzej: W. Klera, Kryminał,”. W Interpretatywny słownik terminów kulturowych, zredagowane przez Jerzy Madejski i Sławomir Iwasiów, 91. Szczecin: Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli, 2014