Abstrakt
Podstawowym celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie o kwestię zdolności do samostanowienia człowieka w warunkach postępującej wszechstronnej technologizacji życia i usieciowienia społeczeństwa. Jednym z dominujących w tym kontekście problemów jest wpływ awatarów na zdolność do samookreślenia jednostki. W charakterze materiału poglądowego przywołano wybrane utwory dwójki, naszym zdaniem, reprezentatywnych w tym zakresie współczesnych rosyjskich prozaików: Wiktora Pielewina i Anny Starobiniec. Jak można się zorientować z chronologicznie przeprowadzonej analizy wyżej wspomnianych tekstów, skłaniają się oni ku pesymistycznym prognozom znawców przedmiotu, którzy zwracali i nadal zwracają uwagę na niebezpieczeństwa i zagrożenia płynące z niekontrolowanego zawierzenia technologii i zanurzenia w cyberprzestrzeni. Człowiek-demiurg tworzący maszynę nieuchronnie stanie się jej niewolnikiem, odgórnie sterowaną marionetką.
Finansowanie
Publikacja dofinansowana z grantu: nr rejestracyjny NCN: 2022/47/B/HS2/01244; kierownik projektu: prof. dr hab. Boris Lanin.
Bibliografia
Baudrillard, Jean. „Świat wideo i podmiot fraktalny”. Tłum. Andrzej Gwóźdź. W: Po kinie?… Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych, wybór, wprowadzenie, oprac. Andrzej Gwóźdź, 247–258. Kraków: Universitas, 1994.
Baudrillard, Jean. Symulakry i symulacja. Tłum. Sławomir Królak. Warszawa: Sic!, 2005.
Brzeziński, Artur. W świecie awatarów… Źródło: https://pracowniaintegra.pl/psycholodzy-pisza/w-swiecie-awatarow/. Dostęp 12.03.2025.
Gliniecka, Marta. „Profil na Facebookuawatar, wirtualna maska czy obraz siebie? O konstruowaniu tożsamości internetowej”. Zarządzanie Mediami 2 (2017): 89–103.
Goffman, Erving. Człowiek w teatrze życia codziennego. Tłum. Halina Datner-Śpiewak, Paweł Śpiewak. Warszawa: Aletheia, 2008.
Klichowski, Michał. Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2014.
Klichowski, Michał. „Technicyzacja: «w niewoli władzy i wolności»”. Studia Edukacyjne 54 (2019): 27–36.
Klimczuk, Anna. „Hipoteza Sapira-Whorfaprzegląd argumentów zwolenników i przeciwników”. Kultura–Społeczeństwo–Edukacja 1 (2013): 165–182. Źródło: https://philarchive.org/archive/KLIHS. Dostęp 12.03.2025.
Kuczyński, Bartosz. „Tożsamość człowieka w erze zapośredniczenia. Awatary w teatrze życia cyberrealnego”. Kultura i Wartości 35 (2023): 219–236.
Leksy, Karina. „Świat wirtualny jako przestrzeń życia współczesnego człowieka. Implikacje dla stanu zdrowia”. W: Psychospołeczne i środowiskowe konteksty zdrowia i choroby, red. Katarzyna Borzucka-Sitkiewicz, 145–159. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2016.
Myoo, Sidey. Ontoelektronika. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego: 2013.
Myoo, Sidey. Tożsamość człowieka w środowisku elektronicznym. Źródło: http://www.sideymyoo.art.pl/wp-content/uploads/2018/10/Sidey-Myoo_Tozsamosc-czlowieka-w-srodowisku-elektronicznym.pdf. Dostęp: 12.03.2025.
Oramus, Dominika. Imiona Boga. Motywy metafizyczne w fantastyce drugiej połowy XX wieku. Kraków: Universitas, 2011.
Pańkowska, Ewa. „«Być albo nie być»transhumanistyczna wizja przyszłości według Wiktora Pielewina”. Bibliotekarz Podlaski 4 (2023): 83–98.
Пелевин, Виктор. Generation «П». Źródło: https://loveread.me/contents.php?id=2937. Dostęp 12.03.2025. [Pelevin, Viktor. Generation «P». Źródło: https://loveread.me/contents.php?id=2937. Dostęp 12.03.2025].
Пелевин, Виктор. Шлем ужаса. Źródło: https://loveread.ec/book-comments.php?book=2944. Dostęp: 12.03.2025. [Šlem užasa. Źródło: https://loveread.ec/book-comments.php?book=2944, dostęp: 12.03.2025].
Пелевин, Виктор. Transhumanism Inc. Москва: Эксмо, 2021.
Raulet, Gérard. „Nowa utopia. Socjologiczne i filozoficzne konsekwencje nowych technologii komunikowania”. Tłum. Krystyna Krzemieniowa. W: Po kinie?… Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych, wybór, wprowadzenie, oprac. Andrzej Gwóźdź, 137–168. Kraków: Universitas, 1994.
Sadowska, Edyta. „Myśl transhumanistyczna w perspektywie bezpieczeństwa człowieka. Szansa na rozwój czy realne zagrożenie dla populacji ludzkiej?”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Securitate 2 (2019): 34–43.
Старобинец, Анна. Икарова железа, Москва: АСТ, 2013. [Starobinec, Anna. Ikarova železa. Moskva: AST, 2013].
Zawojski, Piotr. „Monitory między nami. O byciu razem i osobno w cyberprzestrzeni”. W: Wiek ekranów. Przestrzenie kultury widzenia, red. Andrzej Gwóźdź, Piotr Zawojski, 423–432. Kraków: Rabid, 2002.
Zywert, Aleksandra. „Władcy marionetekdystopia Anny Starobiniec «Żyjący»”. Przegląd Rusycystyczny 2 (2025): 53–66
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Aleksandra Zywert
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Za prawa cytowania fragmentów innych publikacji (tekstów, tabel, rycin oraz ilustracji) odpowiedzialni są autorzy artykułu.