Rozbitek buduje łódź. Przegląd wątków recepcyjnych Robinsona Crusoe w narracjach ocaleńców z Zagłady

Main Article Content

Joanna Roszak

Abstrakt

W artykule podjęto próbę przeglądu wybranych wątków recepcyjnych powieści Daniela Defoe Przypadki Robinsona Crusoe (1719) wobec Zagłady. Ukazanom tym samym, jakie elementy powieści aktualizują się w kontekście Szoa, jakie się zacierają oraz co nowego o losie innych książek i ludzi z XX wieku pozwala powiedzieć ów trzystuletni utwór. Angielska powieść służy w omówionych tekstach jako synekdocha (Primo Levi, Uri Orlev), lektura apotropaiczna (świadectwa osobiste, m. in. wspomnienia Hanke Grynberg) lub podstawa dla wykreowania apokryfu (wiersze Dana Pagisa i Jehudy Amichaja).

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Robinsonada a totalitaryzmy
Biogram autora

Joanna Roszak, Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk

Joanna Roszak – dr hab., profesor w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, współfundatorka i wiceprezeska Fundacji Józefa Rotblata. Ostatnio wydała Miejsce i imię. Poeci niemieckojęzyczni żydowskiego pochodzenia, Słyszysz? Synagoga. Wychodząc spod poznańskiej synagogi przy Wronieckiej oraz Żuraw z origami. Opowieść o Józefie Rotblacie.E-mail: joannamroszak@gmail.com

Bibliografia

  1. Abramowska, Janina. „Topos i niektóre miejsca wspólne badań literackich”. Pamiętnik Literacki 1/2 (1982). S. 3-23.
  2. Amichai, Yehuda. The Poetry of Jehuda Amichai. Red. R. Alter. Nowy Jork: Farar, Straus and Giroux, 2015.
  3. Amichaj, Jehuda. Koniec sezonu pomarańczy. Wybór wierszy. Przeł. Tomasz Korzeniowski. Izabelin: Świat Literacki, 2000.
  4. Amichai, Yehuda. Open Closed Open. New York: Mariner Books, 2000.
  5. Andruszko, Ewa. „Modyfikacje toposu wyspy Robinsona: Defoe, Giraudoux, Tournier”. Archipelagi wyobraźni: z dziejów toposu wyspy w kręgu literatur romańskich. Red. E. Łukaszyk. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007. S. 137-155.
  6. Bauer, Yehuda. Przemyśleć Zagładę. Przeł. Jerzy Giebułtowski, Janusz Surewicz. Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny, 2016.
  7. Berger, Ronald J. Surviving the Holocaust. A Life Course Perspective. Abingdon: Routledge, 2011.
  8. Bodenheimer, Alfred. “Kein Midrasch nach Auschwitz: Dan Pagis’ Gedicht: mit Bleistift im versiegelten Waggon geschrieben”. Ein Bruch der Wirklichkeit: die Realität der Moderne zwischen Säkularisierung und Entsäkularisierung. Red. J. Mattern. Berlin: Vorwerk 8, 2002. S. 210-219.
  9. Camus, Albert. Dżuma. Przeł. Joanna Guze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2009.
  10. Celan, Paul. „List do Jehudy Amichaja”. Przeł. Daniel Tomczak, Joanna Roszak. Odra 6 (2011). S. 37.
  11. Cobel-Tokarska, Marta. Bezludna wyspa, nora, grób. Wojenne kryjówki Żydów w okupowanej Polsce. Warszawa: IPN, 2012.
  12. Defoe, Daniel. Przypadki Robinsona Kruzoe. Przeł. Józef Birkenmajer. Warszawa: Książka i Wiedza, 1974.
  13. Duffy, Helena. „La bienveillance de la critique polonaise”. Writing the Holocaust Today: Critical Perspectives on Jonathan Littell’s „The Kindly Ones”. Red. A. Barjonet, L. Razinsky. Amsterdam: Rodopi, 2012. S. 239-261.
  14. Dunin-Wąsowicz, Krzysztof. Na Żoliborzu 1939–1945. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984.
  15. Ein Mann der Wahrheit. Zum Tode des israelischen Dichters Jehuda Amichai. Web. 30.08.2019 <http://www.hagalil.com/archiv/2000/09/amichai.htm>
  16. Garrett, Leah. „The Jewish Robinson Crusoe”. Comparative Literature 3 (2002). S. 215-228.
  17. Hanka Grynberg. Web. 9.09.2019. <https://dzieciholocaustu.org.pl/szab3.php?s=en_myionas_08.php>
  18. Hecht, Anthony. „Sentenced to Reality”. The New York Review of Books 2 November (2000). Web. 30.08.2019 <https://www.nybooks.com/articles/2000/11/02/sentenced-to-reality/>
  19. Janczewska, Marta. „Codzienność i niecodzienność Zagłady”. Literatura polska wobec Zagłady (1939-1968). Red. S. Buryła, D. Krawczyńska, J. Leociak. Warszawa: Fundacja Akademia Humanistyczna, Instytut Badań Literackich PAN, 2012. S. 82-139.
  20. Kertzer, Adrienne. My Mother’s Voice: Children, Literature, and Holocaust. Calgary: Broadview Press, 2001.
  21. Kosior, Wojciech. „Apotropaiony w midraszu do Księgi Jonasza według Pirke De-Rabbi Eliezer. Wstęp, przekład, komentarz”. Zwyczaje i akcesoria apotropaiczne w cywilizacjach świata. Red. K. Kleczewska, W. Kosior, A. Kuchta, I. Łatas. Kraków: AT Wydawnictwo, 2008. S. 31-47.
  22. Lang, Berel. Holocaust Representation: Art Within the Limits of History and Ethics. Baltimore and London: The John Hopkins University Press, 2000.
  23. Lau, Jörg. Młodzi Żydzi patrzą w przyszłość. Web. 30.08.2019 <https://voxeurop.eu/pl/content/article/186411-mlodzi-zydzi-patrza-w-przyszlosc>
  24. Leo, Christian. Zwischen Erinnern und Vergessen. Jehuda Amichais Roman „Nicht von jetzt, nicht von hier” im philosophischen und literarischen Kontext. Würzburg: Verlag-Koenigshausen-Neumann, 2004.
  25. Levi, Primo. Czy to jest człowiek. Przeł. Halszka Wiśniowska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1996.
  26. Littell, Jonathan. Łaskawe. Przeł. Magdalena Kamińska-Maurugeon. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008.
  27. McCullough, Shellie Gordon. Engaging the Shoah through the Poetry of Dan Pagis: Memory and Metaphor. New York i in.: Lexington Books, 2016.
  28. Nasalska, Anna. „Posłowie”. Orlev, Uri. Książki mojego dzieciństwa (1931-1945). Przeł. Jan Rybicki. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, 2012.
  29. Orlev, Uri. Książki mojego dzieciństwa (1931-1945). Przeł. Jan Rybicki, posłowie A. Nasalska. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, 2012.
  30. Orlev, Uri. Wyspa na ulicy Ptasiej. Przeł. Ludwik Jerzy Kern. Poznań: Media Rodzina, 2010.
  31. Pagis, Ada. „Mój mąż Dan”. Pagis, Dan. Ostatni. Warszawa: Wydawnictwo Studio EMKA, 2004. S. 7-11.
  32. Pagis, Dan. The Selected Poetry. Przeł. Stephen Mitchell. Berkeley: University of California Press, 1996.
  33. Pirro, Robert. Motherhood, Fatherland, and Primo Levi: The Hidden Groundwork of Agency in His Auschwitz Writing. Madison, Teaneck: Fairleigh Dickinson University Press, 2017.
  34. Robinson, Ken. Oblicza umysłu. Ucząc się kreatywności. Przeł. Martyna Mentel. Gliwice: Element, 2016.
  35. Rosenfeld, Alvin. A Double Dying: Reflections on Holocaust Literature. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press, 1980.
  36. Rottenbach Bruno, red. Zwischen Würzburg und Jerusalem, in deutsches Dichterschicksal; Biographie und Werkauswahl. Würzburg: Echter, 1981.
  37. Ruszała, Jadwiga. Robinsonada w literaturze polskiej: teoria, typologia, bohater, natura. Słupsk: Pomorska Akademia Pedagogiczna, Słupsk, 2000.
  38. Gold, Nili Scharf. Amichai Yehuda. The Making of Israel’s National Poet. Hanover– Waltham: Brandeis University Press, 2008.
  39. Sokołowska, Katarzyna. „Metafora i etyka w narracjach o Holokauście. Literackość odzyskana”. Śląskie Studia Polonistyczne 1 (2011). S. 121-130.
  40. Szlengel, Władysław. Rzeczy. Web. 9.09.2019 <https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szlengel-rzeczy.html#footnote-idm140590862703792>
  41. Webber, Mark J. „Metaphorizing the Holocaust: The Ethics of Comparison”. Images VIII (2011). S. 5-30.
  42. Zangwill, Israel. Children of the Ghetto: A Study of a Peculiar People. Detroit: Wayne State University Press, 1998.
  43. Żabińska, Antonina. Ludzie i zwierzęta. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010.