Abstrakt
The article analyzes the motif of the monument in the work of South African writer Ivan Vladislavić in the context of apartheid’s legacy and post-apartheid transformation, as well as in relation to the oeuvre of Yugoslav director Dušan Makavejev. This juxtaposition reveals a shared grotesque and surrealist critique of ideological representations of power, as well as the ambivalent ontology of the monument, which here becomes an anti-monument. Furthermore, the article proposes a genealogical connection between Vladislavić’s imaginative world and the tradition of Central European surrealism, suggesting an alternative reading of his work beyond the framework of Anglo-American postmodernism.
Finansowanie
Artykuł powstał w wyniku realizacji projektu badawczego o numerze 2020/39/B/HS2/02083 finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.
Bibliografia
Makavejev Dušan (1958), Ne veruj u idole (Nie wierzcie w pomniki), Avala Film, Belgrad.
Makavejev Dušan (1993), Gorilas in the Midday (Goryle kąpią się w południe), Komuna, Belgrad–Berlin.
Miller Anndie, Vladislavić Ivan (2007), Delving Into the Toolbox. Ivan Vladislavić Interviewed by Andie Miller, „Journal of Commonwealth Literature”, t. 42, s. 131–143. DOI: https://doi.org/10.1177/0021989407081672
Vladislavić Ivan (2012), The Loss Library and Other Unfinished Stories, Seagull Books, London.
Vladislavić Ivan (2019), Flashback Hotel. Early Stories, Archipelago Books, New York.
Vladislavić Ivan, Warnes Christopher (2000), Interview, „MFS Modern Fiction Studies”, t. 46, s. 273–281. DOI: https://doi.org/10.1353/mfs.2000.0012
Barris Ken (1990), Fiction of Ideas, „Southern African Review of Books”, nr 6, s. 6–7.
Benjamin Walter (1975), Surrealizm. Ostatnie migawki z życia europejskiej inteligencji, przeł. Janusz Sikorski, w: tegoż, Twórca jako wytwórca, wybór Hubert Orłowski, przeł. Hubert Orłowski, Jakub Sikorski, wstęp Jerzy Kmita, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, s. 260–276.
Boym Svetlana (2002), The Future of Nostalgia, Basic Books, New York.
Coetzee John Maxwell (1980), Waiting for the Barbarians, Secker & Warburg, London.
Gaylard Gerald (2023), At Home with Ivan Vladislavić. An African Flaneur Greens the Postcolonial City, Routledge, New York–London. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003318996
Kocot Agata, Siewior Kinga (2014), Bałkańskie kratery i europejskie centrale. Światy jugosłowiańskiej awangardy (1921–1934), w: Głuchy brudnopis. Antologia manifestów awangard Europy Środkowej, red. Jakub Kornhauser, Kinga Siewior, Wydawnictwo UJ, Kraków, s. 223–249.
Owen Jonathan (2014), From Buñuel to the Barbarogenius. Surrealist and Avant-Garde Traditions in the Films of Dušan Makavejev, „Studies in Eastern European Cinema”, nr 1, s. 3–15. DOI: https://doi.org/10.1080/2040350X.2014.878589
Popescu Monica (2003), Translations. Lenin’s Statues, Post-Communism and Post-Apartheid, „The Yale Journal of Criticism”, t. 16, s. 406–423. DOI: https://doi.org/10.1353/yale.2003.0021
Riach Graham (2023), The Short Story After Apartheid. Thinking with Form in South African Literature, Liverpool University Press, Liverpool. DOI: https://doi.org/10.3828/liverpool/9781837644704.001.0001
Rigney Ann (2014), Portable Monuments. Literature, Cultural Memory, and the Case of Jeanie Deans, „Poetics Today”, t. 25, s. 361–396. DOI: https://doi.org/10.1215/03335372-25-2-361
Sakr Rita (2012), Monumental Space in the Post-Imperial Novel. An Interdisciplinary Study in Postmodern and Postcolonial Narrative, Continuum, London–New York.
Siewior Kinga (2021), Sygnatury surrealistyczne Bogdana Bogdanovicia, „Porównania”, nr 1, s. 257–283. DOI: https://doi.org/10.14746/por.2021.1.12
Stoler Ann Laura (2016), Duress. Imperial Durabilities in Our Times, Duke University Press, Durham–London. DOI: https://doi.org/10.1215/9780822373612
Strauss Helene (2008), Squirming White Bodies. Interracial Encounters in Anton Kannemeyer’s „True Love” and Ivan Vladislavić’s „The Restless Supermarket”, „Journal of Literary Studies”, nr 2, s. 21–44. DOI: https://doi.org/10.1080/02564710701841437
Sudjić Deyan (2015), Kompleks gmachu. Architektura władzy, przeł. Agnieszka Rasmus-Zgorzelska, Centrum Architektury, Warszawa.
Tomasik Wojciech (1999), Inżynieria dusz. Literatura realizmu socjalistycznego w planie „propagandy monumentalnej”, FND–Leopoldinum, Wrocław.
Tomasik Wojciech (2003), Burząc Moskwę… O postkomunistycznym ikonoklazmie, „Teksty Drugie”, nr 4, s. 47–54.
Vidan Ivo (2016), „Don’t Believe in Monuments”. Dušan Makavejev’s Satirical Iconoclasm, „Slavic Review”, nr 3, s. 589–607.
Warnes Christopher (2000), The Making and Unmaking of History in Ivan Vladislavic’s „Propaganda by Monuments and Other Stories”, „MFS Modern Fiction Studies”, t. 46, s. 67–89. DOI: https://doi.org/10.1353/mfs.2000.0013
Young James E. (1992), The Counter-Monument. Memory Against Itself in Germany Today, „Critical Inquiry”, nr 2, s. 267–296. DOI: https://doi.org/10.1086/448632
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Kinga Siewior

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Utwory opublikowane w czasopiśmie „Porównania”, na platformie Pressto należącej do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-ND 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
-
uznania autorstwa — czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji
-
bez utworów zależnych — remiksując, przetwarzając lub tworząc na podstawie utworu, nie wolno rozpowszechniać zmodyfikowanych treści.
-
brak dodatkowych ograniczeń — nie można korzystać ze środków prawnych lub technologicznych, które ograniczają innych w korzystaniu z utworu na warunkach określonych w licencji.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na wykorzystanie dzieła. Autorzy tekstów zakwalifikowanych do publikacji proszeni są o wypełnienie podpisanie i przesłanie umowa (PL) agreement (EN)
Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license
