Abstrakt
This article investigates the presence of Central European literary tradition in South Africa over the last five decades, which has so far remained largely un- or under-recognised. Fleshed out by archival research (J.M. Coetzee, Stephen Watson), as well analysis of previously unpublished works and a series of interviews conducted with selected South African poets (e.g. Douglas Reid Skinner, Robert Berold, Fiona Zerbst), this article claims that the identification with Central Europe has produced a distinct kind of modernism in South African literature – one that involves the valorisation of certain aesthetic attributes in a climate of historical, social, and political catastrophe.
Na język polski przełożyła Dobromiła Kasprzyk
Finansowanie
Artykuł powstał na podstawie referatu wygłoszonego na konferencji „Transnational Comradeship: South Africa and Central Europe”, która odbyła się na Uniwersytecie Jagiellońskim w październiku 2023 roku w ramach realizacji projektu badawczego „(Nie)przypadkowi turyści. Recepcja XX- i XXI-wiecznej polskiej literatury i kultury wizualnej w Republice Południowej Afryki” (nr 2020/39/B/HS2/02083) finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.
Bibliografia
Abrahams Lionel (1984), Place, w: tegoż, Journal of a New Man, AD Donker, Johannesburg, s. 26-28.
Berold Robert (1999), The Mirror, w: tegoż, Rain Across a Paper Field, Gecko Poetry, Durban, s. 55.
Buzani Mangaliso (2025), The Girl at Market Square, niepublikowane – dzięki uprzejmości autora.
Coetzee John Maxwell (1992), Doubling the Point. Essays and Interviews, red. David Attwell, Harvard University Press, Cambridge.
Coetzee John Maxwell (1993), Homage, „The Threepenny Review”, nr 53, s. 5-7.
Coetzee John Maxwell (2004), Wiek żelaza, przeł. Anna Mysłowska, Znak, Kraków.
Coetzee John Maxwell (2008), Co to jest dzieło klasyczne? – prelekcja, w: tegoż, Dziwniejsze brzegi. Eseje literackie 1986-1999, przeł. Anna Skucińska, Znak, Kraków, s. 7-32.
Coetzee John Maxwell (2011), Zbigniew Herbert i figura cenzora, w: tegoż, Obraza. Eseje o cenzurze, przeł. Michał Król, Znak, Kraków, s. 225-246.
Herbert Zbigniew (2011a), Pięciu, w: tegoż, Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, a5, Kraków, s. 138-140.
Herbert Zbigniew (2011b), Dlaczego klasycy, w: tegoż, Wiersze zebrane, oprac. Ryszard Krynicki, a5, Kraków, s. 359-360.
Herbert Zbigniew (2024), Five Men, przeł. Czesław Miłosz, Peter Dale Scott, w: tegoż, Selected Poems, wyb. i wstęp John Maxwell Coetzee, Alissa Valles, Penguin Books, London, s. 57-59.
March Michael, red. (1990), Child of Europe. A New Anthology of East European Poetry, Penguin Books, London.
Miłosz Czesław (1994), Realizm, w: tegoż, Na brzegu rzeki, Znak, Kraków, s. 25-26.
Moolman Kobus (2007a), Messages from the Other Shore, w: tegoż, Separating the Seas, University of KwaZulu-Natal Press, Scottsville, s. 1.
Moolman Kobus (2007b), Standing Shots, w: tegoż, Separating the Seas, University of KwaZulu-Natal Press, Scottsville, s. 25.
Moolman Kobus (2007c), When There Is No Food, w: tegoż, Separating the Seas, University of KwaZulu-Natal Press, Scottsville, s. 3.
Moolman Kobus (2007d), Transfiguration, w: tegoż, Separating the Seas, University of KwaZulu-Natal Press, Scottsville, s. 37.
Skinner Douglas Reid (1988), The View, w: tegoż, The Unspoken, Carrefour Press, Cape Town, s. 3.
Watson Stephen (1993), „Bitten-off Things Protruding”. The Limitations of South African English Poetry, Post-1948 [niepublikowana praca doktorska], University of Cape Town, Cape Town.
Watson Stephen (2000a), Still Life, w: tegoż, The Other City. Selected Poems, 1977–1999, David Philip Publishers, Cape Town, s. 144.
Watson Stephen (2000b), The Other City, w: tegoż, The Other City. Selected Poems, 1977–1999, David Philip Publishers, Cape Town, s. 150-152.
Watson Stephen (2010a), Hannah Hunter Watson, w: tegoż, The Music in the Ice. On Writers, Writing & Other Things, przedm. Christopher Hope, Penguin Books (South Africa), s. 357-372.
Watson Stephen (2010b), Late Milosz, w: tegoż, The Music in the Ice. On Writers, Writing & Other Things, przedm. Christopher Hope, Penguin Books (South Africa), Johannesburg, s. 59-69.
Watson Stephen (2024), In These Mountains. A Collection of Cederberg Writing by Stephen Watson, red. Tanya Wilson, Hugh Corder, Pentrich Press, Cape Town.
Weissbort Daniel, red. (1991), The Poetry of Survival, Anvil Press, Vancouver.
Zerbst Fiona (2020a), I Find No Solace, w: tejże, In Praise of Hotel Rooms, Dryad Press, Cape Town, s. 48.
Zerbst Fiona (2020b), After Loss, w: tejże, In Praise of Hotel Rooms, Dryad Press, Cape Town, s. 20.
Alvarez Al (1986), Introduction, w: Zbigniew Herbert, Selected Poems, przeł. Czesław Miłosz, Peter Dale Scott, wstęp Al Alvarez, Penguin Books, London, s. 9-15.
Crewe Jonathan (2016), In the Middle of Nowhere. J.M. Coetzee in South Africa, University Press of America, Lanham. DOI: https://doi.org/10.5040/9780761893868
Klopper Dirk (2012), The Lyric Poem During and After Apartheid, w: The Cambridge History of South African Literature, red. David Attwell, Derek Attridge, Cambridge University Press, Cambridge, s. 587-606. DOI: https://doi.org/10.1017/CHOL9780521199285.030
Kusek Robert (2023), South Africa-sur-Nemunas. Transnational Hinterlands in Dan Jacobson’s „Heshel’s Kingdom”, „English in Africa”, nr 2, s. 1-27. DOI: https://doi.org/10.4314/eia.v50i2.1
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 David Atwell

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Utwory opublikowane w czasopiśmie „Porównania”, na platformie Pressto należącej do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-ND 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
-
uznania autorstwa — czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji
-
bez utworów zależnych — remiksując, przetwarzając lub tworząc na podstawie utworu, nie wolno rozpowszechniać zmodyfikowanych treści.
-
brak dodatkowych ograniczeń — nie można korzystać ze środków prawnych lub technologicznych, które ograniczają innych w korzystaniu z utworu na warunkach określonych w licencji.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na wykorzystanie dzieła. Autorzy tekstów zakwalifikowanych do publikacji proszeni są o wypełnienie podpisanie i przesłanie umowa (PL) agreement (EN)
Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license
