Abstrakt
This article analyses the dialogue between the South African poet and critic Stephen Watson and Czesław Miłosz, comparing their aesthetic and ethical responses to the challenges faced by their respective nations. Recognizing the inadequacy of the local literary tradition in the context of the need for social regeneration in the post-apartheid era, Watson refers to Miłosz – a representative of the “Polish school of poetry” – to develop the concept of an analogous South African school. Watson is also interested in Miłosz as an adversary of both fascism and Marxism who eluded Cold War oppositions. The analysis reveals shifts in a transnational cultural transfer: whereas Miłosz consistently presented himself as a subject implicated in genocidal violence, Watson envisages spiritual and moral purification through contact with nature. Ultimately, the article reflects on the concept of transformative poetry, which both poets sought to practice while adopting different strategies.
Finansowanie
Artykuł powstał w wyniku realizacji projektu badawczego „(Nie)przypadkowi turyści. Recepcja XX- i XXI-wiecznej polskiej literatury i kultury wizualnej w Republice Południowej Afryki” (nr 2020/39/B/HS2/02083) finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.
Bibliografia
Attwell David (2023), ‘J.M. Coetzee’s “Five Men” and Polish reticulations in late-apartheid South African poetry’ (maszynopis wystąpienia konferencyjnego).
Even-Zohar Itamar (2009), Miejsce literatury tłumaczonej w polisystemie literackim, w: Paweł Bukowski, Magda Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków, Znak.
Farré Xavier (2025), Szponiaste i drapieżne, rozmawia Mateusz Demski, „Dwutygodnik” nr 424, online: https://www.dwutygodnik.com/artykul/12151-szponiaste-i-drapiezne.html (dostęp 29.12.2025).
Fiut Aleksander (2022), Krynicki: między tekstami, w: tegoż, Wyglądy i wglądy, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Hemphill Prentis (2024), What it takes to heal: How Transforming Ourselves Can Change the World, Cornerstone Press.
Jarzyńska Karina (2018), Literatura jako ćwiczenie duchowe, Universitas, Kraków.
Jarzyńska Karina (2024), Sojusznicy z oblężonych miast. Zbigniew Herbert, Stephen Watson i poezja w społeczeństwie (post)totalitarnym, „Er(r)go” nr 2 (49), s. 193-210. DOI: https://doi.org/10.31261/errgo.15365
Krynicki Ryszard, Niepodlegli nicości, Kraków 1989.
Kusek Robert (2021), „Niesamowite dziecko” Europy Środkowej. Deborah Levy i oduczanie się „swojości”, „Teksty Drugie”, nr 5, s. 115. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.5.7
Miłosz Czesław (1981), Emperor of the Earth: Modes of Eccentric Vision, Berkeley.
Miłosz Czesław (1965), Preface, w: Polish Postwar Poetry, ed. by Cz. Miłosz, Doubleday, New York.
Miłosz Czesław (2000), Zniewolony umysł, Znak, Kraków.
Miłosz Czesław (2011), Wiersze wszystkie, Znak, Kraków.
Miłosz Czesław (2020), [Trzy lata temu miało miejsce wydarzenie…], przeł. Magda Haydel, w: Cz. Miłosz, Z archiwum. Wybór publicystyki z lat 1945-2004, red. A. Fiut i in., Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Miłosz Czesław, Ocalenie, Warszawa 1945.
Rosenthal Mira (2011), Polska szkoła poezji Czesława Miłosza w przekładzie na angielski, „Przekładaniec” nr 25, s. 223-230.
Rothberg Michael (2019), The Implicated Subject. Beyond Victims and Perpetrators, Stanford University Press, 2019. DOI: https://doi.org/10.1515/9781503609600
Watson Stephen (1990), Poetry and politicisation, w: tegoż, Selected Essays 1980-1990, The Carrefour Press, Cape Town.
Watson Stephen (1993), „Bitten-Off Things Protruding": The Limitations Of South African English Poetry Post-1948, University of Cape Town (maszynopis rozprawy doktorskiej).
Watson Stephen (1997), A Writer’s Diary, Queillerie Publishers, Cape Town.
Watson Stephen (2010), Late Milosz, w: tegoż, The Music in the Ice, Cape Town 2010.
Watson Stephen (2000), The Other City. Selected Poems 1977-1999, David Philips, Cape Town.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Karina Jarzyńska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Utwory opublikowane w czasopiśmie „Porównania”, na platformie Pressto należącej do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-ND 4.0)
Tym samym wszyscy zainteresowani są uprawnieni do korzystania z utworów opublikowanych pod następującymi warunkami:
-
uznania autorstwa — czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnianym utworem informacji o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji
-
bez utworów zależnych — remiksując, przetwarzając lub tworząc na podstawie utworu, nie wolno rozpowszechniać zmodyfikowanych treści.
-
brak dodatkowych ograniczeń — nie można korzystać ze środków prawnych lub technologicznych, które ograniczają innych w korzystaniu z utworu na warunkach określonych w licencji.
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).
Autor zachowuje prawa majątkowe, ale udziela zgody Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na wykorzystanie dzieła. Autorzy tekstów zakwalifikowanych do publikacji proszeni są o wypełnienie podpisanie i przesłanie umowa (PL) agreement (EN)
Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license
