Izolacje i dewiacje… O Sienkiewiczu, narodzie i (turbo)patriotyzmie

Main Article Content

Janusz Waligóra

Abstrakt

Treścią artykułu jest krytyczna lektura Sienkiewiczowskiego Latarnika w kontekście szkolnych uwarunkowań jego odbioru. Interpretacja noweli wpisuje się w szerszy namysł nad modelem polskiego patriotyzmu, który czerpie swe inspiracje i siły z kultury XIX wieku i który – niejako w opozycji do współczesnej sytuacji geopolitycznej, gospodarczej i społecznej – bywa promowany w przestrzeni publicznej, także przez reformowaną szkołę. Żywotność romantycznego paradygmatu wraz z tendencjami do swoistego polonocentryzmu skłaniają autora do refleksji nad formułą obecności Polski w nowoczesnym, wielokulturowym, dynamicznie zmieniającym się świecie. Główny akcent pada na konflikt dwóch porządków, w jakie wpisuje się los bohatera – uniwersalnego, czyli egzystencjalnego oraz partykularnego, czyli polskiego, co samo w sobie daje efekt przeciwstawienia Polaka światu. Autor zwraca również uwagę na mistyczno-eucharystyczne zabarwienie finalnych scen Latarnika, uwznioślające nagły atak nostalgii przeżywanej przez Skawińskiego. W ten sposób polskość zyskuje status sacrum, a narrator-ideolog zwycięża nad narratorem-psychologiem i myślicielem. Czytany w planie aksjologiczno-antropologicznym jawi się z kolei bohater jako „wytwór kultury polskiej”, która wyżej ceni sobie heroiczne zrywy i romantyczne wzloty niż codzienną pracę i mało widowiskową sumienność.


 

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
W stronę ucznia i studenta
Biogram autora

Janusz Waligóra, Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN, Kraków, Polska

Janusz Waligóra – dr hab., adiunkt w Instytucie Filologii Polskiej na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie, dydaktyk i literaturoznawca. Nauczyciel języka polskiego w VIII Prywatnym Akademickim Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie. Autor książek: Proza Tadeusza Różewicza (Kraków 2006) oraz Ani rytuał, ani karnawał... (Kraków 2014), pracy poświęconej uwarunkowaniom interpretacji tekstu literackiego w szkole. Współautor publikacji prezentujących koncepcję kształcenia humanistycznego i ogólnego: Paktu dla szkoły (Gdańsk 2011), Edukacji w czasach cyfrowej zarazy (Toruń 2016), Szkolnego teatru interakcji (2016). Członek zespołu, który – pod kierunkiem Zofii Agnieszki Kłakówny – opracował i zredagował program kształcenia oraz podręczniki z serii To lubię! dla szkół ponadgimnazjalnych. Długoletni sekretarz pisma metodycznego „Nowa Polszczyzna”.

Bibliografia

  1. Bełza Władysław, 1912, Katechizm polskiego dziecka, Lwów [reprint: Wrocław 1990].
  2. Bieńczyk Marek, 2011, Książka twarzy, Warszawa.
  3. Bocheński Józef Maria, 1999, Szkice o nacjonalizmie i katolicyzmie polskim, Warszawa.
  4. Bujnicki Tadeusz, 1988, Ojczyzna w książce zamknięta – o „Latarniku” Henryka Sieniewicza, w: Grzeszczuk S., Niewolak-Krzywda A. (red), Arcydzieła literatury polskiej. Interpretacje, Rzeszów.
  5. Burszta Wojciech Józef, Jaskułowski Krzysztof, 2005, Nacjonalizm jako myślenie metonimiczne, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa”, z. 27.
  6. Bursztyńska Halina, 1984, „Latarnik” – „danina” na rzecz romantyzmu, w: Bujnicki T., Bursztyńska H. (red), „Latarnik” Henryka Sienkiewicza. Interpretacje (skrypt dla studentów filologii polskiej), Katowice.
  7. Eliade Mircea, 1993, Sacrum, mit, historia. Wybór esejów, Tatarkiewicz A. (przeł.), Czerwiński M. (wybór i wstęp), Warszawa.
  8. Falkowski Stanisław, 1991, W czarodziejskiej wieży (motywy magiczne w „Latarniku”), „Polonistyka”, nr 7, s. 458-461.
  9. Gawin Dariusz, 2016, Sienkiewicz – nasz współczesny, w: Augustyniak K. (red), Sienkiewicz dzisiaj. Eseje o twórczości autora „Trylogii”, Warszawa.
  10. Grabowska Halina, Kwiecińska Anna, 1993/94, Henryk Sienkiewicz – „Latarnik” (kl. VIII), „Język Polski w Szkole dla kl. IV-VIII”, z. 4, s. 51-54.
  11. Horain Julian, 1877, Listy z Kalifornii XIX, „Gazeta Polska”, nr 32.
  12. John Katarzyna, 2016, Patriotyzm a globalizacja. Cykl zajęć kółka czytelniczego. Dla uczniów klasy VI szkoły podstawowej – na podstawie „Latarnika” Henryka Sienkiewicza i „Placówki” Bolesława Prusa, „Biblioteka w Szkole”, nr 4, s. 26-27.
  13. Kamionka Grażyna, 2006/2007, Śladami Skawińskiego (propozycja metodyczna), „Język Polski w Gimnazjum”, nr 3, s. 92-94.
  14. Kłosiński Krzysztof, 1984, Konteksty fabuły o latarniku z Aspinwall, w: Bujnicki T., Bursztyńska H. (red), „Latarnik” Henryka Sienkiewicza. Interpretacje (skrypt dla studentów filologii polskiej), Katowice.
  15. Kosowska Ewa, 1984, „Latarnik” – próba analizy aksjologicznej, w: Bujnicki T., Bursztyńska H. (red), „Latarnik” Henryka Sienkiewicza. Interpretacje (skrypt dla studentów filologii polskiej), Katowice.
  16. Koziołek Ryszard, 2010, Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy, Katowice.
  17. Krzyżanowski Julian, 1973, O „Latarniku”, w: Pokłosie Sienkiewiczowskie: szkice literackie, Warszawa, s. 186-194.
  18. Ładyka Alina, 1971, Henryk Sienkiewicz, Warszawa.
  19. Miłosz Czesław, 1972, Prywatne obowiązki, Paryż.
  20. Napiórkowski Marcin, 2019, Turbopatriotyzm, Wołowiec.
  21. Pasierb Janusz, 1982, Światło i sól, Paryż.
  22. Poklewska Krystyna, 1988, Czytanie „Latarnika”, w: Sienkiewicz H., Latarnik, wstęp i komentarz Poklewska K., Wrocław.
  23. Pruszkowska Alicja, 1997, Skazany na tułaczkę... (na podstawie noweli „Latarnik” H. Sienkiewicza), „Drama”, z. 22, s. 24-26.
  24. Romanowski Andrzej, 2007, Czy Sienkiewicz odpowiada za księdza Rydzyka?, w: Bujnicki T., Axer J. (red), Po co Sienkiewicz? Sienkiewicz a tożsamość narodowa: z kim i przeciw komu?, Warszawa.
  25. Rusinek Michał, 2018, Jaki znak twój? Wierszyki na dalsze 100 lat niepodległości, Rusinek J. (il.), Kraków.
  26. Sienkiewicz Henryk, 1988, Latarnik, wstęp i komentarz Poklewska K., Wrocław.
  27. Sienkiewicz Henryk, 1977, Listy, Warszawa, t. I, cz. 2.
  28. Sienkiewicz Henryk, 1986, Listy z podróży do Ameryki, Warszawa.
  29. Sprawa Sienkiewicza, 1956, w: Szkice literackie i artystyczne, Kraków, t. I, s. 113-140.
  30. Stedman M.L., 2016, Światło między oceanami, Dobrzańska A. (przeł.), Warszawa. Struktura noweli, 1984, w: Bujnicki T., Bursztyńska H. (red), „Latarnik” Henryka Sienkiewicza. Interpretacje (skrypt dla studentów filologii polskiej), Katowice.
  31. Tomkowski Jan, 2016, „Latarnik” w Bibliotece, w: Augustyniak K. (red), Sienkiewicz dzisiaj. Eseje o twórczości autora „Trylogii”, Warszawa.
  32. Witkowska Alina, 1997, Cześć i skandale. O emigracyjnym doświadczeniu Polaków, Gdańsk.
  33. Wyka Kazimierz, 1967, „Latarnik” na nowo odczytany, w: Olszewicz B. (red), Księga pamiątkowa w 150-lecie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocław.
  34. Zawrat Krzysztof, 1981, Próba remanentu, „Kultura”, nr 7/8.
  35. Materiały internetowe i elektroniczne:
  36. Ćwiek Joanna, 2018, Więcej edukacji patriotycznej w szkołach, „Rzeczpospolita”, 9 lipca [online], https://www.rp.pl/Edukacja-i-wychowanie/307099907-Wiecej-edukacji-patriotycznej--w-szkolach.html [dostęp: 14.10.2019].
  37. Dąbrowski Mieczysław, 2016, Proza migracyjna: źródła i znaczenie, „Teksty Drugie”, nr 3 [online], https://journals.openedition.org/td/3768#ftn1 [dostęp: 7.01.2020].
  38. Grożą Rusinkowi, bo „deprecjonuje piękno i mądrość Narodu Polskiego”, z Michałem Rusinkiem rozmawia Renata Radłowska [online], https://krakow.wyborcza.pl/krakow/7,44425,24022259,groza-rusinkowi-bodeprecjonuje-piekno-i-madrosc-narodu-polskiego.html [dostęp: 7.02.2020].
  39. Herbert Zbigniew, Rozważania o problemie narodu, Fundacja Herberta [online], http://www.fundacjaherberta.com/tworczosc3/poezja/studium-przedmiotu/rozwazania-o-problemie-narodu [dostęp: 29.03.2020].
  40. Nasiłowska Anna, 2016, Emigracja i migracja, „Teksty Drugie”, nr 3 [online], https://journals.openedition.org/td/3159 [dostęp: 7.01.2020].
  41. Losy Sielawy z Pomorza, faladobra.com [online], http://www.faladobra.com/wpis/losy-sielawy-z-pomorza_id:174 [dostęp 12.11.2019].
  42. Podstawa programowa kształcenia ogólnego z komentarzem. Szkoła podstawowa. Język polski, s. 20 [online], https://www.ore.edu.pl/wpcontent/uploads/2018/03/podstawa-programowa-ksztalcenia-ogolnego-zkomentarzem.-szkola-podstawowa-jezyk-polski.pdf [dostęp: 7.03.2019].
  43. Waśko Andrzej, Nowa podstawa programowa języka polskiego dla kl. IV–VIII szkoły podstawowej [online], https://www.ore.edu.pl/nowa-podstawaprogramowa/J%C4%98ZYK%20POLSKI/Nowa%20podstawa%20programowa%20j%C4%99zyka%20polskiego%20dla%20kl.%20IV-VIII%20Szko%C5%82y%20podstawowej.%20Prezentacja.pdf [dostęp: 7.03.2019].
  44. Wittenberg Anna., 2016, Nowy pomysł PiS na szkołę: więcej lekcji patriotyzmu, gazetaprawna.pl, 18 kwietnia [online], https://serwisy.gazetaprawna.pl/edukacja/artykuly/936886,pis-szkola-oswiata-lekcje-patriotyzmu.html [dostęp: 14.10.2019].