Słowa kluczowe
kompetencja językowa
kompetencja tłumaczeniowa
teksty dawne
kanon lektur
mity o tłumaczeniach
Jak cytować
Abstrakt
W artykule podjęto refleksję na temat potrzeby uwspółcześniania tekstów staropolskich z perspektywy dydaktycznej. Odpowiedziano na pytania, które padły podczas debaty dotyczącej zagadnień modernizacji języka literatury dawnej, a także postawiono nowe pytania dotyczące tego zagadnienia. Artykuł opiera się na podjętej próbie modernizacji tekstu kazania o św. Bartłomieju. Tłumaczenie poprzedzone jest przygotowaniem przedtranslatorskim, w którym nastąpiło omówienie relacji nadawczo-odbiorczej w oryginalnym kazaniu i jego uwspółcześnionej wersji, określenie nowej funkcji kazania, a także wyznaczenie oraz hierarchizacja kryteriów dobrego tłumaczenia. Komentarz potranslatorski porównuje problemy napotkane podczas próby modernizacji z mitami dotyczącymi przekładów. Ustaleniom towarzyszy uwypuklenie konieczności przeprowadzania kolejnych prób uwspółcześniania tekstów dawnych znajdujących się w kanonie lektur szkolnych.
Bibliografia
Bortnowski Stanisław, 1972, Młodzież a lektury szkolne, w: „Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 6.
Chętkowski Dariusz, 2003, Z budy. Czy zwolnić ucznia z łańcucha?, Kraków.
Hejwowski Krzysztof, 2006, Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu, Warszawa.
Janowska Aleksandra, Pastuchowa Magda, 1995, Niebezpieczna kompetencja, w: „Poradnik Językowy” t. 8, s. 11-20.
Mazur Ewa, 2012, Lektury licealistów. Kanon – badania – wnioski, w: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego”, nr 72, Seria Filologiczna, Dydaktyka 7, Rzeszów.
Mika Tomasz, 2015, Tekst staropolski jako odmienny obiekt badań? W poszukiwaniu narzędzi opisu, w: LingVaria, 10(20), pp. 235–250: https://journals.akademicka.pl/lv/article/view/2731/2477 [dostęp: 09.11.2025]
Morawska Iwona, 2013, Nowe pomysły na znane lektury, czyli klasyka literacka jako wyznanie dla twórczości metodycznej, w: Jaskółowa Ewa, Jędrych Karolina (red.) Nowe odsłony klasyki w szkole. Literatura XIX wieku, Katowice, s. 203-216.
Nabokov Vladimir, 1955, Problems of translation: “Oniegin” in English, w: Venuti Lawrence (red.), The Translation Studies Reader, Londyn.
Nowa podstawa programowa, 2017, https://podstawaprogramowa.pl/Liceumtechnikum/Jezyk-polski [dostęp: 04.11.2025]
Przepisywanie kanonu – zagadnienia modernizacji języka literatury dawnej, 06.05.2015, https://teatrnn.pl/przepisywanie/uwspolczesniac#mazurkiewicz [dostęp: 04.11.2025]
Słownik języka polskiego PWN: https://sjp.pwn.pl/sjp/mit;2568108.html [dostęp: 15.02.2025]
Wydra Wiesław, Rzepka Wojciech Ryszard, 1984, Kazanie VI. O św. Bartłomieju, w: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, Wrocław.
Żurek Sławomir Jacek, 2013, Jak reanimować klasykę w szkole, czyli o medycynie i czytelnictwie, w: Jaskółowa Ewa, Jędrych Karolina (red.) Nowe odsłony klasyki w szkole. Literatura XIX wieku, Katowice, s. 11-21.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Julia Trojanowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.