Abstract
This article assesses the implementation of the provisions of the Act on shaping the agricultural system and the values referred to in the preamble to this Act and in Article 23 of the Constitution of the Republic of Poland. To achieve such a defined goal, the authors first assess the axiological foundations of the Act and then move on to the its analysis. Next they analyse the issues related to the scope and function of the preamble and the implementation of the values to which it refers. Based on the analysis they conclude that the legislator did not provide for the implementation of the axiological assumptions arising from the constitutional principle that the shape of the agricultural system should be based on family farms. At the same time, they draw attention to the evident lack of appropriate regulations regarding family farms as well as their incorrect definition.
References
Banasiński C. (2009), Konstytucyjne podstawy ustroju gospodarczego, w: M. Wierzbowski, H. Gronkiewicz-Waltz (red.), Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa.
Bieluk J. (2024), Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, Warszawa, Legalis.
Bieluk J. (2018), Pojęcie gospodarstwa rodzinnego w Konstytucji oraz ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego, w: S. Bożyk, A. Olechno (red.), Ustrój państwa, myśl polityczno-prawna, współczesne systemy rządów. Prace ofiarowane profesorowi zw. nauk prawnych Adamowi Jamrozowi z okazji Jego Jubileuszu, Białystok.
Bieluk J. (2015), Zmiana paradygmatu prawa rolnego, „Studia Iuridica Agraria” t. 13. DOI: https://doi.org/10.15290/sia.2015.13.04
Bisztyga A. (2016), Gospodarstwo rolne jako kategoria konstytucyjne. Wykładnicze uwagi do art. 23 Konstytucji RP, w: P. Litwiniuk (red.), Samorząd terytorialny w procesie rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich: 25 lat doświadczeń – nowe wyzwania, Warszawa.
Blajer P. (2024), An optimal model of agricultural real estate transactions in the light of Professor Aleksander Lichorowicz’s research, „Przegląd Prawa Rolnego” nr 1. DOI: https://doi.org/10.14746/ppr.2024.34.1.2
Budzinowski R. (1998), Czynniki rozwoju prawa rolnego, w: S. Prutis (red.), Polskie prawo rolne u progu Unii Europejskiej, Białystok.
Budzinowski R. (2008), Problemy ogólne prawa rolnego, Poznań.
Czech T. (2025), Kształtowanie ustroju rolnego. Komentarz, LEX/el.
Czechowski P. (2019), Prawo rolne, Warszawa.
Czechowski P., Wieczorkiewicz P. (2005), Problemy ingerencji prawnej w swobodę obrotu nieruchomościami rolnymi w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego i jej wpływ na interpretacje ustawodawstwa krajowego, „Studia Iuridica Agraria”, t. 5.
Czerwińska-Koral K. (2025), Kryterium rodziny w definicji gospodarstwa rodzinnego – głos w dyskusji, „Roczniki Administracji i Prawa” nr 1. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.1112
Jedynak S. (red.) (2002), Mała encyklopedia filozofii, Bydgoszcz – Lublin.
Jeżyńska B. (2024), Polskie struktury agrarne w perspektywie 20 lat Wspólnej Polityki Rolnej, „Przegląd Prawa Rolnego” nr 2. DOI: https://doi.org/10.14746/ppr.2024.35.2.4
Jurcewicz A. (2017), Wpływ ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na kształtowanie ustroju rolnego – zagadnienia wybrane, „Studia Iuridica Agraria” t. 15. DOI: https://doi.org/10.15290/sia.2017.15.15
Jurcewicz A., Popardowski P. (2016), Kształtowanie struktury agrarnej w Polsce – kilka refleksji na tle ustawy z 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, „Studia Prawnicze” nr 4. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.2016.4.3
Kociołek-Pęksy A., Stępień M. (2013), Leksykon socjologii prawa, Warszawa.
Kordela M. (2016), Systemowość aksjologiczna prawa, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji” nr 104. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1134.104.6
Korzycka M. (2017), Kontekst historyczno-polityczny i naukowy normy konstytucyjnej o ustroju rolnym państwa polskiego, w: L. Bosek (red.), Prawo i państwo. Księga jubileuszowa 200-lecia Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa.
Korzycka M. (2019), Instytucje prawa rolnego, Warszawa.
Krajewski R. (2019), Preambuły aktów normatywnych znaczenie i zestawienie, Bydgoszcz.
Kudrzycka-Szypiłło A. (2025), Konstrukcja prawna ograniczeń w zbywaniu nieruchomości rolnych, Olsztyn.
Kurowska T. (2004), Gospodarstwo rodzinne w świetle art. 23 Konstytucji RP, Częstochowa.
Kurowska T. (2009), Ochrona gospodarstwa rodzinnego – uwagi de lege lata i de lege ferenda, „Studia Iuridica Agraria” t. 8.
Leśkiewicz K. (2023), Dysfunkcjonalność pojęcia gospodarstwa rodzinnego w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego, „Przegląd Prawa Rolnego” nr 1. DOI: https://doi.org/10.14746/ppr.2023.32.1.2
Lichorowicz A. (1996), O instytucji rodzinnego gospodarstwa rolnego – de lege ferenda, „Rejent” nr 7–8.
Lichorowicz A. (2000), Konstytucyjne podstawy ustroju rolnego Rzeczypospolitej (w świetle art. 23 Konstytucji), „Studia Iuridica Agraria” t. 1.
Lichorowicz A. (2000), Status prawny gospodarstw rodzinnych w ustawodawstwie krajów Europy Zachodniej, Białystok.
Lichorowicz A. (2004), Instrumenty oddziaływania na strukturę gruntową Polski w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” nr 2.
Lichorowicz A. (2004), Regulacje obrotu gruntami rolnymi według ustawy z 11.04.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego na tle ustawodawstwa agrarnego Europy Zachodniej, „Przegląd Legislacyjny” nr 3.
Lis-Staranowicz D., Doktór-Bindas K. (2021), Constitutional priorities as an example of substantive amendment of the constitution, „Toruńskie Studia Polsko-Włoskie” t. 17. DOI: https://doi.org/10.12775/TSP-W.2021.008
Litwiniuk P. (2013), Umocowanie zasad prawa rolnego w Konstytucji RP, „Studia Iuridica Agraria” t. 11. DOI: https://doi.org/10.15290/sia.2013.11.08
Litwiniuk P. (2019), Ochrona własności rolniczej w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, „Przegląd Prawa Rolnego” nr 2. DOI: https://doi.org/10.14746/ppr.2019.25.2.4
Łobos-Kotowska D., Stańko M. (2020), Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego, Warszawa.
Łobos-Kotowska D., Stańko M. (2023), Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, LEX/el.
Marciniuk K. (2019), Prawne instrumenty ingerencji władzy publicznej w obrót nieruchomościami rolnymi jako środki kształtowania ustroju rolnego, Białystok.
Mikołajczyk J. (2015), Funkcja przepisu art. 23 Konstytucji RP z 1997 roku, w: L. Zacharko, A. Matan, D. Gregorczyk (red.), Administracja publiczna – aktualne wyzwania, Katowice.
Mikołajczyk J. (2017), Funkcje preambuły w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego, „Studia Iuridica Lublinensia” nr 1.
Mikołajczyk J. (2024), Ograniczenia w nabywaniu nieruchomości rolnych a bezpieczeństwo żywnościowe, „Przegląd Prawa Publicznego” nr 6.
Mikołajczyk J., Nowak I. (2024), On the dissonance between the legislature’s actual and declared objectives of shaping the agricultural system, „Studia Prawnicze KUL” nr 4. DOI: https://doi.org/10.31743/sp.17072
Morawski L. (2016), Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa.
Niewiadomski A. (2023), Gospodarstwo rodzinne jako konstytucyjna podstawa ustroju rolnego w świetle projektu Kodeksu rolnego, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” nr 3. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2023.03.10
Oleszko A. (1997), Uznanie rodzinnego gospodarstwa rolnego jako konstytucyjnej podstawy polskiego ustroju rolnego (uwagi do Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r.), „Rejent” nr 5.
Oleszko A. (2009), Prawo rolne, Warszawa.
Pałecki K. (2014), Aksjologia prawa, w: A. Kojder (red.), Socjologia prawa. Główne problemy i postacie, Warszawa.
Pastuszko R. (2019), Dostęp do zasobu gruntów rolnych w procesach globalizacji. Zagadnienia prawne, Lublin.
Popardowski P. (red.) (2025), Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz, Legalis.
Prutis S. (2005), Kształtowanie ustroju rolnego – potrzeba nowej regulacji ustawowej, „Studia Iuridica Agraria” t. 5.
Prutis S. (2015), Status rodzinnego gospodarstwa rolnego w polskim prawie rolnym (ocena stanu regulacji), w: P. Litwiniuk, Prawne mechanizmy wspierania i ochrony rolnictwa rodzinnego w Polsce i innych państwach Unii Europejskiej, Warszawa.
Safjan M., Bosek L. (red.) (2016), Konstytucja RP, t. I: Komentarz do art. 1–86, Legalis.
Selwa J., Stelmachowski A. (1970), Prawo rolne, Warszawa.
Skrzydło W. (2009), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa.
Stefaniuk M.E. (2009), Preambuła aktu normatywnego w doktrynie oraz procesie stanowienia i stosowania prawa w latach 1989–2007, Lublin.
Szymańska E.J., Maj J. (2018), Zmiany powierzchni gospodarstw w Polsce w latach 2010–2017, „Roczniki Naukowe Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich” t. 105. DOI: https://doi.org/10.22630/RNR.2018.105.2.15
Truszkiewicz Z. (2017), Zakres stosowania ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego po nowelizacji z 2016 r., „Rejent” nr 7.
Truszkiewicz Z. (2019), Adekwatność instrumentów prawnych kształtowania ustroju rolnego, „Przegląd Prawa Rolnego” nr 2. DOI: https://doi.org/10.14746/ppr.2019.25.2.5
Wiącek M. (2016), Konstytucyjne aspekty ograniczeń obrotu nieruchomościami rolnymi, w: P. Litwiniuk (red.), Kwestia agrarna. Zagadnienia prawne i ekonomiczne, Warszawa.
Zegar J.S. (2012), Konkurencyjność ekonomiczna versus konkurencyjność społeczna, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” nr 246.
Ziembiński Z. (1990), Wstęp do aksjologii dla prawników, Warszawa.
Ziembiński Z. (1993), Wartości konstytucyjne. Zarys problematyki, Warszawa.
Ziętara W. (2018), Gospodarstwa rodzinne w Polsce. Stan i kierunki rozwoju, „Problemy Drobnych Gospodarstw Rolnych” nr 4.
Zybała A. (2012), Polityki publiczne. Doświadczenia w tworzeniu i wykonywaniu programów publicznych w Polsce i w innych krajach. Jak działa państwo, gdy zamierza/chce/musi rozwiązać zbiorowe problemy swoich obywateli?, Warszawa.
License
Copyright (c) 2025 Jakub Jan Zięty, Aleksandra Kudrzycka-Szypiłło
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.