Słowa kluczowe
Korczakian hero
children’s paedocracy
Jak cytować
Abstrakt
The text presents testimonies of the reception of Janusz Korczak’s most popular novel, King Matt the First (1922), on the basis of which Iwona Chmielewska prepared an original artistic project in the form of a visual story (iconotext) entitled How Hard It Is to Be a King (2018). The content of scholarly discourse on the original work and its intersemiotic translation was analysed. Testimonies of the work’s reception, recorded in publications published or produced by academics after 2000, i.e. in the 21st century, were selected. Hitherto, these two cultural texts were considered from the paedocentric, philosophical, didactic, critical or literary perspective. In the first part, the main lines of the pedagogical literary interpretation are recapitulated. Emblematic images and motifs from both works – the original novel and the picture book – are scrutinised in the article as examples of the cultural representation of the child and childhood, and more specifically, the concept of paedocracy as a symbolic representation of children’s agency and subjectivity.
Bibliografia
Archiwum cyfrowe Marii Janion. Janusz Korczak, antyutopijny utopista, https://janion.pl/items/show/32 [dostęp: 18.01.2025].
Baluch A., Król Maciuś Pierwszy w towarzystwie innych bohaterów literatury dla dzieci, [w:] A.M. Czernow (red.), Janusz Korczak: pisarz, Warszawa 2013, s. 169–174.
Borodo M., English translations of Korczak’s children’s fiction: A linguistic perspective, Cham 2020. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-38117-2
Borodo M., „Król Maciuś Pierwszy”, czyli polska powieść dla dzieci najczęściej tłumaczona na język
angielski, „Porównania” 2021, 28(1), s. 443–462. DOI: https://doi.org/10.14746/por.2021.1.19
Chmielewska I., Jak ciężko być królem, [w:] A. Czerwińska-Walczak, T. Sztyma-Knasiecka (red.),
W Polsce króla Maciusia. 100-lecie odzyskania niepodległości, przeł. Z. Sochańska-Kumor, Warszawa 2018, s. 141–143.
Chmielewska I., Maciusiu, dasz radę, „Książki. Magazyn do czytania” 2018, (6), s. 21–25.
Czernow A.M., Korczakowskie dzieci błazny, [w:] A.M. Czernow (red.), Janusz Korczak. Pisarz, Warszawa 2013, s. 41–63.
Czernow A.M., Pod berłem króla dzieci. Strategie karnawalizacyjne w powieści Janusza Korczaka, „Guliwer: dwumiesięcznik o książce dla dziecka” 2011, (4), s. 10–15.
Czernow A.M., The King of Misrule, [w:] Ch. Kelen, B. Sundmark (red.), Child autonomy and child governance in children’s literature: Where children rule, New York 2017, s. 134–150.
Czernow A.M. (red.), Janusz Korczak. Pisarz, Warszawa 2013.
Dąbrowska K., Król Maciuś Pierwszy jako odbicie postulatów pedagogicznych Janusza Korczaka, [w:] M. Korczyński, M. Okrasa, B. Wierzchowska-Konera (red.), Pochylmy się nad dzieckiem. Idea i dzieło Janusza Korczaka, Lublin 2014, s. 27–34.
Dybiec-Gajer J., Boys’ friendship or something more? Re-examining Janusz Korczak’s “King Matt the First” and its english translations, [w:] E. Jamróz-Stolarska, M. Świetlicki, A. Zarzycka (red.), Navigating children’s literature through controversy global and transnational perspectives, Leiden–Boston 2023, s. 115–131. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004683297_010
Dybiec-Gajer J., Książka obrazkowa jako przekład intersemiotyczny – „Król Maciuś Pierwszy” w obrazach Iwony Chmielewskiej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 2022, (17), s. 43–63, DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.17.3
Godawa G., Szkoła skoncentrowana na uczniu a afirmacja pajdokracji, [w:] J. Siewiora (red.), Szkoła i jej etyczne wyzwania, Tarnów 2015, s. 35–61. https://polona.pl/preview/4f952622-efd3-41bf-b6db-362686e97e8d [dostęp: 18.01.2025].
Jak ciężko być królem – Janusz Korczak, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, https://www.youtube.com/watch?v=cEZaDo-wiEU [dostęp: 18.01.2025].
Jakowska K., Janusz Korczak jako pisarz społeczny, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2013, 1, s. 129–138. DOI: https://doi.org/10.59444/2013SERredKul_Mikr7
Jarosz E., Dziecko i dzieciństwo – pejzaż współczesny: rzecz o badaniach nad dzieciństwem, „Pedagogika Społeczna” 2017, 16(2), s. 57–81.
Kelen Ch., Sundmark B. (red.), Child autonomy and child governance in children’s literature: Where children rule, New York 2017. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315679648
Kirchner H. (red.), Janusz Korczak. Pisarz – wychowawca – myśliciel. Studia, Warszawa 1997.
Klus-Stańska D., Czytając Korczaka dzisiaj…, „Problemy Wczesnej Edukacji” 2013, 2(21), s. 112–121.
Korczak Digital Repository, https://korczak.ckc.uw.edu.pl/; https://korczak.ckc.uw.edu.pl/items/show/133#?c=&m=&s=&cv=&xywh=-3577%2C-192%2C9789%2C3826 [dostęp: 18.01.2025].
Korczak J., Król Maciuś Pierwszy, przedmowa I. Newerly, ilustr. J. Srokowski, Warszawa 1958.
Korczak J., Chmielewska I., Jak ciężko być królem, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Warszawa–Lusowo 2018.
Korczakowskie inspiracje, „Problemy Wczesnej Edukacji” 2019, numer specjalny, 46(3). DOI: https://doi.org/10.26881/pwe.2019.46.09
Kostecka W., Absurd – instrument pajdokracji. Wybrane problemy absurdalności jako cechy literatury dziecięcej w kontekście polskim,„Tekstualia. Palimpsesty Literackie, Artystyczne, Naukowe” 2023, 2(73), s. 67–80. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.8660
Kostecka W., Leszczyński G., Skowera M., Kamienie milowe w dziejach polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Leśmian – Korczak – Brzechwa, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2021, 11(14), s. 203–222. DOI: https://doi.org/10.32798/pflit.544
Kubicka D., Doświadczenie i rozumienie dzieciństwa u Janusza Korczaka. Próba konceptualizacji filozoficznej, Poznań 2023. Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Ewy Nowak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Kurządkowska B., O aktualności utworów literackich Janusza Korczaka, „Prace Literaturoznawcze” 2014, (2), s. 89–100.
Kutt M., Pajdokracja w ujęciu Feliksa Konecznego w kontekście współczesnych form zjawiska, „Rocznik Filozoficzny Ignatianum” 2021, 27(2), s. 251–274. DOI: https://doi.org/10.35765/rfi.2021.2702.13
Lach M., Król Maciuś Pierwszy jako homo viator, „Dydaktyka Polonistyczna” 2016, (2), s. 64–71.
Leszczyński G., Król Maciuś zmienia świat, [w:] A. Czerwińska-Walczak, T. Sztyma-Knasiecka (red.), W Polsce króla Maciusia. 100-lecie odzyskania niepodległości, przeł. Z. Sochańska-Kumor, Warszawa 2018, s. 129–141.
Leszczyński G., Kulturowy obraz dziecka i dzieciństwa w literaturze drugiej połowy XIX i w XX w. Wybrane problemy, Warszawa 2006.
Liebel M., „Białe” dzieci – „czarne” dzieci. Rozważania nad powieścią dla dzieci o małym królu Maciusiu Janusza Korczaka, [w:] M. Liebel, U. Markowska-Manista (red.), Prawa dziecka w kontekście międzykulturowości. Janusz Korczak na nowo odczytany, Warszawa 2017, s. 108–131.
Lifton B.J., The spirit of King Matt, [w:] B.J. Lifton, The king of children: The life and death of Janusz Korczak, New York 1997, s. 106–112.
Ługowska J., Figury dziecka w twórczości Janusza Korczaka, [w:] A.M. Czernow (red.), Janusz Korczak. Pisarz, Warszawa 2013, s. 131–144.
Makowski D., A hard knock life: Janusz Korczak & King Matt the First, https://culture.pl/en/article/a--hard-knock-life-janusz-korczak-king-matt-the-first [dostęp: 18.01.2025].
Markowski M.P., O reprezentacji, [w:] R. Nycz, M.P. Markowski (red.), Kulturowa teoria literatury. Główne pojęcia i problemy, Kraków 2010, s. 287–335.
Michułka D., „Król Maciuś Pierwszy” jako szkolna lektura: pedagogiczna bajka w poszukiwaniu porozumienia?, [w:] R. Waksmund, D. Michułka (red.), Dydaktyka i łowy. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Władysławowi Dynakowi, Wrocław 2016, s. 413–435.
Miszewska M. (reż.), Wywiad W Polsce króla Maciusia. Program radiowy: Audycje Kulturalne, 2018, https://audycjekulturalne.pl/krol-macius-polin/ [dostęp: 9.11.2018].
Olek-Redlarska Z., W kręgu kultury i literatury dla dzieci, Białystok 2019. Projekt „www.muzeach”, https://wmuzeach.pl/all-objects/IosZmU4GAbrqilZGdSpx_throne-/0/BQreVCLuyGSosxNGQQTV [dostęp: 18.01.2025].
Rogoż M., Polskie edycje dylogii o królu Maciusiu Janusza Korczaka, [w:] A.M. Czernow (red.), Janusz Korczak: pisarz, Warszawa 2013, s. 11–27.
Rybak K., Obrazowanie Zagłady. Narracje holokaustowe w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i młodzieży, Warszawa 2023. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323562818
Slany K., Subwersywne zabawy Kajtusia Czarodzieja, „Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna” 2014, 2(1(3), s. 103–113.
Smyczyńska K., Dzieciństwo jako kategoria żywa we współczesnej literaturze wizualnej. Jak ciężko być królem według powieści Janusza Korczaka „Król Maciuś Pierwszy” z ilustracjami Iwony Chmielewskiej, [w:] B. Bednarek, A. Gemra, R. Waksmund (red.), Folklor, literatura dziecięca i nie tylko. Księga jubileuszowa dedykowana profesor Jolancie Ługowskiej, Wrocław 2021, s. 319–327.
Swędrowska M., Król Maciuś w picturebooku, https://www.youtube.com/watch?v=ZjZdZ61stTg [dostęp: 18.01.2025].
Szczepska-Pustkowska M., Esej o kulturze dziecięcej, „Studia Edukacyjne” 2014, (32), s. 189–210. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2014.32.12
Szymański M.S., W królestwie Króla Maciusia Pierwszego, czyli w kręgu pedagogiki Janusza Korczaka, [w:] M. Korczyński, M. Okrasa, B. Wierzchowska-Konera (red.), Pochylmy się nad dzieckiem. Idea i dzieło Janusza Korczaka, Lublin 2014, s. 17–25.
Szymborska K., Po stronie dziecka. Perspektywa children studies, Białystok 2020.
Śliwerski B., Pedagogika dziecka. Studium pajdocentryzmu, Gdańsk 2007.
Śliwerski B., Prawo dziecka do swoich praw, „Pedagogika Społeczna” 2017, 16(4), s. 37–58.
Tałuć K. (red.), Czytanie Korczaka. Książki, bohaterowie, postawy, Katowice 2013.
Turczyk M., Dziecko w perspektywie antropologii pedagogicznej Janusza Korczaka. Kilka refleksji w kontekście wczesnej edukacji, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce” 2024, 19(1(72), s. 11–19. DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2023.1972.01
Uljasz A., Inscenizacje oraz adaptacje twórczości Janusza Korczaka w polskim teatrze w latach 1931–2021, „UR Journal of Humanities and Social Science” 2022, 22(1), s. 153–167. DOI: https://doi.org/10.15584/johass.2022.1.7
Ungeheuer-Gołąb A., Korczaka archipelag dzieciństwa, [w:] A.M. Czernow (red.), Janusz Korczak. Pisarz, Warszawa 2013, s. 145–155.
Wądolny-Tatar K., Narracje (re)konstrukcyjne, narracje interwencyjne, literackie reprezentacje dzieciństwa, Warszawa 2021.
Wicha M., Occupy Maciuś, „Tygodnik Powszechny” 2012, (51), dodatek „Magazyn Literacki”.
Wójcik-Dudek M., Pamiętajcie o kanarkach. O dorosłym czytaniu historii o królu Maciusiu, „Guliwer: dwumiesięcznik o książce dla dziecka” 2011, (4), s. 46–50.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Marta Krasuska-Betiuk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.