Wierność, powinność, uniżoność i inne kategorie grzeczności językowej w finalnych formułach epistolarnych XVIII wieku

Main Article Content

Katarzyna Sicińska

Abstrakt

The article is a study of politeness formulae retained in the eighteenth-century epistolography expressing certain feelings and attitudes of the sender towards the addressee, namely: good will (z prawdziwym afektem), faithfulness (z należytą obserwancją), gratefulness (z nieskończoną rekognicją), duty (z niewzruszoną obligacją), obedience (z najgłębszą submisją). One can treat them as one common category of etiquette because of their approximate semantic value, common pragmatic aim, very similar formal structure and the same final location in the epistolary text. The analysis was based on 305 original, handwritten and unpublished eighteenth-century letters written by several dozens of noblemen. The presented formulae appeared mainly in contacts between the representatives of the aristocracy and the nobility.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
Studia nad polszczyzną współczesną i historyczną
Biogram autora

Katarzyna Sicińska, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii Uniwersytetu Łódzkiego

dr hab. Katarzyna Sicińska, prof. UŁ – Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Uniwersytet Łódzki, językoznawca; zainteresowania badawcze: polszczyzna południowokresowa, historia języka polskiego w XVII i XVIII wieku, język i styl dawnej epistolografii, stylistyka dawnych tekstów artystycznych, gwara w literaturze i innych tekstach kultury.

Bibliografia

  1. Bajerowa Irena (1964), Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
  2. Cybulski Marek (2001), Formy nawiązania i zakończenia kontaktu w dawnej polszczyźnie (w XVI–XVIII wieku), „Prace Językoznawcze”, t. 26: Studia historycznojęzykowe, red. Alina Kowalska, Olga Wolińska, s. 29–36.
  3. Cybulski Marek (2003), Obyczaje językowe dawnych Polaków. Formuły werbalne w dobie średniopolskiej, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
  4. Cybulski Marek (2005), Obyczaje językowe w dobie średniopolskiej, w: Rozprawy o historii języka polskiego, red. Stanisław Borawski, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra, s. 149–211.
  5. Cybulski Marek (2010), Podziały społeczne i terytorialne odzwierciedlone w formułach dawnej etykiety językowej, w: Żywe problemy historii języka, red. Marcin Kuźmicki, Marek Osiewicz, Wydawnictwo PTPN, Poznań, s. 99–116.
  6. Doroszewski Witold, red. (1958–1969), Słownik języka polskiego, t. 1–11, Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa (przedruk elektroniczny, Warszawa 1997).
  7. Dubisz Stanisław (2004), Kształtowanie się standardów odmian komunikacyjno-stylowych w dziejach języka polskiego, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 3–19.
  8. Dubisz Stanisław (2005), Komunikacja publiczna w dziejach polszczyzny i jej retoryczne podłoże, w: Rozprawy o historii języka polskiego, red. Stanisław Borawski, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra, s. 213–251.
  9. Kałkowska Anna (1982), Struktura składniowa listu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
  10. Karłowicz Jan, Kryński Adam, Niedźwiedzki Władysław, red. (1900–1927), Słownik języka polskiego, t. 1–8, [b.w.], Warszawa, http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/publication?id=254 [dostęp: 1 grudnia 2019].
  11. Książek Elżbieta (2008), Tekst epistolarny w świetle etykiety językowej, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków.
  12. Lancholc Teresa (1998), List, w: Słownik literatury staropolskiej. Średniowiecze – renesans – barok, red. Teresa Michałowska, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław, s. 456–461.
  13. Linde Samuel Bogumił (1807–1814), Słownik języka polskiego, t. 1–6, Drukarnia Księży Pijarów, Warszawa, https://tinyurl.com/yy33g3uo [dostęp: 1 grudnia 2019].
  14. Maliszewski Kazimierz (2001), Komunikacja społeczna w kulturze staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczypospolitej szlacheckiej, Wydawnictwo UMK, Toruń.
  15. Marcjanik Małgorzata (2001), Etykieta językowa, w: Współczesny język polski, red. Jerzy Bartmiński, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 281–291.
  16. Matuszewska Przemysława (1999), Pod hasłem naturalności. O listowniku Stanisława Szymańskiego, w: taż, Gry z adresatem. Studia o poezji i epistolografii wieku oświecenia, Wydawnictwo UWr, Wrocław, s. 121–157.
  17. Pawłowska Anita (2014), Formuły werbalne polskiej etykiety językowej od połowy XVIII do lat sześćdziesiątych XIX wieku. Analiza socjolingwistyczna, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
  18. Sicińska Katarzyna (2013), Polszczyzna południowokresowa XVII i XVIII wieku (na podstawie epistolografii), Wydawnictwo UŁ, Łódź.
  19. Sicińska Katarzyna (2017a), Formuły salutacyjne w korespondencji z terenu Kresów Południowo-Wschodnich (XVII–XVIII wiek), w: Zachowanie językowe – spontaniczność i automatyzm, red. Magdalena Hawrysz, Marzanna Uździcka, Anna Wojciechowska, Oficyna Wydawnicza UZ, Zielona Góra (Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze 2016), s. 225–249.
  20. Sicińska Katarzyna (2017b), Formuły subskrypcji w korespondencji z terenu Kresów Południowo-Wschodnich (XVII–XVIII wiek), cz. 1, w: Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, t. 7: Literatura, historia, język, red. Piotr Borek, Marceli Olma, Collegium Columbinum, Kraków, s. 277–298.
  21. Sicińska Katarzyna (2019), Formuła wyrażania szacunku w strukturze osiemnastowiecznego listu polskiego, „LingVaria”, nr 2 (28), s. 107–119, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.07.
  22. Skwarczyńska Stefania (2006), Teoria listu, na podstawie lwowskiego pierwodruku opracowali Elżbieta Feliksiak i Mariusz Leś, Wydawnictwo UwB, Białystok.
  23. Wojtak Maria (1992), Wybrane elementy staropolskiej etykiety językowej, w: Polska etykieta językowa, red. Janusz Anusiewicz, Małgorzata Marcjanik, Wiedza o Kulturze, Wrocław (Język a Kultura, t. 6), s. 33–40.
  24. Wojtak Maria (1999), Staropolska etykieta językowa jako obraz relacji międzyludzkich (wybrane zagadnienia), w: Przeszłość w językowym obrazie świata, red. Anna
  25. Pajdzińska, Piotr Krzyżanowski, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 205–216.